Dân số già hiện đang là nỗi lo chung của nhiều nước trên thế giới. Một trong những việc làm góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động do quá trình già hóa dân số là duy trì việc làm cho người về hưu, đang được khá nhiều nước thực hiện.

Ở nhiều nước trên thế giới, số lượng người nghỉ hưu tái gia nhập thị trường lao động tăng qua từng năm, cả ở các nước châu Á lẫn châu Mỹ . Tại Mỹ, năm 2024, lực lượng lao động từ 65 tuổi trở lên ước tính là 13 triệu người, tăng 55% trong vòng thập niên 2014-2024. Tại Nhật Bản, theo Văn phòng Nội các công bố năm 2021 có  71%  người từ trên 60 tuổi tham gia thị trường lao động, còn tại Singapore, tỷ lệ này là gần 33%  (năm 2021).

Trong khi đó, tại Việt Nam, xã hội xem người cao tuổi là đối tượng cần được nghỉ ngơi, thụ hưởng các chính sách chăm sóc, bảo trợ của xã hội, chứ không được chú ý hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc làm. Trong nhà, người cao tuổi được con cái bảo bọc nuôi nấng, không khuyến khích tham gia lao động vì sợ mang tiếng là bất hiếu.

Vì thế, trước hết cần thay đổi định kiến về việc người cao tuổi mà còn “bươn chải kiếm sống” là người “vô phúc”, đáng thương hại. Thay đổi nhận thức của doanh nghiệp về sự tham gia của lực lượng người cao tuổi vào thị trường lao động. Thay đổi nhận thức hễ người cao tuổi là gắn với suy giảm thể chất, tinh thần và năng lực. Thực tế, ở độ tuổi 60 đến 75 tuổi, rất nhiều người vẫn khỏe, năng lực làm việc vẫn tốt, có nhiều khả năng đóng góp, cống hiến cho cộng đồng và xã hội. Lợi thế của họ là lao động đã có tay nghề thành thạo; Có bề dày kinh nghiệm giúp họ nắm bắt và xử lý công việc ở tầm mức tổng hợp đa ngành cao; Có sự từng trải và các mối quan hệ; Không còn bồng bột, nóng lòng.

Cần xem xu hướng người nghỉ hưu quay lại tìm việc và kéo dài việc làm sau tuổi lao động là một tín hiệu lạc quan cho nền kinh tế trong bối cảnh dân số già hóa với tốc độ nhanh như ở nước ta.

Tuy nhiên, không nên để người cao tuổi tham gia thị trường lao động một cách tự phát bằng những công việc lao động vất vả không phù hợp, thu nhập thấp và không ổn định như hiện nay.

Nhà nước nên xem người cao tuổi cũng là thành phần lao động đặc thù trong xã hội. Cần có những quy định riêng về chính sách, chế độ đào tạo nghề cho họ. Các chương trình đào tạo cần phù hợp với điều kiện, khả năng tiếp thu của từng nhóm tuổi; Hỗ trợ chuyển đổi nghề;

Hiện nay rất nhiều người cao tuổi sau về hưu đã và đang khởi nghiệp làm chủ các cơ sở sản xuất, kinh doanh, phát triển kinh tế hộ gia đình. Nhiều người thành công, khẳng định vị trí của mình trên thương trường, có thu nhập tốt, đóng góp tài chính cho các hoạt động xã hội, tạo công ăn việc làm cho người lao động, thậm chí lao động trẻ.

Họ cần có các chính sách hỗ trợ về đất đai, trụ sở, vay vốn, hỗ trợ tập huấn về kiến thức, kinh nghiệm quản trị doanh nghiệp, về tiêu thụ sản phẩm, về quản lý rủi ro, về chính sách thuế... đào tạo kỹ năng cơ bản về sử dụng công nghệ thông tin áp dụng chuyển đổi số... trong quá trình khởi nghiệp.

Người xưa nhận định “Thầy giáo già con hát trẻ”. Cho thấy người cao tuổi là lựa chọn tối ưu cho những nghề cần phát huy ưu thế về kinh nghiệm, kỹ năng tổng hợp như giáo viên, bác sĩ, chuyên gia tư vấn, nhà văn, nhà báo, diễn giả…

Tóm lại, lao động người cao tuổi hay lao động sau nghỉ hưu là nguồn lực lao động không nên bỏ phí. Nó mang lại cho người cao tuổi ý nghĩa và mục đích sống, giúp họ không bị cảm giác “hết hạn sử dụng”, trở thành gánh nặng của con cái. Quan trọng hơn hết, đây là bước chuẩn bị cho việc tái sử dụng sức lao động của người lớn tuổi trong bối cảnh dân số ngày càng già hóa.