Khi cấp xã trở thành “mặt tiền” của chính quyền số

Khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, cấp xã trở thành nơi người dân và doanh nghiệp gặp Nhà nước nhiều nhất. Một giấy khai sinh, một hồ sơ đất đai, một thủ tục hộ kinh doanh, một xác nhận để doanh nghiệp kịp hoàn thiện hồ sơ vay vốn… đều có thể bắt đầu từ đây.

Nhưng ở chính nơi gần dân nhất ấy, hạ tầng công nghệ lại đang là điểm nghẽn. Máy tính chậm, mạng chập chờn, phần mềm chưa thông nhau, dữ liệu chưa liền mạch, cán bộ phải mở nhiều hệ thống cho một hồ sơ. Người dân không cần biết lỗi nằm ở máy chủ, tài khoản hay phân quyền. Họ chỉ nghe: “Hệ thống đang lỗi, bác chờ thêm chút”.

Cải cách bộ máy không thể dừng lại ở việc sắp xếp lại cấp hành chính. Cấp xã được giao nhiều việc hơn thì phải có công cụ mạnh hơn. Nếu hồ sơ đã đưa về gần dân nhưng thiết bị vẫn cũ, đường truyền vẫn yếu, phần mềm vẫn rời rạc, thì áp lực chỉ chuyển xuống cơ sở. Khi ấy, người chờ vẫn là dân; người sốt ruột vẫn là doanh nghiệp; người lúng túng ngay tại quầy vẫn là cán bộ xã.

Người dân, doanh nghiệp cần một nền hành chính chạy cùng nhịp

Điểm nghẽn công nghệ ở cấp xã không chỉ là chuyện đường truyền internet. Nó nằm trong những thao tác rất nhỏ: hồ sơ trực tuyến nhưng vẫn phải in ra, ký tay rồi scan lại; thông tin công dân đã có nhưng vẫn phải nhập lại; mỗi phần mềm một tài khoản, mỗi hệ thống một cách xử lý. Chuyển đổi số lẽ ra phải làm công việc nhẹ hơn, nhưng có lúc lại khiến cán bộ cơ sở vất vả hơn.

Với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh, sự chậm trễ ấy không hề nhỏ. Một ngày chậm thủ tục có thể làm lỡ đơn hàng, chậm dòng tiền, trễ kế hoạch sản xuất. Doanh nghiệp không ngại làm đúng quy trình. Họ chỉ cần quy trình rõ, hệ thống ổn định, hồ sơ theo dõi được, kết quả đúng hẹn.

Nghị quyết 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá. Nhưng chủ trương lớn ấy phải được nhìn thấy ở bộ phận một cửa cấp xã. Dữ liệu đã có thì không bắt dân nộp lại. Hồ sơ trực tuyến phải thật sự trực tuyến. Ký số phải thay được ký tay. Phần mềm phải giúp cán bộ phục vụ dân tốt hơn, không biến thành gánh nặng mới.

Muốn vậy, cần một cuộc “nâng nền” hạ tầng số cấp xã thật sự. Trước hết phải rà soát đúng thực trạng: xã nào thiếu thiết bị, nơi nào mạng yếu, phần mềm nào hay lỗi, thủ tục nào làm dân phải quay lại nhiều lần. Từ đó, ban hành chuẩn tối thiểu cho một đơn vị cấp xã vận hành chính quyền số: máy đủ dùng, mạng ổn định, dữ liệu kết nối, chữ ký số thuận tiện, tài khoản công vụ rõ ràng, hỗ trợ kỹ thuật kịp thời.

Quan trọng hơn, phải bớt các hệ thống rời rạc. Dữ liệu phải đi thay con người. Người dân không thể tiếp tục chứng minh lại những điều Nhà nước đã biết. Cán bộ xã cũng không thể vừa tiếp dân vừa làm “người phiên dịch” giữa nhiều phần mềm.

Đào tạo cán bộ cơ sở cũng phải thực chất hơn, bằng tình huống công việc hằng ngày, không chỉ bằng hội nghị và văn bản. Và khi đánh giá chuyển đổi số, cần hỏi người dân, hỏi doanh nghiệp: thủ tục có bớt phiền không, có bớt đi lại không, có biết hồ sơ đang ở đâu không.

Gỡ điểm nghẽn công nghệ cấp xã không phải việc phụ trợ sau sắp xếp bộ máy. Đó là điều kiện để chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt; để Nghị quyết 57 đi vào từng xã, từng phường, từng hộ kinh doanh, từng doanh nghiệp.

Ở cấp xã, niềm tin của người dân nhiều khi bắt đầu từ một việc rất nhỏ: hôm nay, họ không phải quay lại lần nữa.