Bảo vệ nghệ sĩ nên ‘đặc quyền’ hay cần ‘cơ chế phù hợp’?
(DNTO) - Mới đây, ca sĩ Phương Mỹ Chi đã có phát biểu trước lãnh đạo TP.HCM, đại ý: Nghệ sĩ cần được bảo vệ tốt hơn để yên tâm sáng tạo và cống hiến. Cô mong muốn có cơ chế bảo vệ rõ ràng hơn đối với người làm nghệ thuật.
Ý kiến này ngay lập tức khiến dư luận nổ ra hai quan điểm đối lập khá rõ ràng: Một bên tỏ ra đồng tình. Một bên thuộc số đông cho rằng: Luật pháp vốn bảo vệ mọi công dân như nhau, nghệ sĩ không nên đòi hỏi ngoại lệ.
Phương Mỹ Chi phát biểu trước lãnh đạo TP.HCM, mong muốn có cơ chế bảo vệ rõ ràng hơn đối với người làm nghệ thuật. Ảnh: Internet
Luồng ý kiến đồng tình
Những người đồng tình với ý kiến của ca sĩ Phương Mỵ Chi nhấn mạnh đến tính đặc thù của môi trường lao động nghệ thuật trong kỷ nguyên số. Họ cho rằng nghệ sĩ là người của công chúng, hoạt động trong môi trường công khai, tiếp xúc với mọi thành phần của xã hội nên thường phải đối mặt với nhiều rủi ro và áp lực trong công việc, như bị tấn công, quấy rối, hoặc bị lợi dụng.
Ở một diễn biến khác, không chỉ cư dân mạng, kiểu giật tít câu khách của một số người viết báo cũng gây ra hiểu lầm không đáng có cho công chúng về nghệ sĩ.
Ngoài tài năng, nghệ sĩ tồn tại và phát triển bằng hình ảnh và uy tín của mình. Một khi bị mất hình ảnh, tổn hại uy tín thì không cần đợi kết quả sáng tỏ, lập tức họ sẽ bị hủy show, mất hợp đồng quảng cáo, thậm chí bị tẩy chay, dẫn đến tổn thất kinh tế, khủng hoảng tinh thần…
Trong thực tế, đã xảy ra việc tung tin giả, cắt ghép hình ảnh, bôi nhọ, xâm phạm đời tư xúc phạm danh dự, nhân phẩm, quấy rối, đe dọa nghệ sĩ. Như trường hợp cá nhân ca sĩ Phương Mỹ Chi từng bị.
Những người đồng tình với ý kiến của ca sĩ Phương Mỹ Chi cũng cho rằng: Do đặc thù nghề nghiệp, nghệ sĩ cần được bảo vệ đặc biệt, cần có quy trình xử lý nhanh đối với hành vi vu khống, bôi nhọ nghệ sĩ, hành vi “câu view”, khai thác đời tư nghệ sĩ một cách trái phép trên không gian mạng. Họ đề nghị có một cơ chế bảo vệ rõ ràng để giúp nghệ sĩ yên tâm sáng tạo và cống hiến cho nghệ thuật. Họ cũng khuyến cáo: Trong nhiều trường hợp, nghệ sĩ còn đại diện cho hình ảnh đất nước nên họ cần được bảo vệ như bảo vệ bộ mặt quốc gia.
Luồng ý kiến không đồng tình
Về phía những người không đồng tình với cách nói của Phương Mỹ Chi thì cho rằng: Trước pháp luật mọi công dân đều bình đẳng, đều được pháp luật bảo vệ như nhau. Nghệ sĩ cũng là công dân nên cũng được bảo vệ như mọi công dân khác. Nếu tạo cơ chế riêng cho nghệ sĩ, dễ dẫn đến cảm giác phân biệt, đặc quyền.
Nhóm này bảo vệ ý kiến của họ dựa vào các lập luận rằng: Nền tảng quan trọng của xã hội pháp quyền chính là nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật cho mọi công dân. Hơn nữa, thực tế trong xã hội không chỉ riêng nghệ sĩ, có rất nhiều nhóm lao động đặc thù như nhà báo, bác sĩ, giáo viên… hoặc các ngành nghề đặc biệt, đại diện cho bộ mặt quốc gia, hoạt động, hy sinh trong thầm lặng như quân đội, công an, cảnh sát… cũng cần những cơ chế hỗ trợ đặc biệt. Một “hệ thống bảo vệ riêng” cho nghệ sĩ có thể dẫn đến sự thiên vị và bất công.
Nhiều comment cũng nhắc lại các vụ việc “bê bối” vừa qua của giới nghệ sĩ để chỉ ra sự thiếu trách nhiệm của nghệ sĩ đối với công chúng, với xã hội và với nghề nghiệp. Họ lập luận, nếu nghệ sĩ nào cũng nêu cao tinh thần trách nhiệm, không vi phạm đạo đức, tuân thủ đúng luật pháp, chịu trách nhiệm về hành động của mình… thì không cần cơ chế đặc biệt, anh chị em đương nhiên sẽ được bảo vệ như mọi công dân khác.
Tiếng nói chung nào cho vấn đề bảo vệ nghệ sĩ?
Thực tế, cả hai luồng ý kiến đều có điểm hợp lý. Nếu như chúng ta hiểu vấn đề bằng những khái niệm rõ ràng hơn. Trước pháp luật không ai có thể đòi hỏi “đặc quyền”, nhưng có thể đề nghị một “cơ chế phù hợp”.
“Cơ chế phù hợp” trong trường hợp này là để điều chỉnh theo bối cảnh mới, xử lý hiệu quả hơn trong môi trường số. Có thể bao gồm tăng cường trách nhiệm của nền tảng mạng xã hội đối với nội dung độc hại. Hướng dẫn pháp lý chuyên biệt cho người hoạt động nghệ thuật…
Một số nghệ sĩ, người nổi tiếng đã bị xử phạt vì phát ngôn không chuẩn mực trên mạng xã hội. Ảnh: Internet
Còn “đặc quyền” là ưu ái, miễn trừ thì rõ ràng là không phù hợp.
Cuối cùng, điều xã hội cần không phải là bảo vệ một nhóm người nổi tiếng, mà là xây dựng một không gian công cộng lành mạnh, văn minh và có trách nhiệm cho tất cả mọi người. Việc hoàn thiện khung bảo vệ không chỉ vì nghệ sĩ, mà vì tất cả công dân đang hoạt động trong không gian công khai. Thay vì tạo ra cơ chế bảo vệ đặc biệt, có thể xem xét việc tăng cường hỗ trợ và bảo vệ cho nghệ sĩ thông qua các chương trình và chính sách cụ thể.