Báo cáo cập nhật quý II/2025 do Đại học Kinh tế Quốc dân vừa phát hành cho thấy, nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì đà phục hồi tích cực, với tốc độ tăng trưởng GDP ước đạt 6,42%, cao hơn mức cùng kỳ năm 2024 là 6,13%. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, kết quả này là một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần vượt qua nhiều “nút thắt” cũ kỹ, đồng thời kiến tạo những động lực phát triển mới mang tính bền vững và đột phá.

Bức tranh kinh tế quý II tuy sáng lên ở một số chỉ số nhưng vẫn còn không ít gam trầm. Tổng kim ngạch xuất khẩu quý II tăng 8,3% so với cùng kỳ, song chủ yếu do yếu tố giá cả phục hồi, trong khi năng lực cạnh tranh cốt lõi của hàng Việt chưa cải thiện rõ rệt.

Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký mới trong 6 tháng đạt 15,2 tỷ USD, tăng 13,1%, tuy nhiên vốn thực hiện chỉ đạt 9,5 tỷ USD, tăng chậm hơn (8,2%). Điều này cho thấy nhà đầu tư vẫn thận trọng với triển vọng môi trường đầu tư trung hạn.

Trong nước, đầu tư công tiếp tục là lực đỡ chính cho tăng trưởng, với mức giải ngân quý II đạt 41,5% kế hoạch năm, tuy vậy vẫn tồn tại tình trạng phân bổ chậm, dàn trải và thiếu chọn lọc. Trên hết, các rào cản thể chế, năng suất lao động thấp, liên kết vùng yếu, và đổi mới sáng tạo còn rời rạc đang cản trở đà bứt phá.

Thể chế và môi trường kinh doanh: Trụ cột cải cách

Vấn đề thể chế tiếp tục là điểm nghẽn lớn nhất khiến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chưa thể tăng tốc mạnh. Các chuyên gia của Đại học Kinh tế Quốc dân chỉ ra rằng, trong khi nhiều chỉ số kinh tế được cải thiện thì môi trường pháp lý, quy định và thực thi chính sách lại chưa theo kịp tốc độ phát triển. Tình trạng “pháp luật chồng chéo, quy định đẩy rủi ro về phía cán bộ”, như mô tả trong báo cáo, vẫn là lực cản đáng kể với cả khu vực công và khu vực tư nhân. Cùng một văn bản pháp luật, nhưng sự diễn giải khác nhau giữa các địa phương khiến doanh nghiệp phải chịu chi phí tuân thủ cao, làm giảm hiệu quả đầu tư.

Trong quý II/2025, khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục đóng vai trò quan trọng, đóng góp khoảng 42% GDP và tạo ra hơn 85% việc làm mới, nhưng vẫn gặp khó trong việc tiếp cận đất đai, tín dụng và các dịch vụ công cơ bản. Những rào cản thể chế khiến các doanh nghiệp nhỏ và vừa - chiếm 97% tổng số doanh nghiệp - không thể phát triển quy mô, hạn chế năng lực đổi mới sáng tạo và khó chen chân vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Một chương trình cải cách thể chế quyết liệt, nhất quán và có cơ chế giám sát độc lập là điều kiện tiên quyết để mở khóa các nguồn lực hiện hữu trong nền kinh tế.

Động lực tăng trưởng mới: Kinh tế số, xanh và đổi mới sáng tạo

Để không tụt lại trong cuộc đua toàn cầu, Việt Nam cần nhanh chóng kiến tạo các động lực tăng trưởng mới thay thế cho mô hình cũ dựa vào khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ. Một trong những trụ cột quan trọng là phát triển kinh tế số - lĩnh vực đã đạt quy mô 13,17% GDP vào năm 2024 và dự kiến tiếp tục tăng trong năm 2025. Tuy nhiên, việc thiếu chiến lược dữ liệu quốc gia, hạ tầng số chưa đồng bộ và khả năng khai thác dữ liệu còn hạn chế đang khiến Việt Nam chưa thể tận dụng tối đa tiềm năng này.

