"Học thật, thi thật" là gì?

Vụ gian lận thi cử xảy ra tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang một lần nữa là hồi chuông róng riết, khẩn cấp về tình trạng “học giả, thi giả”. Thật ra, tình trạng gian lận thi cử ở nước ta nhiều năm trở lại đây không phải là điều gì mới lạ. Cứ mỗi lần sự cố xảy ra là xã hội lại sôi sục phẩn nộ lên án; Ngành giáo dục sau đó lại ráo riết kêu gọi hướng tới mục tiêu học thật, thi thật, nhân tài thật… Song cứ như nước đổ đầu vịt, mọi việc đâu lại vào đấy, hiệu quả đạt được còn rất xa vời so với mong muốn.

Hy vọng với quyết tâm của toàn xã hội lần này, bức tranh giáo dục của nước ta sẽ được khởi sắc.

Muốn “học thật”, thi thật trước hết phải “dạy thật”. Dạy thật là yêu cầu cấp thiết, là trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi nhà giáo. Dạy thật trước hết đòi hỏi nhà giáo phải là người thấm nhuần đạo đức trồng người: Không chỉ trang bị tri thức mà còn định hình nhân cách, và lối sống cho học sinh.

Sự so sánh nào cũng khập khiễng. Tuy nhiên, trong dân gian khi cần cảnh tỉnh sâu sắc về trách nhiệm nặng nề của nghề giáo, người ta thường ví von: Sai lầm của bác sĩ có thể tước đi sinh mạng của một cá nhân, nhưng sự yếu kém, lệch lạc của người thầy có thể làm hỏng tương lai của một thế hệ. Bởi tác động của giáo dục kéo dài qua rất nhiều thập kỷ.

Trước mắt, mỗi người thầy phải tự mình cắt đứt và đấu tranh chấm dứt căn bệnh thành tích. Phải xem nhà trường là thành trì đạo đức, là nơi gìn giữ truyền thống tôn sư trọng đạo.

Bên cạnh đó, người thầy phải luôn trau dồi chuyên môn, nghiệp vụ. Lấy việc dạy giỏi làm thước đo phẩm cách nhà giáo, làm nền tảng cho học sinh học thật, thi thật.

Để có “học thật” học sinh phải có động cơ học tập đúng đắn. Học trước hết là để thành nhân theo nguyên tắc "tiên học lễ, hậu học văn". Trong đó “lễ” bao hàm toàn bộ các chuẩn mực đạo đức làm người. Đặt vào trong môi trường chống gian lận thi cữ đang trở thành “tệ nạn xã hội” như hiện nay, thì cốt lõi cần rèn luyện của “học thật” là lòng trung thực, khiêm tốn, biết phân biệt phải trái, thiện ác và ý thức tự trọng, tinh thần kỷ luật, tôn trọng nội quy, quy tắc chung của nhà trường và xã hội.

“Thi thật” cần nghiêm túc, khách quan và minh bạch. Thi thật là quá trình phản ánh đúng thực lực của người học, không có gian lận, không chạy theo bệnh thành tích hay hình thức, tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho tất cả học sinh. Mục đích thực chất là để đánh giá chất lượng giáo dục và tuyển chọn nhân tài.

“Học thật, thi thật” để xác lập giá trị bản thân, giúp ích gia đình và phụng sự Tổ quốc.

Để hiện thực hóa mục tiêu "học thật, thi thật", Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cùng Bộ GD-ĐT đã đề xuất các giải pháp đổi mới thi cử mang tính đột phá như sau: Tập trung mạnh mẽ vào ứng dụng công nghệ hiện đại, hạn chế sự can thiệp của con người. Chuyển đổi quy trình tổ chức sang tự động hóa tối đa nhằm giảm thiểu các sai sót chủ quan.  

Tổ chức thi thành nhiều đợt trong năm; Tăng cường giám sát chéo và minh bạch dữ liệu; Đề thi được thiết kế cân bằng độ khó giữa các môn học; Siết chặt quản lý và tăng trách nhiệm giải trình của các trường đại học…  

Thị trường lao động là thước đo cuối cùng của "học thật, thi thật"

Về mối quan hệ giữa giáo dục và nền kinh tế, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhận định: Thị trường lao động là thước đo cuối cùng của "học thật, thi thật". Trường học có thể cấp cho người học tấm bằng xuất sắc hoặc bảng điểm tối ưu xuất phát từ “bệnh thành tích”. Thì doanh nghiệp chính là nơi trị "bệnh thành tích" một cách hữu hiệu.

Mọi sự gian lận trong thi cử, các con số ảo của giáo dục đều bị lộ diện, khi doanh nghiệp không tuyển dụng người lao động chỉ duy nhất qua bằng cấp mà thực hiện kiểm tra năng lực thật trong các buổi phỏng vấn; Khi thị trường lao động đo lường người lao động dựa trên kiến thức, kỹ năng (là những thứ chỉ có được qua quá trình "học thật") và thái độ (tức đạo đức nghề nghiệp, sự kiên trì và khả năng thích ứng với áp lực cao). Đây là 3 yếu tố thực chất mà không kỳ thi trên giấy nào phản chiếu hết được.

Thị trường lao động chính là "khách hàng" tiêu thụ sản phẩm của giáo dục. Đòi hỏi nhà trường phải gắn liền đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp. Để tối ưu hóa nguồn lực và đảm bảo đầu ra cho sinh viên, cũng như làm phương thuốc trị bệnh “học giả thi giả”, có lẽ mô hình Dual System (Hệ thống kép) là mô hình cần hướng tới.

Đó là mô hình đào tạo kết hợp song song giữa học lý thuyết tại trường và thực hành, làm việc có lương tại doanh nghiệp.  Tại Việt Nam, gọi nôm na là "Đại học trong lòng doanh nghiệp", điển hình có Đại học FPT của Tập đoàn FPT, VinUniversity của Tập đoàn Vingroup; Hoặc dưới hình thức hợp tác với các tập đoàn Samsung, Naver, Panasonic… của Đại học Bách khoa Hà Nội hay ĐHQG TP.HCM.