Thuật toán "kẻ đào xới quá khứ"  

Câu chuyện xảy ra từ năm 2023 bỗng nhiên bị khơi lại. Đó là chuyện chiếc vương miện Cuộc thi Hoa hậu Doanh nhân Toàn cầu (Miss Business Global) được trao cho Nguyễn Thị Thảo là “đồ giả”.

Nhắc qua về cuộc thi năm đó: Cuộc thi do LD Entertainment phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức, Giám đốc điều hành là ông Trần Đức Sang. Nhà Tài trợ vương miện là Nghệ nhân kim hoàn quốc gia Hồ Thị Thanh Hương.

Nguyễn Thị Thảo đăng quang hoa hậu cuộc thi và chính thức bị Ban tổ chức Miss Business Global ra quyết định thu hồi vương miện sau 4 tháng. Cô mang vương miện đi kiểm định và kết quả các hạt kim cương đính trên vương miện và vàng làm khung đều “giả trân”.

Bối cảnh khiến một sự kiện đã ngủ yên sau 3 năm, bỗng nhiên thức dậy: Theo một  số nhận định, có thể do một nghi phạm cầm đầu đường dây mại dâm vừa bị bắt trùng  tên họ với hoa hậu. Đồng thời trúng vào thời điểm lùm xùm từ vụ án buôn lậu kim cương xảy ra gần đây.

Họ cho rằng điều này trực tiếp làm dư luận nhớ lại thị phi "Vương miện 3 tỷ thực chất là đồ giả" của cuộc thi Miss Business Global năm xưa. Và biến nó thành chủ đề gây bão cộng đồng mạng. Một phần cũng vì nó chạm đúng tâm trạng thời sự.

Kẻ có công lôi nó ra chính là cư dân mạng, và được lan toả thêm việc nhờ hiệu ứng "thuật toán", vốn không ưu tiên mới cũ, quá khứ hay hiện tại, được thổi bùng nhờ phản ứng của đám đông.

Trước đây, vòng đời của một tin tức thường rất ngắn: đăng rồi chìm, còn bây giờ, trong trí nhớ “siêu phàm” của mạng xã hội, mỗi vụ việc được "lưu kho" cẩn thận. Chỉ cần đúng thời điểm là toàn bộ câu chuyện được kích hoạt lại. Bản "tin cũ" hồi sinh.

"Nền công nghiệp hoa hậu" gây ra khủng hoảng niềm tin 

Năm 2023, khi chiếc vương miện bị cho là giả, công chúng phản ứng rất dữ dội nhưng đa phần chỉ lên án việc cái vương miện bị làm giả. Nhưng khi trở lại vào năm 2026 thì bối cảnh đã khác. Ba năm qua, công chúng chứng kiến quá nhiều vụ lùm xùm về các cuộc thi hoa hậu mọc lên dày đặc, về các danh hiệu nhan sắc trời ơi đất hỡi, các cuộc bàn cãi về tính chuyên nghiệp, về quảng cáo, ứng xử... tạo ra một cuộc khủng hoảng niềm tin trong công chúng.

Lần này, người ta ít săm soi và không nhiều quan tâm đến giá trị vật chất của chiếc vương miện. Công chúng muốn chạm đến một điều khác, phi vật chất. Đó là sự rạn vỡ niềm tin cuộc sống, sự hoang mang trước việc nhận chân giá trị  sự việc trong một thế giới đầy những biểu tượng và danh xưng.

Công chúng chuyển từ niềm tin mặc định sang niềm tin kiểm chứng. Mọi biểu tượng đều phải chứng minh tính xác thực của nó. “Bóc phốt”  trở thành một hành vi mang tính “cảnh giác” của cư dân mạng. Không chỉ với các cuộc thi nhan sắc, với hoa hậu. Nó xảy ra cả với KOL, với doanh nhân, nghệ sĩ, chuyên gia...

Bài học dành cho ai?

Phía sau chiếc vương miện giả, tất nhiên mỗi chủ thể liên quan như người tham gia cuộc thi; các đơn vị tổ chức; truyền thông báo chí; công chúng… đều có một bài học riêng dành cho mình. 

Nhưng có lẽ nên đặc biệt hơn là lưu ý các bạn trẻ - những người sinh ra và lớn lên cùng không gian “xã hội mạng”. Hình mẫu thành công mà các bạn tiếp nhận là thứ có thể đến rất nhanh. Một người sau một đêm đăng quang hoa hậu, bỗng chốc trở thành CEO, thành đại sứ, diễn giả, chuyên gia...  Trong khi những người nỗ lực học hành, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp kinh doanh… phải bỏ ra hàng chục năm tạo ra giá trị mới nhận được danh hiệu.

Có lẽ đã đến lúc các bạn cần nhìn nhận, một danh xưng có thể giúp các bạn nổi tiếng ngay lập tức. Nhưng nhân cách sau hào quang mới là giá trị đích thực của phẩm giá. Trong thời đại dư luận xã hội tham gia làm chủ cuộc chơi, một chiếc vương miện bị nghi ngờ, một danh hiệu bị đặt dấu hỏi hay một tấm bằng bị phát hiện không đúng giá trị… khó thể giấu kín khi có thể bị đào lại bất cứ lúc nào.

Đã đến lúc các bạn cần xác lập lại ranh giới giữa danh hiệu được tạo dựng bằng cống hiến và danh hiệu được tạo dựng bằng truyền thông; cần lập trình cho mình một thứ tự khác của thành công: giá trị tạo ra danh xưng chứ không phải danh xưng tạo ra giá trị, 

Khi trật tự ấy bị đảo ngược, khi mất đi sẽ khiến người ta lồng lộn lên như cách mà cựu Hoa hậu Nguyễn Thị Thảo la hét giận dữ, thẳng tay xé toạc giấy xác nhận kết quả kiểm định chiếc vương miện giả - như trong một video được phát tràn lan trên mạng. Và như cách mà cộng đồng mạng hùng hổ bới tung quá khứ, mặc áo mới cho một drama đã cũ.