Trong cái nắng hanh hao của những ngày giáp Tết, men theo những con đường nhỏ dẫn vào làng nghề hủ tiếu tại phường Mỹ Phong, tỉnh Đồng Tháp, người ta dễ dàng bị mê hoặc bởi những hàng phên tre trải dài tít tắp. Trên đó, những tấm bánh hủ tiếu óng ánh dưới nắng, tựa như những dải lụa mềm mại đang hấp thụ tinh khôi của đất trời. Hủ tiếu Mỹ Tho - làng nghề đã tồn tại hơn một thế kỷ, nơi sợi gạo không chỉ để nuôi sống con người mà còn để kể câu chuyện về một vùng đất.

Từ "Cổ thiếu" đến bản sắc độc bản của người Việt

Lịch sử của hủ tiếu Mỹ Tho là một minh chứng thú vị cho sự giao thoa văn hóa. Theo các cao nhân trong làng thì hủ tiếu đã được "Việt hóa" một cách kỳ diệu từ món "Cổ thiếu" của người Hoa theo chân những dòng người di cư vào vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Dù chủ nhân các xe hủ tiếu vang danh một thời có thể là người gốc Hoa, nhưng "linh hồn" của món ăn, sợi bánh hủ tiếu lại do bàn tay người Việt nhào nặn nên.

Sự khác biệt làm nên danh tiếng của hủ tiếu Mỹ Tho nằm ở chính sợi bánh. Khác với hủ tiếu Nam Vang hay hủ tiếu Sa Đéc, sợi bánh Mỹ Tho có độ dai đặc trưng, trong vắt và giòn nhẹ. Bí mật nằm ở giống gạo Gò Cát, Nàng Hương hay Nàng Út nổi tiếng của vùng đất Tiền Giang (cũ). Hạt gạo được ngâm qua đêm, xay nhuyễn, lắng lọc rồi mới đem tráng.

Chị Mười Hải, một người làm nghề tại địa phương, chia sẻ rằng dù ngày nay máy móc đã thay thế nhiều công đoạn, gia đình chị vẫn giữ lại cách làm bán thủ công. Với chị, sợi hủ tiếu ngon phải có "mùi của nắng và hơi ấm của lửa". Quy trình ngâm gạo kéo dài tới 12 tiếng, kỹ thuật ủ và tẻ muối khắt khe giúp bánh có độ dai tự nhiên mà không bị chua. Đây là bí quyết truyền đời mà không máy móc nào có thể thay thế hoàn toàn cảm quan của con người. Dù sản xuất theo lối bán thủ công, nhưng sản lượng trung bình của gia đình chị cũng đạt được 200-500kg bánh mỗi ngày. Những người đã quen với mùi vị đặc trưng của sợi bánh nhà chị Mười Hải đều trở thành khách hàng trung thành. Họ cũng là động lực lớn để gia đình chị giữ cách làm truyền thống mà cha ông để lại.

Chiến lược "giữ lửa" thời 4.0

Nhìn dưới góc độ quản trị, làng nghề hủ tiếu Mỹ Tho đang đứng trước bài toán chuyển mình để thích nghi với thị trường hiện đại. Nghề làm hủ tiếu không giúp người ta giàu lên nhanh chóng như một số ngành nghề kinh doanh khác, bởi giá bán vốn đã được "mặc định" theo mặt bằng chung của làng. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi mà các hộ kinh doanh như anh chị Mười Hải theo đuổi chính là sự ổn định và niềm tự hào về một thương hiệu di sản.

Hiện nay, Tổ hợp tác sản xuất hủ tiếu Mỹ Tho đã có bước tiến dài khi ứng dụng khoa học kỹ thuật vào các khâu xay bột, tráng bánh và đóng gói. Việc chuyển đổi từ thủ công thuần túy sang bán công nghiệp không chỉ giúp tăng năng suất gấp đôi, mà còn đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm. Đây là chìa khóa để sợi bánh Mỹ Tho thoát ra khỏi lũy tre làng, có mặt tại các siêu thị lớn ở TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương…

Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm sao để hiện đại hóa nhưng không "đánh mất bản sắc". Khách hàng tìm đến hủ tiếu Mỹ Tho không chỉ để ăn no, mà để thưởng thức một di sản. Việc bảo quản gạo đúng độ ẩm, kỹ thuật điều chỉnh độ mặn của muối và tâm thế "làm nghề tử tế" chính là sợi dây liên kết khách hàng với thương hiệu.

Khi sợi hủ tiếu hòa quyện đầy đủ nguyên liệu cùng chút hương nắng, chút hương lửa, đó không còn là món ăn đơn thuần. Đó là tâm huyết của những người con Mỹ Tho đang viết tiếp chương mới cho di sản cha ông, để hương vị ấy mãi là dấu ấn khó quên trong lòng thực khách xa gần.

Năm 2008: Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận bảo hộ độc quyền thương hiệu "Hủ tiếu Mỹ Tho". 

Năm 2009: Hủ tiếu Mỹ Tho đạt giải Vàng "Thương hiệu thực phẩm chất lượng an toàn Việt Nam". 

Tháng 7/2013: Nhận Cúp Vàng sản phẩm đạt chất lượng vàng của Thương hiệu Việt hội nhập WTO. 

Năm 2014: Hủ tiếu Mỹ Tho được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam vinh danh và xác lập là món ăn đạt giá trị ẩm thực châu Á; lọt TOP 100 món ẩm thực châu Á và TOP 10 món ăn đặc sản Việt Nam.