Kinh tế xanh cũng nổi lên như một xu thế toàn cầu không thể đảo ngược. Các chuyên gia khuyến nghị, Việt Nam cần khẩn trương xây dựng cơ chế tài chính xanh, ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật cho ngành công nghiệp môi trường, đồng thời thúc đẩy phát triển các lĩnh vực mới như năng lượng tái tạo, xử lý rác thải thông minh, vật liệu xây dựng bền vững. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn là cơ hội tăng trưởng mới, nơi Việt Nam có thể đi sau nhưng không nhất thiết phải đi chậm nếu chính sách đủ quyết liệt và nhất quán.

Đổi mới sáng tạo là trụ cột thứ ba. Năng suất lao động của Việt Nam dù có cải thiện nhưng vẫn thuộc nhóm thấp nhất trong ASEAN. Trong quý II/2025, tốc độ tăng năng suất chỉ đạt 4,1%, thấp hơn mục tiêu đề ra (5 - 6%). Để khơi dậy làn sóng sáng tạo trong cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam cần cải thiện hệ sinh thái R&D, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào công nghệ lõi và tạo điều kiện thuận lợi cho khởi nghiệp sáng tạo tiếp cận vốn mạo hiểm.

Ổn định vĩ mô và hội nhập sâu rộng: Bảo đảm đà tăng trưởng

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều bất định, từ xung đột địa chính trị đến xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, giữ vững ổn định vĩ mô là điều kiện sống còn để bảo vệ thành quả tăng trưởng. Chính sách tiền tệ quý II/2025 được điều hành thận trọng, linh hoạt, lãi suất điều hành giữ ổn định, thanh khoản hệ thống được bảo đảm, lạm phát bình quân 6 tháng kiểm soát ở mức 3,21% - thấp hơn mục tiêu Quốc hội cho phép (4,5%).

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn cần thận trọng với áp lực tỷ giá và lãi suất từ bên ngoài, đặc biệt khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) duy trì mặt bằng lãi suất cao. Trong khi đó, nợ công của Việt Nam đã lên mức 37,6% GDP, vẫn trong ngưỡng an toàn nhưng đòi hỏi quản trị chặt chẽ, đặc biệt khi chi tiêu công ngày càng mở rộng. Chính sách tài khóa cần tập trung cho các dự án hạ tầng trọng điểm, giáo dục - y tế, an sinh xã hội và các chương trình chuyển đổi xanh - số, đồng thời tránh dàn trải và lãng phí.

Về hội nhập, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2025 đạt hơn 370 tỷ USD, tăng 9,4% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 188 tỷ USD, tăng 8,3%. Đây là con số tích cực cho thấy sự phục hồi thương mại, tuy nhiên Việt Nam cần đẩy nhanh chuyển đổi sang chuỗi giá trị cao hơn, đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm chế biến sâu, có thương hiệu và hàm lượng công nghệ cao. Ngoài ra, các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới sẽ chỉ phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp trong nước cải thiện năng lực đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, xuất xứ và bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Đặt nền móng hôm nay cho tăng trưởng bền vững

Tăng trưởng GDP quý II/2025 là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Tuy nhiên, mức tăng này chưa đủ để tạo ra đột phá thực chất nếu các điểm nghẽn thể chế, năng suất lao động thấp và mô hình tăng trưởng truyền thống không được tháo gỡ triệt để.

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần đẩy nhanh cải cách thể chế theo hướng minh bạch, nhất quán và có khả năng thực thi cao. Đồng thời, phải ưu tiên phát triển các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo – những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ổn định kinh tế vĩ mô cần được duy trì với tầm nhìn dài hạn, kết hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, quản trị rủi ro tốt hơn trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Quan trọng hơn cả, Việt Nam cần một chương trình hành động quyết liệt, có cam kết mạnh mẽ từ cả trung ương đến địa phương, nhằm biến áp lực thành động lực, biến khát vọng thành kết quả cụ thể.

Bài toán tăng trưởng bền vững không còn nằm ở tầm nhìn, mà nằm ở năng lực thực thi và hành động kịp thời.