Nên đẩy nhanh phát hành tiền kỹ thuật số

Những năm gần đây, với nhiều chính sách mạnh mẽ của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước đã thúc đẩy hình thức thanh toán tiền mặt tại Việt Nam phát triển. Đặc biệt, dịch Covid-19 góp phần làm tăng trưởng hoạt động thanh toán phi tiền mặt ở Việt Nam.

Trong 4 tháng đầu năm 2021, số lượng giao dịch qua kênh Internet 213,51 triệu món, tương đương 11,03 triệu tỷ đồng, tăng 65,9% số lượng và 31,2% giá trị. Số lượng giao dịch qua kênh điện thoại di động tăng 86,3% số lượng và 123,1% giá trị. Số lượng giao dịch qua kênh QR code tăng 95,7% số lượng và 181,5% giá trị (theo Ngân hàng Nhà nước).

Tuy vậy, tỷ lệ thanh toán phi tiền mặt của Việt Nam so với thế giới vẫn thấp và tỷ trọng thanh toán tiền mặt vẫn ở mức cao.

Cụ thể, cuối năm 2020, tỷ trọng tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán là 11,05%. Đến hết tháng 4/2021 lại tăng lên mức 11,53%, tương ứng khoảng 1,43 triệu tỷ đồng.

Trong khi đó, mục tiêu của Đề án Phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2016-2020 là đến cuối năm 2020, tỷ trọng tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán ở mức thấp hơn 10%. Đối chiếu với số liệu thực tế nêu trên thì mục tiêu này không thể đạt được.

Trao đổi trong Hội thảo IDG TekTalk về phát triển thanh toán không dùng tiền mặt chiều 23/8, ông Nguyễn Đình Thắng cho biết, mặc dù đã có nhiều chính sách của Chính phủ hỗ trợ phát triển thanh toán phi tiền mặt nhưng cách tiếp cận vẫn dựa vào tiền mặt, sau đó hạn chế hình thức thanh toán này bằng việc thúc đẩy giải pháp thanh toán số.

Cũng theo ông Thắng, xu hướng hiện nay trên thế giới là phát triển các công ty quản lý tài sản số, hệ thống tiền số. Hiện một loạt các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đang thử nghiệm tiền kỹ thuật số. Trong khi đó, công nghệ dùng blockchain phát hành đồng tiền số cũng không phải là khó. Vì vậy, chỉ có chính sách của Nhà nước trong việc thúc đẩy nhanh nhất phát triển đồng tiền số, sẽ giúp Việt Nam sớm hoàn thành mục tiêu thanh toán không dùng tiền mặt, dễ dàng hòa nhập quốc tế.

“Ngân hàng Nhà nước đang phấn đấu đến năm 2025, tỷ lệ tiền mặt/tổng phương tiện thanh toán dưới 8%. Nhưng nếu năm 2025 phát hành được tiền kỹ thuật số thì Việt Nam đạt mục tiêu 100% thanh toán không dùng tiền mặt. Chính phủ cứ cho phép, công nghệ chắc chắn sẽ làm được”, ông Thắng nhấn mạnh.

Thế “kiềng 3 chân” giúp thanh toán phi tiền mặt phát triển

Chia sẻ về những thách thức phát triển thanh toán phi tiền mặt tại Việt Nam, ông Ngô Anh Tuấn, Giám đốc VNPay – QR cho rằng rào cản lớn nhất là việc thay đổi thói quen của người dân, và đây là công cuộc tốn rất nhiều thời gian, công sức của các bên tham gia phát triển các giải pháp thanh toán số. “Chúng tôi tốn kém rất nhiều chi phí marketing để làm sao giảm chi phí thanh toán, tạo ra các dịch vụ thanh toán hấp dẫn, thu hút người dân”, ông Tuấn nói.

Ngoài ra, việc phát triển hệ sinh thái thanh toán không tiền mặt, với sự tham gia đầy đủ, tích cực của các bên như ngân hàng, fintech, mobile money để cùng cải thiện sản phẩm, tối ưu dịch vụ là rất quan trọng. Bởi khi người dùng sẵn sàng thanh toán điện tử nhưng sản phẩm khó sử dụng, không thân thiện thì họ sẽ ngay lập tức trở về phương thức thanh toán truyền thống.

Đồng tình với quan điểm cần tăng trải nghiệm người dùng đối với thanh toán phi tiền mặt bằng việc đồng bộ dịch vụ trong hệ sinh thái, ông Nguyễn Minh Tâm, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Sacombank cho rằng cần có một nền tảng chung cho các ngân hàng, ví điện tử, đơn vị cung cấp giải pháp thanh toán số để người dân thuận lợi cho việc sử dụng.

“Nhiều người than phiền họ phải tải nhiều ứng dụng, để tiền nhiều nơi nên gây trở ngại khi sử dụng. Họ cũng sẵn sàng thanh toán phi tiền mặt tại qua các POS nhưng các đơn vị POS phải sẵn sàng thanh toán cho mọi loại thẻ ngân hàng. Hay các cổng dịch vụ công cũng phải tích hợp thanh toán điện tử đồng bộ, không phải người dân đến cổng này được thanh toán điện tử, cổng khác lại yêu cầu nộp tiền mặt”, ông Tâm nêu quan điểm.

Còn theo vị Chủ tịch Câu lạc bộ Công nghệ Tài chính Việt Nam, muốn phát triển thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam, pháp luật phải đi trước một bước, bởi rủi ro pháp lý là rủi ro lớn nhất, nên nếu pháp luật không mở đường, các tập đoàn muốn phát triển dịch vụ thanh toán sẽ rất lo ngại.

Cụ thể, ông Thắng kiến nghị Nhà nước phải đẩy nhanh cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) hoạt động công nghệ tài chính trong lĩnh vực ngân hàng, cơ chế giúp đơn vị kết nối với hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia hay kết nối với các cơ sở dữ liệu mở.

Về yếu tố công nghệ, ngay cả vấn đề bảo mật, ông Thắng cho rằng đây không phải là rào cản lớn vì thế giới đã làm được, Việt Nam có thể làm được. Còn đối với thay đổi hành vi người dùng, theo ông Thắng cũng dễ thay đổi bởi nếu họ thấy được dịch vụ hữu ích, dễ sử dụng, thuận tiện mọi lúc mọi nơi thì người dân, doanh nghiệp sẽ sử dụng.

Do vậy, nếu thế “kiềng 3 chân” (pháp luật – công nghệ - thói quen người dân) đồng loạt thay đổi, phát triển thì chắc chắn thanh toán không dùng tiền mặt sẽ phát triển.