Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố hôm thứ Năm rằng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP - Gross Domestic Product) của nước này tăng 1,3% so với quý cuối năm 2025. Nếu đà này duy trì đến hết năm, kinh tế Trung Quốc sẽ tăng trưởng với tốc độ hàng năm khoảng 5,3%.

So với cùng kỳ năm ngoái, GDP quý I của Trung Quốc tăng 5% - nhỉnh hơn so với dự báo 4,8% của giới phân tích. Một phần lý do là cơ quan thống kê điều chỉnh giảm số liệu nửa đầu năm 2024 so với báo cáo trước đó, khiến kết quả năm nay trông tương đối khả quan hơn.

Giá bất động sản tại nước này vẫn đang lao dốc, góp phần bào mòn tiết kiệm hộ gia đình, khiến nhiều người thắt chặt chi tiêu. Doanh số bán lẻ chỉ tăng 2,4% trong quý I và 1,7% trong tháng 3 - yếu hơn đáng kể so với dự báo của hầu hết chuyên gia kinh tế. Doanh số ô tô giảm 17% trong quý sau khi chính phủ thu hẹp gói trợ cấp từng kích cầu năm ngoái.

Tuy nhiên, hiện tượng trì trệ tiêu dùng đã tương phản mức tăng 8,9% trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng quý I so với cùng kỳ năm ngoái, với chi tiêu tăng mạnh vào lưới điện, hệ thống thoát nước và đường sắt. Song gánh nặng nợ ngày càng lớn - nhất là ở các chính quyền địa phương và tỉnh thành - đang khiến chiến lược dựa vào hạ tầng để vực dậy tăng trưởng ngày càng khó duy trì.

Ngành dịch vụ tiêu dùng Trung Quốc phản ánh rõ sức ép đó. Khắp nơi tại quốc gia này, nhiều nhà hàng đã phải đóng cửa, những cơ sở còn trụ lại thì doanh số ế ẩm. Xiao Nan Guo, chuỗi ẩm thực Thượng Hải từng phủ rộng toàn quốc, là một ví dụ tiêu biểu: sau khi đạt đỉnh 139 cơ sở năm 2015, chuỗi này lặng lẽ đóng cửa phần lớn chi nhánh còn lại vào đầu tháng 02/2026.

Xuất khẩu đã là trụ đỡ chính của kinh tế Trung Quốc suốt những năm bất động sản suy thoái từ 2021. Lần này, dù không bù đắp hoàn toàn sự yếu kém diện rộng - một phần do nhập khẩu chip bán dẫn, vốn là danh mục lớn nhất, đã tăng đột biến - xuất khẩu vẫn giữ vững cho sản xuất công nghiệp.

Nhu cầu nội địa yếu ớt tại Trung Hoa Đại Lục đã đẩy các doanh nghiệp ra thị trường nước ngoài. Xuất khẩu tăng trưởng với tốc độ nhanh nhất trong hơn bốn năm trong quý I, dẫn đầu bởi xe điện tăng 78% và pin lithium tăng 50%.

Louis Kuijs, kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại S&P Global Ratings, nhận định doanh số xuất khẩu đang giữ nhà máy toàn Trung Quốc duy trì hoạt động. "Xuất khẩu mạnh mẽ chính là động lực cốt lõi của sản xuất công nghiệp và GDP", ông cho biết.

Nhưng liệu đà đó có bền vững hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Thuế quan và chi phí nguyên vật liệu đầu vào tăng do cuộc chiến Iran đã bắt đầu tác động lên nền kinh tế Trung Quốc trong tháng 3. Các quan chức Trung Quốc dự kiến sẽ thúc ép gỡ bỏ thuế quan Mỹ tại hội nghị thượng đỉnh Trump - Tập diễn ra vào tháng tới ở Bắc Kinh.

Thặng dư thương mại thu hẹp đột ngột trong tháng 3 phản ánh một số dịch chuyển đáng chú ý. Trung Quốc vẫn chống chịu tốt hơn các nền kinh tế lớn khác trước cú sốc năng lượng từ Iran, nhờ kho dự trữ nhiên liệu hóa thạch lớn và vị thế dẫn đầu trong năng lượng tái tạo. Song dữ liệu thương mại tháng 3 cho thấy những thay đổi bất ngờ đã siết chặt thặng dư.

Xuất khẩu đồ chơi và giày dép, từng là những danh mục mạnh, sụt giảm khi chi phí nhựa tăng cao do chiến sự Trung Đông bóp nghẹt nhà sản xuất. Các công ty hóa chất vẫn đang tiếp tục tăng giá, báo hiệu áp lực sẽ kéo dài trong những tháng tới. Xuất khẩu kim loại đất hiếm cũng lao dốc sau khi Bắc Kinh siết chặt lô hàng sang Nhật Bản giữa lúc tranh chấp về quan hệ với Đài Loan.

Thay đổi nổi bật nhất là lượng nhập khẩu chip bán dẫn tăng vọt khi Trung Quốc đẩy mạnh xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI - Artificial Intelligence). Lượng mua chip đã tăng trong tháng 01 và tháng 02, rồi đạt kỷ lục trong tháng 3, tăng 54% so với cùng kỳ năm ngoái tính theo đô la Mỹ.

Thế nhưng, đồng nhân dân tệ yếu đã đẩy chi phí nhập khẩu chip lên cao hơn. Bắc Kinh duy trì tỷ giá thấp để thúc đẩy xuất khẩu, giúp hàng hóa Trung Quốc cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế - nhưng chính sách đó cũng đồng thời đội chi phí hàng nhập về. Dù nhân dân tệ đã tăng nhẹ trong năm qua, đồng tiền này vẫn thấp hơn đáng kể so với giá trị thực theo đánh giá của các nhà kinh tế.

Các ngành xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào thép đang bùng nổ. Thép nội địa Trung Quốc giữ giá  rẻ vì tình trạng sức cung dư thừa mãn tính. Khi thuế quan các nước khác hạn chế xuất khẩu thép trực tiếp, nhà sản xuất chuyển lượng thép dư thừa vào thành phẩm như ô tô và tàu thuyền - những mặt hàng đối mặt ít rào cản thương mại hơn.

Li Rongchun, chủ doanh nghiệp nhỏ ở Diêm Thành (Yancheng) chuyên cung cấp axetylen và oxy cho các xưởng đóng tàu lân cận, cho biết ông có nhiều đơn hàng hơn khả năng xử lý. Ông nói:  "Hiện các xưởng đang đóng rất nhiều tàu chở dầu và tàu container, và nhiều khách nước ngoài đang tìm đến đây".

Nhưng ở một thị trấn gần đó, bức tranh lại ảm đạm hơn nhiều. Một cư dân họ Thiệu (Shao) nói giá bất động sản tại khu dân cư của ông đã giảm hơn một nửa trong năm qua, và ngay cả mức giảm giá sâu cũng không đủ hấp dẫn người mua. "Căn hộ bỏ trống quá nhiều - dù giá rất thấp, cũng chẳng ai muốn mua" - ông Thiệu than vãn.

Hoạt động xây dựng nhà ở của Trung Quốc đã chậm lại rõ rệt trong bốn năm qua, nhưng doanh số căn hộ giảm còn nhanh hơn, để lại lượng tồn kho ngày càng phình to và khiến người mua ngần ngại, không muốn đổ tiền tiết kiệm vào tài sản có thể tiếp tục mất giá. Theo ông Kuijs, giá bất động sản nhiều khả năng sẽ tiếp tục giảm trong năm nay trước khi chạm đáy vào năm sau.