Chiến dịch "giành lại vỉa hè" nổi lên mạnh mẽ ở Việt Nam vào năm 2017. Từ đó đến nay, nó trở thành một hoạt động thường xuyên của chính quyền các thành lớn – đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM - nhằm trả lại không gian công cộng cho người đi bộ, chống lại việc sử dụng vỉa hè sai mục đích như kinh doanh, buôn bán, đỗ xe trái phép. Mục tiêu là lập lại trật tự, đảm bảo an toàn giao thông và mỹ quan đô thị.   

Tuy nhiên, dù đã có các quy định pháp luật cụ thể, tình trạng lấn chiếm, sử dụng vỉa hè sai mục đích cho đến nay vẫn còn diễn ra phổ biến ở nhiều nơi.

Còn nhớ, năm 2017, tại Quận 1, TP HCM một chiến dịch quyết liệt được mở ra để lập lại trật tự kỷ cương vỉa hè. Kết quả đường phố có thông thoáng, ngăn nắp, gọn gàng, hàng rong trên vỉa hè được tập trung vào một địa điểm cố định… Nhưng chỉ chưa đầy 3 tháng sau khi triển khai, chiến dịch phải dừng lại do sự “phản đối” của người dân.

Tương tự, tại Hà Nội, cuộc ra quân rầm rộ của chính quyền dọn dẹp vỉa hè giống như “bắt cóc bỏ dĩa”, dẹp đầu này, bày đầu khác. Cuối cùng “cốt khỉ quờn cốt khỉ”, hoạt động buôn bán trên hè phố vẫn nhộn nhịp đâu vào đấy.

Lời giải thỏa đáng cho câu chuyện vỉa hè?

Theo các nhà nghiên cứu đô thị, có rất nhiều lý do để cuộc chiến "giành lại vỉa hè" diễn ra trường kỳ mà vẫn không đạt kết quả như mong muốn. Nhưng tựu trung vấn đề nằm ở chỗ: Tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM… vỉa hè từ lâu vốn vừa là “không gian kinh tế”, vừa là cái hồn văn hóa tạo nên sức sống của đường phố đô thị. Nghịch lý này chính là bài toán khó để chúng ta giải quyết “câu chuyện vỉa hè”.  

Ở nước ta, kinh tế vỉa hè vốn tồn tại bền vững như một phần không thể thiếu của kinh tế đô thị. Theo Tổng cục Thống kê, kinh doanh trên vỉa hè và cửa hàng, cửa hiệu trên đường phố Hà Nội đã tạo ra 11 - 13% GDP của cả thành phố; Là nơi thỏa mãn việc làm và thu nhập ổn định cho hàng vạn lao động bằng những gánh hàng rong hay xe đẩy trên vỉa hè; Là nơi mưu sinh của vô số hộ kinh doanh, là thói quen sinh hoạt lâu đời… Đây là nguyên nhân khiến nhiều người dân dù hiểu quy định vẫn cố tình chiếm dụng.

Làm sao để trả không gian vỉa hè thông thoáng cho người đi bộ, mà vẫn không làm mất đi những hoạt động kinh tế vốn đã trở thành nét văn hóa đường phố đặc trưng của đô thị Việt Nam, trong khuôn khổ pháp luật cho phép. Đây là một câu hỏi mà cơ quan chức năng rất khó để cho ra một lời giải thỏa đáng. Đồng thời là “nỗi mong đợi ngậm ngùi” của phần lớn bà con lấy vỉa hè làm chốn mưu sinh.

Ngoài việc là một “không gian kinh tế”, vỉa hè – đặc biệt là vỉa hè Hà Nội - còn là  một phần của lịch sử và văn hóa đô thị, nơi lưu giữ ký ức của người Hà thành cũng như trải nghiệm của du khách trong và ngoài nước qua các hoạt động thưởng thức ẩm thực đường phố.  

“Giành lại vỉa hè”: Tranh cãi nhưng không thể không làm

Tuy nhiên đã đến lúc, chúng ta không nên lấy việc lấn chiếm vỉa hè để biện minh cho đây là nét văn hóa của đô thị. Với mật độ dân số như hiện nay tại các thành phố lớn, vỉa hè cần được trả lại cho người đi bộ. Bởi khi vỉa hè bị chiếm dụng, người đi bộ bị lùa xuống lòng đường thì nguy cơ tai nạn giao thông là rất lớn.

Hiện Hà Nội đang triển khai thí điểm phường văn minh đô thị, trong đó “giành lại vỉa hè” cho người đi bộ đang được lực lượng chức năng mạnh tay xử lý. Nhờ đó, nhiều phố phường đã trở nên thoáng đãng, vỉa hè, được trở về đúng chức năng ban đầu của nó.

Hy vọng cuộc ra quân đưa vỉa hè trở về đúng chức năng lần này sẽ không rơi vào tình cảnh "đánh trống bỏ dùi" như đã từng.