Sau khi tái chiếm Afghanistan hồi tháng 8 vừa qua, thứ người ta thấy xuất hiện dày đặc trên phương tiện truyền thông kỹ thuật số nước này là những thước phim video phát đi từ chính quyền mới, Taliban.

Có clip chiếu cảnh một quan chức Taliban trấn an các nữ nhân viên y tế cựu trào cứ duy trì công việc của họ. Trong một video khác có cảnh các chiến binh đang vỗ về nhóm tôn giáo thiểu số người Sikh về quyền tự do và an sinh. Hiếm hoi hơn nhưng vẫn có vụ phát tán hình ảnh và video về các thủ lĩnh dân quân chụp cùng một, hai chỉ huy địa phương nổi tiếng từng là đối thủ của Taliban,

Mọi thứ dường như vừa thay đổi 360 độ khi hơn 20 năm trước là hình ảnh lính Taliban cầm súng cướp bóc và trộm cắp tại Kabul song hành với lệnh cấm tuyệt đối sử dụng Internet tại Afghanistan. Giờ đây thế lực này lại đang biến mạng xã hội thành một công cụ mạnh mẽ để chế ngự phe đối lập và phát đi những thông điệp điều hành đất nước. Hàng nghìn tài khoản Twitter – vừa chính thức vừa ẩn danh – đã được nhóm truyền thông Taliban đăng ký sử dụng để xoa dịu các thị dân vốn ngày càng hiểu biết về công nghệ.

Sức mạnh kỹ thuật số mà các chiến binh đã mài giũa qua nhiều năm nổi dậy đã được chứng minh là công cụ thích hợp cho Taliban dùng để thống trị Afghanistan, ngay cả khi nhóm vẫn bị cho là đang ngầm bám vào các nguyên lý tôn giáo chính thống và khuynh hướng bạo lực.

Theo phương tiện truyền thông xã hội Afghanistan, tình cảm của công chúng đối với quyền lực mới vẫn ở mức thấp với nhiều chỉ trích Taliban, có thể cả do cảm tính lẫn đồng thuận với sự hậu thuẫn chống đối ngầm của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, với một vài chiến dịch truyền thông qua mạng xã hội trong thời gian gần đây kêu gọi lực lượng an ninh Afghanistan hạ vũ khí, Taliban đã phần nào cho thấy thông điệp họ đưa ra qua sóng cộng đồng mạng đã phần nào có hiệu quả.

Các công cụ xã hội trên Internet đã được Taliban tận dụng để phác họa hình ảnh về khát vọng hòa bình và thống nhất của mình mong át đi báo cáo về các cuộc đàn áp, giết chóc trả đũa của các chiến binh chiến thắng. Taliban cũng khôn ngoan khi dùng Twitter, Facebook để miêu tả đế quốc Mỹ và những người nước ngoài khác là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều năm xung đột tại quốc gia này.

Điển hình là khi những bức ảnh về những người dân tị nạn tuyệt vọng bám vào máy bay được lan truyền, Qari Saeed Khosty, một chiến binh văn hóa của Taliban đã đăng trên Twitter những câu cảm thán đại loại như “Chúng tôi đã tha thứ cho các bạn ở tình huống này, tôi thề với Thánh Allah. Xin các bạn hãy trở về nhà”.

Mặc dầu tiếng nói của phía Taliban lác đác cũng xuất hiện trên Facebook và YouTube, nhưng đa phần nỗ lực của họ tập trung vào Twitter, bởi họ không bị trực tiếp ngăn chặn ở mạng xã hội này. Afghanistan sau 20 năm đã thay đổi, đã khác xa so với thời Internet bị cấm vào năm 2001. Suốt thời gian được Mỹ hậu thuẫn, các tháp di động đã mọc lên trên khắp đất nước. Người dùng điện thoại di động, từ chỉ 1 triệu vào năm 2005, đã tăng lên hơn 22 triệu người vào năm 2019. Các chuyên gia ước tính 70% dân số ở đây đã có điều kiện sở hữu smartphone.

Các luận điệu chống đối đến từ bên ngoài đều qua phương tiện truyền thông mạng xã hội, nên Taliban cũng sẽ phải vật lộn tìm cách khai tác và tận dụng chính thứ vũ khí này để tuyên truyền những thông điệp của mình.

Rồi để được nước ngoài chấp nhận, trong những tuần gần đây, giới lãnh đạo chính quyền mới đã đưa ra các thông điệp đa ngôn ngữ qua mạng. Trang web chính thức của họ, Al-Emarah, cũng được xuất bản bằng tiếng Anh, Pashto, Dari, Urdu và Ả Rập. Trước khi tái chiếm Afghanistan, Taliban đã huấn luyện và trang bị cho các binh sĩ micro và smartphone để liên lạc báo cáo từ tiền tuyến xuyên suốt đến giai đoạn lực lượng tràn vào chiếm lĩnh lãnh thổ.

Thông điệp truyền đi từ mạng lưới di động này bao gồm lời hứa ân xá đi kèm lời đe dọa của kẻ chiến thắng, vừa mang tính thuyết phục vừa cưỡng chế khiến nhiều thành phố nơi đây thất thủ mà không có phản kháng chiến đấu gây tổn hại. Thế nên, sẽ không có gì là lạ khi giờ đây bên cạnh khẩu súng, các chiến binh Taliban đang mê mẩn với chiếc điện thoại đời mới của mình.

Ở những ngày đầu “giải phóng”, người ta còn thấy nhiều nhà báo do Taliban đào tạo bận rộn trên đường phố, tay cầm micrô có logo của bộ phận tuyên truyền đi phỏng vấn cư dân ở khu vực Shahr-e Naw của Kabul.

Khát khao tảo thanh và chiếm lĩnh mạng kỹ thuật số ở các thành phố lớn Afghanistan của Taliban mạnh mẽ đến nỗi nhiều cư dân có quan hệ với chính phủ cũ hoặc Hoa Kỳ đã e sợ bị lộ và khai thác nên nhanh chóng đóng hồ sơ trên mạng xã hội, rời khỏi các nhóm trò chuyện và xóa các tin nhắn cũ. Họ vẫn lo ngại Taliban sẽ “cấm” Internet đối với những người như họ dưới một hình thức khác.