“Thời gian và sự chú ý của tôi rất hữu hạn. Tôi không làm điều gì chỉ để cho vui”, anh nói, giọng bình thản. Câu nói ấy phần nào lý giải vì sao, sau hơn một thập kỷ gắn bó với điện ảnh ở vai trò xây dựng hệ thống rạp Beta, anh chọn bước thêm một bước nữa: trở thành đạo diễn với bộ phim đầu tay Mùi Phở. 

Khi chủ rạp bước vào phim

Ngay từ những ngày trở về Việt Nam bắt đầu khởi nghiệp với chuỗi rạp chiếu phim Beta, doanh nhân Bùi Quang Minh đã nghĩ sẽ có lúc mình trực tiếp làm phim. Không phải để thử sức, mà vì anh tin rằng đã bước vào công nghiệp văn hóa thì không thể đứng bên lề. Việc xây rạp, với anh chỉ là bước khởi đầu, một nền móng để quan sát thị trường, lắng nghe khán giả, đọc được những khoảng trống của điện ảnh Việt.

Suốt hơn 10 năm làm rạp, anh nhìn thấy rất rõ những bộ phim nào khiến khán giả ở lại đến phút cuối, bộ phim nào bị bỏ dở giữa chừng. Anh nhìn thấy sự phát triển nhanh, nhưng cũng nhìn thấy sự thiếu vắng: những câu chuyện đủ rộng để người Việt ở nhiều vùng miền cùng soi thấy mình.

“Tôi muốn hiểu điều gì làm nên một tác phẩm có tác động tích cực tới xã hội, chứ không chỉ là một sản phẩm bán vé”, anh nói. Và để hiểu, anh chọn cách đi vào bên trong nghề, thay vì chỉ đứng ngoài quan sát.

Xuất thân từ ngành tài chính, quản trị kinh doanh, doanh nhân Bùi Quang Minh bước vào điện ảnh với một nền tảng rất khác nghệ thuật. Nhưng thay vì né tránh khoảng cách đó, anh chọn cách lấp đầy nó bằng học tập và trải nghiệm.

Anh tham gia nhiều lớp diễn xuất, học đạo diễn, biên kịch, dự workshop trong và ngoài nước, gặp gỡ những người làm nghề để học từng chi tiết nhỏ. “Tôi thu nhặt kiến thức ở nhiều nơi”, anh kể, “kết hợp với góc nhìn thị trường của mình, đến một lúc, tôi cảm thấy đã đủ chín để bắt đầu”.

4 năm trước khi Mùi Phở chính thức bấm máy, anh đã dành từng ấy thời gian để phát triển ý tưởng và làm việc với biên kịch. Và đó là một hành trình không hề bằng phẳng. Kịch bản được viết, chỉnh sửa rồi làm lại, nhiều lần rẽ sang hướng khác.

Cách anh Minh làm phim cũng phản ánh rõ tư duy song song giữa logic và cảm xúc. Anh đặt câu hỏi thị trường cần gì, nhưng đồng thời tự hỏi điện ảnh Việt còn thiếu điều gì. Từ đó, khái niệm “đại gia đình” hình thành, không chỉ là nhiều thế hệ trong một mái nhà, mà là đại gia đình Việt Nam, nơi các vùng miền, ký ức và khác biệt cùng tồn tại.

Mùi Phở ra đời từ suy nghĩ ấy. Một câu chuyện xoay quanh phở, một món ăn tưởng chừng rất đời thường nhưng đủ sâu để nói về mâu thuẫn thế hệ, sự giao thoa Nam - Bắc, và nhu cầu được thấu hiểu giữa những con người tưởng như rất gần.

Để câu chuyện đó sống được, anh Minh chọn cách làm việc với những người giỏi nhất. Từ biên kịch Cù Trọng Xoay (biệt danh của Đinh Tiến Dũng) với lối hài duyên dáng, đến ê-kíp Aime Machine dày dạn kinh nghiệm, rồi đạo diễn hình ảnh Dominic, dựng phim Hàm Trần… Mỗi người không chỉ là cộng sự, mà còn là tấm gương phản chiếu để anh kiểm chứng lại chính mình.

Tính toán đủ kỹ nhưng vẫn cần sự ngẫu hứng

Trên trường quay, đạo diễn Bùi Quang Minh cũng học cách nhường chỗ cho những sáng tạo ngoài biên giới. Với nghệ sĩ Xuân Hinh, nhiều đoạn thoại “chửi đổng” được để trống hoàn toàn. Không phải vì thiếu chuẩn bị, mà vì anh tin rằng nếu “đóng khung” một nghệ sĩ lớn, bộ phim sẽ đánh mất điều quý giá nhất: sự tự nhiên.

