Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam (ngày 28/7/2026) xác định chuyển đổi mô hình phát triển Việt Nam theo hướng tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo làm động lực chính; lấy năng suất và hiệu quả phân bổ nguồn lực làm nguyên tắc trung tâm.

Chương trình hành động số 33-CTr/TW của Bộ Chính trị đã cụ thể hóa Nghị quyết bằng hệ thống chỉ tiêu đến các mốc 2030, 2035 và 2045. Trong đó, giai đoạn 2026-2030, Chương trình đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên; năng suất lao động tăng bình quân 8,5%/năm; đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng đạt trên 55%; kinh tế số chiếm ít nhất 30% GDP.

Những con số này không chỉ nói về tốc độ tăng trưởng, mà đặt ra yêu cầu thay đổi cách nền kinh tế tạo ra giá trị. Nếu tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa vào vốn, tài nguyên, lao động giá rẻ và gia công, nền kinh tế có thể lớn hơn nhưng chưa chắc mạnh hơn. Tăng trưởng chất lượng phải được thể hiện bằng thời gian giao hàng ngắn hơn, tỷ lệ sản phẩm lỗi thấp hơn, một công nhân vận hành được thiết bị hiện đại hơn và một doanh nghiệp nhỏ đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng lớn.

Tuy nhiên, từ định hướng vĩ mô đến hoạt động vi mô còn một khoảng giữa rất quan trọng: thị trường vốn, lao động, khoa học - công nghệ, dữ liệu, cơ sở đào tạo, hạ tầng và chính quyền địa phương.

Không thể đi thẳng từ chiến lược trí tuệ nhân tạo đến một nhà máy thông minh nếu doanh nghiệp thiếu dữ liệu, kỹ sư và vốn dài hạn. Cũng không thể chuyển đổi xanh chỉ bằng cam kết phát thải nếu doanh nghiệp chưa biết đo lượng carbon, chưa tiếp cận được tín dụng xanh và không tìm thấy công nghệ phù hợp. Vì vậy, vấn đề không chỉ là nền kinh tế có bao nhiêu nguồn lực, mà là nguồn lực có đi được đến đúng nơi hay không.

Nghị quyết 19 yêu cầu phát triển đồng bộ các thị trường vốn, đất đai, khoa học - công nghệ, dữ liệu và lao động chất lượng cao; đồng thời chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo phát triển, từ tiền kiểm sang hậu kiểm thông minh.

Với doanh nghiệp, chất lượng thể chế không nằm ở số lượng văn bản được ban hành, mà ở thời gian và chi phí thực hiện thủ tục. Một cổng dịch vụ công được mở chưa chắc doanh nghiệp đã tiết kiệm thời gian. Một quỹ được thành lập chưa bảo đảm vốn đã đến đúng dự án. Kết quả cuối cùng phải là chi phí giao dịch giảm xuống, nguồn lực được giải phóng và năng lực cạnh tranh được nâng lên.

Doanh nghiệp cũng không thể đứng ngoài quá trình chuyển đổi. Nhà nước có thể tạo môi trường và hỗ trợ một phần nguồn lực, nhưng không thể thay doanh nghiệp đổi mới quản trị, đào tạo nhân lực hay đầu tư công nghệ. Một doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu không chỉ cần mua máy móc, mà còn phải đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, quản trị dữ liệu và giao hàng đúng hạn.

Đổi mới mô hình phát triển cũng phải hướng đến con người. Tự động hóa có thể làm giảm những công việc lặp lại, nhưng đồng thời tạo ra nhu cầu về vận hành, bảo trì và phân tích dữ liệu. Với người được đào tạo lại, công nghệ mở ra cơ hội mới; với người không có điều kiện học lại, đó có thể là nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Từ vĩ mô đến vi mô không phải là quá trình thu nhỏ một văn bản. Đó là chuyển mục tiêu quốc gia thành động lực đúng cho từng chủ thể. Một mô hình phát triển chỉ thực sự hình thành khi chiến lược công nghệ đi vào dây chuyền sản xuất; cải cách thể chế đi vào thời gian xử lý hồ sơ; chuyển đổi xanh đi vào hóa đơn năng lượng; còn phát triển bao trùm đi vào tiền lương và cơ hội của từng người. Đó là lúc vĩ mô không đứng phía trên vi mô, mà trở thành nền tảng để từng tế bào của nền kinh tế vận động hiệu quả hơn.