Cách đây 3 hôm, báo cáo về thị trường fintech của ASEAN năm 2021 do UOB, PwC Singapore và SFA phát hành cho thấy, các công ty fintech có trụ sở tại Việt Nam đã gọi được vốn đầu tư trị giá hơn 388 triệu USD trong 9 tháng đầu năm 2021. Tuy nhiên, nguồn vốn tăng trở lại chủ yếu dựa vào 2 startup kì lân là VNPay (250 triệu USD) và Momo (100 triệu USD), phần cho startup còn lại không đáng kể.

Mặc dù Việt Nam đang đứng thứ 3 trong khu vực về vốn tài trợ cho fintech, khoảng cách so với 2 người dẫn đầu là Singapore và Indonesia có sự cách biệt khá lớn. Trong khi Việt Nam chỉ chiếm 9% trong tổng số 167 thương vụ của khu vực, thì Indonesia chiếm tới 26%, tương đương 904 triệu USD vốn tài trợ và Singapore chiếm gần một nửa, 46%, tương đương 1,6 tỷ USD.

Về số lượng, startup fintech Việt Nam luôn tăng trưởng qua các năm, từ 39 công ty (2015) lên 124 công ty (2019) và hiện tại khoảng 150 công ty; tuy nhiên so sánh với Singapore (hơn 1.150 công ty) và Indonesia (hơn 510 công ty), Malaysia (hơn 370 công ty) …thì con số này vẫn còn khá nhỏ.

Nguyên nhân không phải vì năng lực của startup Việt Nam không theo kịp khu vực, bởi thực tế, làng fintech nước nhà đã chứng kiến sự ra đời và lớn mạnh của 2 kì lân là VNPay và Momo; mà nguyên nhân cốt yếu đang cản đường fintech là hành lang pháp lý cho trung gian thanh toán trong lĩnh vực này vẫn khuyết.

Ông Nguyễn Bảo Hoàng, Giám đốc Ngân hàng số Timo – đơn vị sở hữu hơn 2 triệu giao dịch mỗi tháng và 2,5 tỷ USD tổng giá trị giao dịch trung bình hàng năm, cũng thừa nhận hành lang pháp lý cho lĩnh vực fintech tại Việt Nam chưa được lấp đầy gây khó khăn cho startup trong ngành khi muốn mở rộng dịch vụ.

“Hiện các lĩnh vực cho vay ngang hàng, blockchain… khá nhiều rủi ro nên các startup dù đủ năng lực cũng không dám làm nếu chưa có hành lang pháp lý. Tuy nhiên, đây là xu hướng tương lai nên nếu không làm thì Việt Nam không theo kịp các nước trong khu vực và thế giới”, ông Bảo nói.

Ông Ngô Anh Tuấn, Giám đốc VNPay-QR cũng đồng tình với việc nên nhanh chóng xây dựng một hành lang pháp lý đồng nhất để các đơn vị phát triển ví điện tử như VNPay có thể liên thông với các loại ví điện tử khác trên thị trường, nhằm tạo điều kiện cho người dùng và thúc đẩy lĩnh vực thanh toán phi tiền mặt tại Việt Nam.

Thực tế, việc sớm hoàn thiện khung khổ pháp lý liên quan đến lĩnh vực fintech không chỉ tạo điều kiện cho thị trường công nghệ tài chính phát triển, mà còn kiểm soát được hành vi rửa tiền qua ví điện tử, tài trợ khủng bố, rủi ro thông tin, an ninh mạng…vốn đang rất nóng trong thời gian gần đây.

“Hiện nhiều doanh nghiệp nước ngoài đang chiếm 60-70%, thậm chí 100% vốn tại các công ty fintech Việt Nam và sẵn sàng mua cổ phần của các công ty trong nước, đây là cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc xây dựng cơ chế quản lý, kiểm soát lĩnh vực này" – ông Nguyễn Quốc Hùng Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nói.

Hiện Ngân hàng Nhà nước đang nghiên cứu sửa Luật Phòng chống rửa tiền năm 2012 theo hướng bổ sung 4 nhóm đối tượng rủi ro cao vào diện bắt buộc báo cáo, gồm: ví điện tử, tiền ảo, cho vay ngang hàng (P2P), cầm đồ.

Liên quan đến đề xuất của các trung gian thanh toán, Ngân hàng Nhà nước dự kiến tháng 12/2021 sẽ trình Chính phủ Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát hoạt động công nghệ tài chính trong lĩnh vực ngân hàng (sandbox).

Đơn vị này cũng đang xây dựng nghị định thay thế Nghị định 101/2012/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời xây dựng thông tư thay thế Thông tư 39 để ban hành ngay khi nghị định thay thế này có hiệu lực.

Các startup đang rất kì vọng những cơ chế, chính sách trên sẽ sớm được thông qua và triển khai để làm bệ đỡ cho thị trường khởi nghiệp fintech phát triển và cạnh tranh lành mạnh.