“Ở nhiều đoàn phim khác, đạo diễn thường yêu cầu diễn viên diễn đúng từng câu chữ. Nhưng chúng tôi rất tin vào khả năng của anh Xuân Hinh, để anh hoàn toàn tự do sáng tạo. Kết quả, anh mang đến những “bài chửi” rất đặc trưng, rất duyên và có thể nói là kinh điển. Nếu viết sẵn thì không thể nào có được những đoạn vừa tự nhiên, vừa đáng yêu, lại đủ khiến khán giả tin đây đúng là một nhân vật đang ở trong hoàn cảnh bực bội như vậy”, đạo diễn Bùi Quang Minh nhấn mạnh.

Ở chiều ngược lại, làm việc với Thu Trang - một diễn viên điện ảnh vững nghề, là sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chi tiết. Nhưng khi các thế hệ nghệ sĩ gặp nhau, vẫn có những khoảnh khắc vượt khỏi kịch bản, tạo nên thứ “ma thuật” mà không một bản kế hoạch nào dự đoán được.

“Tôi thấy công việc sáng tạo nghệ thuật có nhiều điểm tương đồng với kinh doanh. Chúng ta có thể lên kế hoạch, tính toán và phân tích, nhưng cũng phải chừa chỗ cho sự ngẫu hứng và những khoảnh khắc “ma thuật” xảy ra một cách tự nhiên. Với vai trò người lãnh đạo, dù là làm phim hay làm kinh doanh, điều quan trọng là biết khi nào nên lùi lại để mọi thứ tự vận hành, và khi nào cần kiểm soát, định hướng trong một chừng mực nhất định”, đạo diễn Bùi Quang Minh chia sẻ.

Một bước đi không để “cho vui”

Mùi Phở chọn ra rạp dịp tết, mùa phim khốc liệt nhất, là quyết định khiến nhiều người ngạc nhiên. Nhưng với anh Minh, đó là lựa chọn gần như không có phương án khác. Ngày thường, thị hiếu khán giả hai miền còn khác biệt. Tết là thời điểm hiếm hoi khi người Việt ở khắp nơi cùng ra rạp và ưu tiên xem phim Việt. “Nếu đã làm, tôi muốn làm một trận lớn”, anh nói. 

Beta Group đã đầu tư rất nhiều cho Mùi Phở. Đợt quay đầu tiên ở Hà Nội kéo dài khoảng 40 ngày, sau đó còn nhiều đợt quay bổ sung. Ngay cả khi đã bước vào hậu kỳ, thấy cảnh nào có thể tốt hơn, anh vẫn sẵn sàng quay lại, kể cả những cảnh lễ hội với hàng chục nghìn người tham gia, chỉ để giữ được không khí và tinh thần thật.

Với mức đầu tư đó, mốc 100 tỷ doanh thu, theo anh, mới chỉ là hòa vốn. Nhưng anh không né tránh câu chuyện tài chính. Anh nói thẳng: ai làm kinh doanh cũng mong kết quả tốt. Chỉ có điều, điều quan trọng hơn với anh là đã đặt trọn tâm huyết vào bộ phim.

“Nếu nói “lãi”, thì tôi lãi rất nhiều: những bài học, va vấp, đúng sai, và đặc biệt là cơ hội được làm việc cùng những con người tôi thực sự trân trọng trong nghề - từ anh Xuân Hinh, chị Thu Trang đến ê-kíp hậu trường thầm lặng nhưng cực kỳ giỏi. Những trải nghiệm ấy là thứ mà làm kinh doanh thuần túy không bao giờ có được, và với tôi, đó đã là một khoản lợi nhuận lớn”.

Mùi Phở với Bùi Quang Minh, là dấu mốc cho một lựa chọn sống: dám bước ra khỏi vùng an toàn, đi đến cùng với những điều mình tin là có ý nghĩa.

Với anh Minh, làm đạo diễn không phải là rẽ khỏi con đường doanh nhân, mà là nối dài nó. Từ xây rạp, đến sản xuất, đạo diễn, và xa hơn là công nghiệp văn hóa. Anh tin rằng điện ảnh không chỉ tạo ra doanh thu, mà còn góp phần định vị cách Việt Nam được nhìn nhận trên thế giới thông qua những câu chuyện đủ chân thật và đủ sức chạm.

Bước vào điện ảnh với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, doanh nhân - giờ là đạo diễn Bùi Quang Minh nói không có lý do gì để tự giới hạn mình trong một vai trò duy nhất. Kinh doanh, âm nhạc hay điện ảnh đối với anh đều gặp nhau ở một điểm chung: tạo ra giá trị và những thay đổi tích cực cho cộng đồng.

Mùi Phở vì thế không chỉ là bộ phim đầu tay của một đạo diễn mới, mà là dấu mốc cho một lựa chọn sống: dám bước ra khỏi vùng an toàn, đi đến cùng với những điều mình tin là có ý nghĩa.

“Tôi lãi rất nhiều, từ những bài học, va vấp, đúng sai... Những trải nghiệm ấy là thứ mà làm kinh doanh thuần túy không bao giờ có được. Với tôi, đó đã là một khoản lợi nhuận lớn” - Bùi Quang Minh, Chủ tịch Beta Group.