Thị trường dầu thô rạng sáng 28/4 đã rung chuyển vì hai cú sốc diễn ra liên tiếp: đàm phán hòa bình Mỹ-Iran rơi vào bế tắc, và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời khỏi Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Giá dầu Brent, chuẩn quốc tế, tăng 2,7% lên trên 104,40 USD/thùng cho kỳ hạn tháng 7, sau đó hạ nhiệt nhẹ khi tin UAE rời OPEC được công bố, theo The New York Times. Giá dầu WTI, chuẩn Mỹ, tăng 3,7% lên 99,03 USD/thùng.

Chuỗi sự kiện này diễn ra trong thời điểm giá xăng tại thị trường Mỹ đã tăng 40% kể từ khi chiến tranh bùng nổ, và chưa có dấu hiệu dừng lại. Giá xăng trung bình đạt 4,18 USD/gallon vào cùng ngày 28/4, mức cao nhất trong 4 năm theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA). Mức tăng 1,6% trong ngày là phiên tăng mạnh nhất trong hơn một tháng. Giá dầu diesel còn leo nhanh hơn, đạt 5,46 USD/gallon, tăng 45% kể từ đầu cuộc chiến.

Tính từ đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel vào Iran cuối tháng 2, giá Brent đã tăng hơn 40%, với 6 trong 7 phiên giao dịch gần nhất đều ghi nhận mức tăng. Riêng trong tuần qua, giá tăng khoảng 10 USD/thùng.

Tâm điểm lo ngại của giới đầu tư vẫn là Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp giữa Iran và Oman, nơi bình thường vận chuyển tới một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu (theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ). Đàm phán giữa Mỹ và Iran về việc mở lại eo biển cho tàu chở dầu, cùng các đề xuất hạn chế chương trình hạt nhân của Iran, đã rơi vào bế tắc. Giá dầu tăng đều suốt tuần qua trong bối cảnh lệnh ngừng bắn bấp bênh và đàm phán không có tiến triển.

Giữa bối cảnh đó, UAE chọn đúng thời điểm Thái tử Ả Rập Saudi Mohammed bin Salman khai mạc Hội nghị thượng đỉnh vùng Vịnh để công bố rời OPEC. Giới chức UAE cho biết họ muốn đơn phương tăng sản lượng dầu nhằm đáp ứng nhu cầu dài hạn.

"Đây là tuyên ngôn độc lập của UAE", Kristin Diwan, học giả thường trú cấp cao tại Viện Nghiên cứu các Quốc gia Ả Rập vùng Vịnh (Arab Gulf States Institute) tại Washington, nhận định. "Họ không còn cảm thấy phải tuân theo những thể chế không phù hợp với lợi ích của mình".

Thái tử Mohammed bin Salman và nhà lãnh đạo UAE, Sheikh Mohammed bin Zayed, từng là đối tác thân cận khi cùng tham chiến chống phiến quân Houthi tại Yemen năm 2015, nhưng kể từ đó hai bên ngày càng đối lập. UAE ngày càng củng cố liên minh với Israel khi các nước Ả Rập khác giữ khoảng cách. Tại Yemen, UAE hậu thuẫn phiến quân trong khi Ả Rập Saudi ủng hộ chính phủ.

Tại Sudan, hai bên đứng ở hai phía đối lập trong cuộc nội chiến. Chiến tranh Iran đã đẩy rạn nứt này ra công khai. Thay vì đoàn kết các nước vùng Vịnh chống kẻ thù chung, các cuộc tấn công trả đũa của Iran nhắm vào các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực lại càng khiến khu vực thêm chia rẽ.

UAE cắt đứt quan hệ văn hóa và kinh tế với Iran, trong khi Ả Rập Saudi ủng hộ con đường ngoại giao do Pakistan dẫn đầu. "Mỗi quốc gia vùng Vịnh đều có chính sách kiềm chế riêng đối với Iran, và tất cả đều thất bại thảm hại", theo Anwar Gargash, quan chức cấp cao UAE.

UAE hiện sở hữu năng lực sản xuất khoảng 4,85 triệu thùng/ngày nhưng bị hạn ngạch OPEC giữ ở mức thấp hơn đáng kể, trong khi nước này muốn bán được càng nhiều dầu càng tốt trước khi thế giới xa rời nhiên liệu hóa thạch. Ả Rập Saudi, quốc gia lớn hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào dầu mỏ, cần giá dầu cao dài hạn để tài trợ ngân sách và các dự án chuyển đổi kinh tế tham vọng của Thái tử. Quốc gia này cũng được xem là thế lực dẫn đầu trong OPEC.

"Trong khi Ả Rập Saudi muốn duy trì thị trường dầu cho thế kỷ tới, UAE không cảm thấy sự cấp bách đó", Bachar El-Halabi, chuyên gia phân tích cấp cao tại Dubai của Argus Media đánh giá.

Quyết định này cũng có thể làm hài lòng chính quyền Trump, vốn đang chịu áp lực chính trị từ giá năng lượng cao. Tuy nhiên, UAE vẫn đối mặt rào cản xuất khẩu dầu khi chiến tranh còn tiếp diễn và Eo biển Hormuz chưa được mở lại.

Giá dầu cao mang lại lợi nhuận kỷ lục cho một số hãng dầu lớn. BP, tập đoàn dầu khí Anh, công bố lợi nhuận quý I tăng gấp đôi, vượt 3 tỷ USD, vượt xa kỳ vọng của giới phân tích (theo báo cáo tài chính BP). Thị trường chứng khoán Mỹ (S&P 500) giảm nhẹ 0,5% nhưng vẫn gần mức cao kỷ lục, trong khi chứng khoán châu Á diễn biến trái chiều.

Giới chức và bình luận gia thân chính quyền UAE đã bắt đầu suy đoán về các bước tiếp theo. Một số cho rằng UAE có thể rút khỏi cả Liên đoàn Ả Rập, Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh hoặc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo.

Nhiều năm qua, UAE ở lại OPEC "vì nể Ả Rập Saudi", theo Diwan. Quyết định hôm 28/4 cho thấy "họ sẽ không còn nhường bước trước ảnh hưởng của Saudi nữa".