Chúng ta vẫn thường nghe câu: “Tiền tài như phấn thổ, nhân nghĩa tợ thiên kim”. Đây là một câu cổ ngữ Hán Việt có nghĩa đen là: "Tiền tài như bụi đất, nhân nghĩa quý giá tựa ngàn vàng". Ý bụi bặm là vật không có giá trị, dễ tan biến; nhân nghĩa là ngàn vàng, là quý giá. Câu nói dạy chúng ta sống nên coi trọng tình nghĩa và xem nhẹ vật chất.

Trải qua bao vật đổi sao dời, ngày nay, quan niệm này có thay đổi một chút: Nhân nghĩa vẫn tợ thiên kim, không thể khác. Nhân nghĩa vẫn luôn đáng giá ngàn vàng. Nhân nghĩa tạo nên phẩm chất, bảo vệ danh dự, củng cố mối quan hệ gia đình, xã hội; và mang lại hạnh phúc thật sự, bền vững cho con người.  

Nhưng tiền bạc thì không thể như phấn thổ vô giá trị. Tiền bạc là công cụ sinh tồn: Tiền bạc giúp chúng ta trang trải cuộc sống, chăm sóc sức khỏe và lo cho gia đình. Là thước đo năng lực: Kiếm được tiền bằng trí tuệ và sức lao động chân chính là điều rất đáng tự hào. Là phương tiện làm việc thiện: Có kinh tế vững vàng, bạn mới có điều kiện tốt nhất để giúp đỡ những người xung quanh.

Nghỉ hưu có nghĩa là một người lao động được chấm dứt quá trình làm việc thường xuyên, rời khỏi thị trường lao động để về nghỉ ngơi khi đạt đến độ tuổi quy định. Nếu đáp ứng đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội, họ sẽ được hưởng các chế độ hưu trí. Trong đó có lương hưu hằng tháng.

Lương hưu được trả bằng tiền. Và hiện nay, trong thực tế, với người cao tuổi, tiền càng không thể là phấn thổ. Tiền là quyền lực, là phẩm giá, là công cụ thể hiện trách nhiệm và tình thương yêu trong chặng cuối cuộc đời.

Vai trò của lương hưu trong cuộc sống người cao tuổi

Trong bối cảnh tuổi thọ người Việt ngày càng tăng và tỷ lệ người cao tuổi ngày càng lớn, lương hưu trở thành biểu tượng của một triết lý an sinh: Độc lập tài chính và giúp gìn giữ độc lập nhân cách.

Một người cao tuổi còn khả năng tự lo cho những nhu cầu cơ bản của mình thường cũng giữ được tiếng nói trong gia đình, sự tự tin trong giao tiếp và cảm giác mình vẫn là một thành viên có ích. Vì thế, giá trị của lương hưu không chỉ nằm trong những tờ tiền nhận mỗi tháng, mà còn ở việc bảo vệ phẩm giá con người khi họ bước vào chặng cuối của cuộc đời.

Lương hưu như một chiếc phao an sinh giúp người cao tuổi giữ được sự độc lập và gìn giữ những mối quan hệ gia đình bằng tình thương, thay vì bằng sự lệ thuộc.  

Dưới góc nhìn xã hội học, khi không còn làm việc, không có thu nhập, vài triệu đồng lương hưu mỗi tháng, tuy không đáng bao nhiêu, nhưng nó giúp cho người hưu trí “mua” được rất nhiều thứ ngoài các sản phẩm và phương tiện vật chất.

Trước hết, nó mua sự độc lập: Một người già có lương hưu có thể tự đi chợ, tự trả tiền điện, tiền nước, tự mời bạn uống cà phê, tự mua cho cháu một món quà sinh nhựt… Nghe ra thì rất bình thường nhưng đó chính là quyền được làm chủ cuộc sống.

Kế đến là nó mua sự tự trọng: Vì đó là tiền của mình, thành quả tích cóp của mình qua mấy chục năm lao động, không xin ai. Một khoản lương hưu đều đặn giúp người già tránh được cảm giác mình là gánh nặng của người bị mình phụ thuộc, nhất là con cái.

Sau nữa là nó mua sự bình yên cho cả gia đình: Trên thực tế người già có lương hưu sẽ tránh tạo áp lực tài chính lên con cái. Thậm chí trong nhiều gia đình, lương hưu của người già ngược lại còn phụ giúp cho con cái lúc khó khăn đột xuất như thất nghiệp, kinh doanh ế ẩm, thu nhập biến động… Vì lương hưu là dòng tiền ổn định, đến đúng ngày, chỉ có tăng theo thời gian chứ không có giảm.

Ý nghĩa của lương hưu trong xã hội già hóa dân số

Nếu như trước đây, lương hưu là phần thưởng sau nhiều năm công tác. Thì nay lương hưu đang trở thành một thiết chế an sinh. Và trong tương lai, lương hưu có thể trở là yếu tố quyết định chất lượng của sống của người già.   

Cho tới hiện nay, Việt Nam cũng vẫn còn đề cao lòng hiếu thảo của con cái với cha mẹ, xem đó là phẩm chất cốt lõi của mỗi con người. Vẫn còn xem việc con cái phụng dưỡng cha mẹ lúc về già là đạo lý. Nhưng để tạo điều kiện cho con cái và cha mẹ kết nối bình đẳng, giúp tình cảm gia đình không bị đặt dưới áp lực tiền bạc, từ đó giềng mối gia đình được giữ gìn, không khí gia đình được thoải mái, hạnh phúc gia đình được bền vững… thì hệ thống an sinh quốc gia mới là yếu tố quyết định.

Một khoản lương hưu giúp người cao tuổi giữ được nhiều điều quý giá ở tuổi xế chiều. Đó là quyền được độc lập tự chủ, được giữ gìn lòng tự trọng của mình và được bước qua những năm tháng cuối đời với sự bình thản, không trở thành gánh nặng cho những người mình yêu thương.

Vì vậy, mỗi người nên xem lương hưu là tài sản “bảo kê” vững chắc của tuổi già. Hãy cân nhắc kỹ trước quyết định “gom một cục” bảo hiểm xã hội khi nghỉ việc. Đồng thời tranh thủ tối đa sự thuận lợi của chính sách đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện. Đặc biệt với người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ năm đóng bảo hiểm xã hội có thể chọn tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện một lần cho những năm còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng ngay lập tức.