Các vụ xung đột xảy ra trên đường phố do va quẹt giao thông không phải là trường hợp hy hữu. Nhưng khi rơi vào tay thuật toán mạng xã hội, nó liền trở thành một hiện tượng “viral”.

Với các vụ việc tương tự như thế này, thường chúng ta quen phân tích đúng sai và quy nó về kỹ năng ứng xử nơi công cộng, thậm chí ghép vào phạm trù đạo đức cá nhân.Chúng ta chỉ lo bộc phát cơn phẫn nộ vì hành vi bạo lực, mà bỏ quên một nỗi lo lớn hơn, bao quát hơn. Đó là vì sao con người ngày càng mất dần khả năng kiềm chế cảm xúc nơi công cộng, sẵn sàng để cơn giận dữ bùng nổ giữa đám đông mà không còn ngại xấu hổ với mọi người xung quanh, không còn giữ thể diện, hình ảnh cá nhân cho mình và cho “muôn đời sau”? 

Vì sao con người mất dần khả năng kiềm chế cảm xúc nơi công cộng?

Hiện trường vụ việc: Một cú va quẹt giao thông. Một người phụ nữ liên tục chửi bới, tát nam tài xế ô tô giữa đường phố Hà Nội. Chung quanh là đám đông đưa mắt nhìn, tiếng người lao xao và những chiếc điện thoại chĩa về phía đương sự. Chỉ một tích tắc sau, đoạn clip dậy sóng khắp mạng xã hội, kéo theo hàng nghìn lượt comment lên án, chỉ trích, nguyền rũa, chế nhạo, thương xót, cảm thán… đủ mọi sắc màu cảm xúc.

Nhưng ít ai chạm đến cơn sóng đang cuồn cuộn dưới lòng đại dương sâu thẳm. Đó là hiện tượng ngày càng xuất hiện nhiều hơn những cơn bùng nổ cảm xúc nơi công cộng. Đặc biệt là cảm xúc giận dữ - những cơn thịnh nộ dữ dội trước những va chạm rất nhỏ của đời sống, trong đó phổ biến là va chạm giao thông?

Có thể khẳng định do con người ngày càng kiệt sức. Không chỉ kiệt sức thể xác, tinh thần mà kiệt sức cả cảm xúc.

Trên đường phố của một đô thị hiện đại, xe cộ đông đúc, đường sá chật chội, tiếng động cơ, tiếng còi xe inh ỏi, trời thì nắng như đổ lửa. Rất nhiều người tham gia giao thông trong bối cảnh ấy với một cơ thể mỏi mệt vì thiếu ngủ, trạng thái tinh thần căng thẳng vì áp lực công việc, bị thúc ép bởi KPI, bởi áp lực gia đình, con cái, cùng nỗi lo tài chính...

Ở chiều ngược lại, họ có rất ít không gian và thời gian để giải tỏa. Sự kết nối con người bị đứt gãy. Áp lực được tích tụ âm thầm. Rất dễ hiểu tại sao chỉ cần một va quẹt nhỏ thôi những cảm xúc tiêu cực ấy được dịp bùng lên như một đóm lửa gặp gió. 

Tất nhiên, không thể dựa vào áp lực cuộc sống để lấy làm lý do biện minh cho bạo lực nơi công cộng. Chỉ là chúng ta cần nhìn thấu rõ để xử lý phần gốc của vấn đề là tình trạng kiệt quệ cảm xúc đang lan rộng trong xã hội hiện nay. 

Công bằng mà nói, những cơn nóng giận giữa đường phố thay vì chỉ đối diện với một ít người, một vài ánh mắt hiếu kỳ xung quanh thì “nhờ” có mạng xã hội mà nó lan nhanh thần tốc, góp phần làm xã hội căng thẳng hơn.

Trẻ em đang học cách xử lý sự nổi giận của người lớn

Đáng chú ý, vụ người phụ nữ chửi bới, tát tài xế ô tô sau va chạm giao thông diễn ra ngay trước cổng trường - không gian của sự chuẩn mực về giáo dục.

Thời đại của internet trong tầm tay, trẻ em hôm nay thường xuyên tiếp xúc với những clip đánh nhau trên mạng, livestream bóc phốt, văn hóa công kích chửi bới công khai… Cuộc ẩu đả hôm đó vô hình trung là giáo cụ trực quan sinh động nhất tô đậm thêm cho bạo lực, cho  bài học xử lý mâu thuẫn trong cuộc sống. Chỉ cần lớn tiếng hung hăng, áp đảo, xúc phạm là sẽ thắng, sẽ giải tỏa được cảm xúc. Đó là những điều mà trẻ con "học" được.

Thấy mình trong đó?

Đằng sau những cơn bùng nổ cảm xúc nơi công cộng dẫn đến hành vi sai trái về mặt đạo đức, thậm chí vi phạm pháp luật cho dù là nhất thời hay xuất phát từ nền tảng thiếu hụt nhân cách đều không thể dung túng.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận tình trạng căng thẳng tinh thần và áp lực xã hội đang tích tụ ngày càng lớn trong mỗi người chúng ta hiện nay là có thật.

Bạn có thấy mình trong số người dễ cáu giận hơn, dễ mất bình tĩnh hơn, ít kiên nhẫn lắng nghe hơn, ít khả năng tự điều tiết cảm xúc hơn? Có lẽ đa số chúng ta sẽ giật mình khi thấy hình như có mình trong đó.

Có lẽ đã đến lúc chúng ta cần quan tâm nhiều hơn đến văn hóa ứng xử, sức khỏe tinh thần, khả năng kiểm soát cảm xúc cá nhân. Cần rèn luyện khả năng giữ được sự bình tĩnh trong lúc căng thẳng nhất để không biến mọi va chạm thành tổn thương cho nhau; Học cách giải quyết mâu thuẫn bằng đối thoại chứ không đối đầu.

Nếu thấy đang mang quá nhiều áp lực vô hình, hãy tạm thời buông xuống và học cách chữa lành trước khi bước tiếp, chậm rãi hơn một chút.