Nghe những lời hùng biện “bom đạn” giữa Bắc Kinh và Washington, ta có thể thấy hai quốc gia này đang ráo riết tranh đuổi để trở thành cường quốc công nghệ bậc nhất thế giới.

Tháng 9 năm ngoái, Jake Sullivan, cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Joe Biden đã tuyên bố: “Chúng tôi tin rằng một số công nghệ sẽ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong thập kỷ tới”.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cũng đã nhấn mạnh luận điểm tương tự: “Chúng ta cần khẩn trương tăng cường nghiên cứu và giải quyết các vấn đề công nghệ trọng tâm… để có thể cạnh tranh khoa học và công nghệ với thế giới, đạt tới trình độ tự lực, tự cường”.

Trọng tâm trí thông minh nhân tạo

Không có công nghệ nào ám ảnh các nhà lãnh đạo ở cả hai bờ Thái Bình Dương bằng công nghệ trí thông minh nhân tạo (artificial intelligence - AI). Sự phát triển vũ bão trong tính năng “khởi tạo” của các AI như ChatGPT đã góp phần hằn sâu nỗi ám ảnh đó hơn nữa.

Công nghệ trí thông minh nhân tạo khởi tạo (generative artificial intelligence) có thể phân tích kho nội dung khổng lồ trên mạng Internet, bao gồm những văn bản, hình ảnh, video, âm thanh…, và tạo nội dung mới không khác gì con người.

Nếu những lời khen ngợi cho công nghệ này là đúng, thì trí thông minh nhân tạo khởi tạo sẽ là một “bửu bối” vô cùng quý giá để một quốc gia ấn định vị thế kinh tế, quân sự trên đấu trường chính trị thế giới.

Súng đạn và đồng tiền

Tôi cho rằng một hệ thống vận hành bởi AI, phân bổ rộng, tự chủ và phi tập trung có thể mạnh ngang ngửa với bom nguyên tử.

Cựu CEO Google, Eric Schmidt

Tuy AI vẫn nằm trong vòng tranh cãi về tính chất đạo đức, một loạt các ứng dụng quân sự đã được đề xuất bởi các chuyên gia, từ hỗ trợ đưa ra các quyết định chiến lược, giả lập diễn biến chiến trường, theo dõi và đánh giá các hiểm nguy tiềm tàng, cho đến điều khiển máy bay không người lái.

Vào hồi tháng 3/2022, các nhà nghiên cứu đã sử dụng một AI vốn được dùng để phát triển dược liệu, nhưng thay đổi lập trình để tìm kiếm các tác nhân có hại. Chỉ sau 6 tiếng đồng hồ, AI này đã sáng tạo ra 40.000 loại hợp chất nguy hiểm chết người, tương tự như các loại vũ khí sinh học.

Ở khía cạnh “đồng tiền”, AI có thể được ứng dụng để phân tích dữ liệu, ngăn chặn vi phạm, và đưa ra các quyết định ít rủi ro hơn.

Trong một thí nghiệm thực hiện bởi hãng tài chính Finder, 38 cổ phiếu được lựa chọn bởi ChatGPT đã đạt mức tăng 4,9%, vượt xa con số 0,8% trung bình của 10 hãng đầu tư hàng đầu.

Dữ liệu trên bề mặt

Theo một số dữ liệu đo đạc tầm cỡ phát triển công nghệ AI, Trung Quốc có vẻ như đang dẫn đầu. 

Quốc gia này vượt mặt đối thủ Hoa Kỳ trong số lượng các nghiên cứu AI được trích dẫn trong 2019. Trong 2021, tính tổng cộng trên toàn thế giới, đã có 26% ấn bản hội thảo nghiên cứu đến từ Trung Quốc, Mỹ chiếm 17%. 

9 trong số 10 viện nghiên cứu hàng đầu, tính bằng số lượng ấn bản nghiên cứu, đã thuộc về Trung Quốc. Tương tự như thế, nước này sở hữu 5 phòng nghiên cứu hàng đầu trong công nghệ xử lý hình ảnh bằng máy tính, một loại AI ứng dụng trong việc giám sát.

Nhưng ở một góc nhìn khác, Mỹ lại đang dẫn đầu khi tính đến số lượng “mô hình nền tảng” - yếu tố mang đến tính chất “thông minh” của trí thông minh nhân tạo khởi tạo như ChatGPT. Mô hình đi tiên phong của ChatGPT, với phiên bản mới nhất mang tên GPT-4, đã là thành quả của hãng startup Mỹ, OpenAI. 

Bên cạnh đó, Mỹ còn có hàng loạt mô hình đến từ các hãng từ lớn đến nhỏ. Các hãng công nghệ khổng lồ bao gồm Google, Meta và Microsoft (vốn sở hữu một phần OpenAI), đều có mô hình của riêng họ. Các tên tuổi như Anthropic, Stability AI thuộc về danh sách một số công ty nhỏ với hệ thống riêng biệt.

ERNIE, sản phẩm của hãng công nghệ tìm kiếm Trung Quốc Baidu, đã được đánh giá là kém thông minh hơn đối thủ ChatGPT. Những “ngọn núi” lớn nhất trong ngành công nghệ Trung Quốc là Alibaba và Tencent vẫn chưa tung ra trí thông minh nhân tạo tạo sinh của riêng họ.

Bài 2: Ba chướng ngại vật