Tháng Bảy lại về, tháng Bảy có ngày Thất tịch (mồng 7 tháng 7), trời đổ mưa ngâu, ngày Ô Thước bắc cầu tao ngộ cho Ngưu Lang Chức Nữ, cũng được xem là ngày Valentine của phương Đông.  

Tháng Bảy cũng có ngày “cúng cô hồn”. Dân gian tin rằng vào dịp này, những vong hồn bơ vơ đói rét không nơi nương tựa, sẽ có một ngày “hội ẩm thực” để bõ những ngày bơ vơ đói khát. Nó mang giá trị nhân văn hơn là sự xui xẻo.   

Nhưng trên hết tháng bảy được đón chào như một mùa Vu lan báo hiếu. Khởi đầu, Vu Lan là một trong các ngày đại lễ của đạo Phật, gắn liền với sự tích Mục Kiền Liên – Thanh Đề,  kể về chuyện Mục Kiền Liên với lòng đại hiếu đã cứu mẹ Thanh Đề ra khỏi kiếp ngạ quỷ.

Sau này, lễ Vu Lan không chỉ là ngày lễ của Phật giáo mà trở thành ngày lễ báo hiếu của tất cả người dân Việt Nam. Đây là dịp để con cái thể hiện lòng hiếu thảo, đền đáp công ơn sinh thành của cha mẹ, đặc biệt là với mẹ. Riêng nghi thức bông hồng cài áo chỉ mới xuất hiện vào năm 1962, do thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng trong cuốn sách "Bông hồng cài áo".

Rất nhiều năm, tôi trải qua mùa Vu lan với một bông hồng đỏ thắm cài trên ngực áo, cũng nhiều năm tôi thêm một cánh trắng kề bên cho má chồng tôi. Nhiều năm ấy, tôi đón mùa Vu lan bằng những cảm xúc của một người con khi nghĩ về mẹ mình.   

Kể từ khi xung quanh mình con cháu đuề huề, tôi bắt đầu cảm nhận về mùa Vu lan bằng một tâm thế khác - tâm thế của một người mẹ.

Trong khi vào ngày này, các người con đua nhau ca ngợi, thể hiện các hành động mang ý nghĩa báo hiếu với mẹ (còn sống và đã mất), thì những người mẹ nghĩ gì trong ngày này? Tôi suy nghĩ rất nhiều thứ. Về sự có mặt của con người trên cõi nhân gian; về mối nhân duyên của vợ chồng, cha mẹ, con cái, anh chị em trong gia đình - cái duyên chỉ có một kiếp, có kiếp này không chắc có kiếp sau.

Tôi lại nghĩ về chữ hiếu. Nhiều người than phiền ngày nay con cái không còn hiếu thảo với cha mẹ như ngày xưa. Cũng không biết ngày xưa ở đây được tính là bao lâu. Nhưng theo đà phát triển của xã hội, mọi giá trị cuộc sống đã ít nhiều thay đổi, trong đó không loại trừ cách nhìn nhận về chữ hiếu.

Để phù hợp với xu thế phát triển của xã hội, con trẻ ngày nay hầu hết được giáo dục tính tự lập, cách sống không phụ thuộc và dựa dẫm. Đại đa số phụ huynh ngày nay cũng đã mạnh dạn buông con cái mình ra để chúng từng bước trưởng thành bằng tư duy độc lập, đi bằng đôi chân và sống cuộc đời của chúng.  

Buông tay con trẻ cho chúng bơi ra biển lớn đồng nghĩa với việc các mối quan hệ vật chất giữa cha mẹ và con cái càng ngày càng bớt trói buộc; Chữ hiếu vì thế cũng không còn kiểu “cá không ăn muối cá ươn”, hay “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”…

Tương tự, vai trò của bố mẹ ngày nay cũng có phần đổi khác. Những ông bố bà mẹ doanh nhân với công việc “ngập đầu” càng khác biệt rõ rệt. Với những người thành đạt, nuôi con lớn khôn để nó trả hiếu bằng cách nuôi trở lại mình lúc về già tuyệt đối không có trong “mục tiêu kế hoạch” của họ.    

Giáo dục chữ hiếu cho con bằng chính nhân cách, lối sống và tình thương yêu của bố mẹ là cách giáo dục có hiệu quả nhất. Thật không may, một số bố mẹ lại không thể trở thành những người hỗ trợ và tấm gương tốt nhất.

Nói như vậy để chúng ta có thể “bình tĩnh” hơn, thông cảm và thấu hiểu cho con cái, không trách, không buồn, không chạnh lòng và cũng đừng suy nghĩ con cái ngày nay không còn hiếu thảo với cha mẹ như con cái ngày xưa.

Chữ hiếu không tự nhiên mà có. Đó là một quá trình được hình thành từ một nền giáo dục, bằng sự cộng hưởng của cha mẹ và con cái. Nếu mỗi bố mẹ có cách thương con khác nhau thì con cái cũng có cách báo hiếu riêng của chúng, tùy theo điều kiện, hoàn cảnh. Có khi chỉ cần các con thành đạt, có cuộc sống sung túc, hạnh phúc, vui vẻ, khỏe mạnh… không làm cho chúng ta phải bận lòng lo nghĩ, vậy cũng là chúng đã trả hiếu cho bố mẹ rồi.