Trong vài năm gần đây, freelance (làm việc tự do) là xu hướng nghề nghiệp ngày càng được nhiều bạn trẻ trên toàn cầu, đặc biệt là thế hệ Gen Z, quan tâm. Về phía người lao động, hình thức này được ưa chuộng là nhờ sự linh hoạt về thời gian, địa điểm và tiềm năng thu nhập cao. Sự chuyển dịch này cũng đến từ việc doanh nghiệp ưu tiên thuê ngoài để giảm chi phí và trách nhiệm quản lý con người.

Freelancer ra đời do đâu và trong bối cảnh nào? 

Trước hết và rõ nhất là sự thay đổi của thị trường lao động: Sự phát triển của nền kinh tế số và công nghệ dẫn đến nhiều ngành nghề như thiết kế, viết nội dung, lập trình, marketing online, dịch thuật… có thể làm việc mà không cần đến công sở, nôm na là làm việc từ xa. Tại Việt Nam, đại dịch Covid-19 như một lực đẩy góp phần hình thành và khẳng định loại hình làm việc này. 

Nguyên nhân kế tiếp xuất phát từ tâm lý của thế hệ trẻ hiện đại: Với khao khát xây dựng sự nghiệp và thương hiệu cá nhân, tìm kiếm sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống, đồng thời mong muốn thoát ra khỏi sự bó buộc trong môi trường công sở, các bạn trẻ ngày nay thích chọn làm việc tự do: Tự do về thời gian, địa điểm làm việc và tài chính. Freelance cũng giúp họ chủ động sắp xếp lịch làm việc. Đồng thời có thể cùng lúc làm nhiều job, nhận nhiều dự án để tăng thu nhập tối đa.

Ngoài ra freelance có khả năng tạo nhiều cơ hội cho các bạn làm việc với khách hàng quốc tế, tiếp cận thị trường toàn cầu rộng lớn.   

Một tác động khách quan nhưng vô cùng quan trọng là sức ảnh hưởng của mạng xã hội: Các câu chuyện thành công của một số bạn freelancer được lan truyền tạo cảm hứng tích cực. Hình ảnh các bạn trẻ chỉ cần một cái laptop có thể làm việc ở bất cứ nơi đâu trên thế giới, bất cứ thời điểm nào trong ngày tạo nên một hình mẫu cuộc sống lý tưởng đầy tự do tự tại, an nhiên và thú vị tạo sức hút với các bạn trẻ. 

Mặt trái của công việc freelancer  

Tuy nhiên, freelance chưa bao giờ là con đường trải đầy hoa hồng. Điều dễ nhận thấy nhất ở  freelance chính là thu nhập không ổn định do phải phụ thuộc vào thời điểm và khả năng chạy dự án. Thất nghiệp là chuyện “thường ngày ở huyện” của freelancer.

Các chế độ phúc lợi như bảo hiểm, lương thưởng, phụ cấp chi phí cá nhân, chế độ nghỉ phép… cũng không được thực hiện.

Đặc điểm của freelance là cá nhân phụ trách, một freelancer có thể vừa là nhân viên vừa là quản lý, kế toán, marketing… Điều này dễ dẫn đến quá tải, tạo áp lực cho cá nhân, ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình. Không kể do thiếu môi trường đồng nghiệp, sự cô lập dẫn đến cảm giác cô đơn khiến các bạn dễ mất động lực.  

Freelancer chỉ thực sự mang lại tự do khi bạn là một người mạnh mẽ cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, có tư duy độc lập, có năng lực quản lý thời gian và tài chính, có kỹ năng chuyên môn mạnh, có kinh nghiệm nhất định, có mạng lưới khách hàng ổn định.

Nếu không, các bạn sẽ dễ bỏ việc giữa chừng bởi các kế hoạch “đầu voi đuôi chuột”. Nguy hiểm hơn, nếu để mình bị tác động bởi những hình ảnh hào nhoáng trên mạng xã hội khiến các bạn rơi vào ảo tưởng.

Vậy nên, freelance là một hình thức làm việc đang trở thành trào lưu, được nhiều bạn trẻ lựa chọn và cũng không ít bạn thành công. Nhưng freelance không phải là “món ngon” dành cho tất cả mọi người, càng không phải là con đường duy nhất để thành công. Muốn chọn con đường freelance, các bạn trẻ cần đánh giá đúng mức năng lực bản thân, chuẩn bị đầy đủ kỹ năng đa dạng, xây dựng nguồn thu ổn định. Cần thiết nên có bước đệm đủ chín để bắt đầu trở thành freelancer.  

Tóm lại, trào lưu trở thành freelancer phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ của thị trường lao động trong thời đại số. Freelancer có thể mang lại nhiều cơ hội về thu nhập, trải nghiệm và sự linh hoạt trong công việc. Tuy nhiên, trên thực tế, Freelance không phải là con đường hoàn hảo cho tất cả mọi người. Đằng sau sự tự do ấy cũng nhiều rủi ro và áp lực. Vì vậy, thay vì chạy theo xu hướng, mỗi người trẻ cần hiểu rõ năng lực, mục tiêu và cần có sự chuẩn bị kỹ càng trước khi lựa chọn.