Đoàn tùy tùng gồm những cái tên lớn nhất Phố Wall và Thung lũng Silicon đã cùng Donald Trump bước xuống sân bay Bắc Kinh hôm thứ Tư, 13/5. Stephen Schwarzman của Blackstone, Larry Fink của BlackRock, Elon Musk của Tesla, Tim Cook của Apple, và bất ngờ nhất, Jensen Huang, CEO Nvidia, người lên chuyên cơ Air Force One tại Alaska dù ban đầu không nằm trong danh sách. Trên Truth Social, Trump gọi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là "nhà lãnh đạo xuất chúng" và hứa "yêu cầu đầu tiên" của ông sẽ là đề nghị Trung Quốc mở cửa cho doanh nghiệp Mỹ.

Nhưng đằng sau màn phô trương quen thuộc, thế cờ trên bàn đàm phán có thể không nghiêng về phía tổng thống Mỹ - theo Gideon Rachman, chuyên gia ngoại giao của Financial Times.

Hai cuộc chiến thất bại

Hội nghị thượng đỉnh hai ngày tại Bắc Kinh diễn ra trong bối cảnh hai cuộc chiến đi sai hướng. Cuộc chiến thực sự tại Iran, mở màn từ tháng 2, đã không mang lại kết quả Trump mong đợi. Eo biển Hormuz vẫn gần như bị phong tỏa. Chuyến thăm Bắc Kinh lẽ ra diễn ra từ giữa tháng 4 nhưng bị trì hoãn vì ông Trump muốn giải quyết xong Iran trước khi gặp ông Tập, điều đó đã không xảy ra.

Cuộc chiến thứ hai là cuộc chiến thương mại mà chính Tổng thống Trump thúc đẩy leo thang từ tháng 4/2025. Thuế quan "Ngày Giải phóng" (Liberation Day) đẩy mức thuế Mỹ đánh lên hàng Trung Quốc lên tới 145%. Bắc Kinh đáp trả gần như ngay lập tức bằng cách siết xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản chiến lược.

Hậu quả đến nhanh hơn mọi dự báo: một số dây chuyền sản xuất tại Mỹ phải dừng hoạt động trong vài tuần, và chỉ trong vài tháng, Washington buộc phải đồng ý "đình chiến" thương mại với mức thuế thấp hơn. Thuế hiện tại cho Trung Quốc vẫn cao theo chuẩn lịch sử, nhưng ở ngưỡng mà Bắc Kinh hoàn toàn có thể chấp nhận. Thặng dư thương mại toàn cầu của Trung Quốc vẫn gần mức kỷ lục.

Quân bài đất hiếm

Con bài hiểm yếu nhất của Chủ tịch Tập Cận Bình nằm ở thế gần như độc quyền của Trung Quốc trong sản xuất đất hiếm và khoáng sản thiết yếu, những nguyên liệu không thể thiếu cho ngành công nghiệp Mỹ. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố Mỹ có thể phá vỡ thế độc quyền này trong hai năm, nhưng đã có rất ít chuyên gia đồng tình. Đánh giá thực tế hơn cho rằng cần ít nhất một thập kỷ nỗ lực bền bỉ để xây dựng chuỗi cung ứng ngang ngửa, đủ để giải phóng ngành công nghiệp phương Tây, và một phần quân đội Mỹ, khỏi sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.

Ở phía Washington, gánh trọng trách cán cân họ đã kỳ vọng vào là ưu thế công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực chip bán dẫn tiên tiến. Chính quyền Tổng thống Biden trước kia đã áp đặt những hạn chế nghiêm ngặt lên xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc. Tuy nhiên, ngành công nghệ Trung Quốc vẫn phát triển với tốc độ đáng ngạc nhiên. Các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc được cho là chỉ còn cách đối thủ Mỹ khoảng sáu tháng.

Trong một số ngành công nghiệp tương lai như xe điện, Trung Quốc thậm chí đã qua mặt Mỹ. Chính Nvidia, hãng chip mà CEO Jensen Huang vừa bất ngờ tham gia phái đoàn của Trump, cũng đang vận động nới lỏng hạn chế xuất khẩu vì lo ngại mất thị trường vào tay các đối thủ Trung Quốc đang lớn mạnh nhanh chóng.

Khát thành tích

Vậy Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ khai thác thế yếu của Trump như thế nào? Chuyên gia Gideon Rachman cho biết: Nếu “chơi bài khôn ngoan”, ông sẽ tận dụng sự khát khao muốn giành được một "thành tích" của vị khách từ Mỹ.

Bắc Kinh có thể đồng ý một số hợp đồng mua hàng từ Mỹ với giá trị lớn, chẳng hạn như máy bay  Boeing và đậu nành, đủ để Trump có thành tích mang về. Một lời đề nghị đầu tư lớn vào nước Mỹ cũng có thể được đặt lên bàn đàm phán, dù các cố vấn an ninh của Trump sẽ nhìn nó bằng con mắt đầy nghi ngại. Đổi lại, Bắc Kinh sẽ tìm kiếm thêm nhượng bộ thương mại.

Hai bên cũng có thể công bố thành lập một Hội đồng Thương mại (Board of Trade) song phương, được Nhà Trắng giới thiệu như phương án thay thế cho Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tương tự cách Hội đồng Hòa bình (Board of Peace) được định vị thay thế Liên Hiệp Quốc. Thực tế, một hội đồng như vậy khó có thể giải quyết mất cân bằng thương mại, giống như Hội đồng Hòa bình chưa chấm dứt được xung đột nào ở Trung Đông. Nhưng với Bắc Kinh, đồng ý một thông cáo hoành tráng mà không mất gì là nước đi không có rủi ro.

Bài toán Đài Loan

Vấn đề địa chính trị lớn nhất trên bàn đàm phán là tương lai cho Đài Loan. Bắc Kinh đã phát tín hiệu rõ ràng rằng họ muốn có tiến triển ở mặt trận này.

Giới quan sát đang đồn đoán ông Trump có thể thay đổi lập trường của Mỹ từ "không ủng hộ Đài Loan độc lập" sang "phản đối Đài Loan độc lập". Nghe như một thay đổi ngữ nghĩa nhỏ, nhưng nó sẽ được coi là chiến thắng lớn cho Tập Cận Bình tại cả Bắc Kinh lẫn Đài Bắc, gia tăng áp lực buộc Đài Loan chấp nhận đàm phán "thống nhất". Một số bình luận gia Trung Quốc thậm chí so sánh chuyến thăm này với chuyến đi Bắc Kinh năm 1984 của Thủ tướng Anh Margaret Thatcher, khi bà đồng ý trao trả chủ quyền Hong Kong.

Gideon Rachman cho rằng so sánh ấy có lỗ hổng rõ ràng: Đài Loan không phải thuộc địa của Mỹ, Trump không thể trao nó cho Trung Quốc. Nhưng tổng thống Mỹ hoàn toàn có thể làm suy yếu nghiêm trọng vị thế Đài Loan bằng cách phát tín hiệu giảm hỗ trợ chính trị và quân sự. Bản thân Trump có thể không quá bận tâm đến số phận Đài Loan, nhưng nhiều cố vấn và Quốc hội Mỹ thì có, và họ sẽ phản đối kịch liệt bất kỳ sự thay đổi chính sách nào mang tính cấp tiến.

Trump đến Bắc Kinh với tư cách một nhà lãnh đạo đang mất uy tín trong thế bị động. Nhưng Tập Cận Bình có lẽ sẽ hài lòng với những bước tiến nhỏ. Ông có đủ lợi thế để chơi ván cờ dài hơi.