Trong bức tranh kinh tế Việt Nam quý II năm 2025, nổi bật lên hai gam màu đối lập: một bên là sự phục hồi của thị trường chứng khoán, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt trên 5,5% và mặt bằng lãi suất ổn định ở mức thấp nhất trong ba năm gần đây; một bên là tâm trạng bức bối của khối doanh nghiệp tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), vẫn loay hoay bên ngoài cánh cửa vốn vay và các kênh huy động tài chính dài hạn.

Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời với tầm nhìn chiến lược, xác định rõ kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Ngay sau đó, các nghị quyết hành động của Chính phủ, Quốc hội và các bộ ngành đã bắt đầu triển khai. Tuy nhiên, trong dòng chảy thực tế, dòng vốn đến với doanh nghiệp tư nhân vẫn chưa thực sự “thông mạch”.

Nghị quyết 68 đã mở “van”, nhưng vẫn còn điểm nghẽn

Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 138/NQ-CP (tháng 5/2025) với 117 nhiệm vụ cụ thể, giao rõ trách nhiệm cho từng bộ ngành, địa phương về việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân tiếp cận vốn, đất đai, thị trường. Ngay sau đó, Quốc hội thông qua Nghị quyết 198/2025/QH15 và Chính phủ ban hành Nghị quyết 139/NQ‑CP về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, trong đó cho phép thí điểm cơ chế đặc biệt về thủ tục đầu tư, giải thể, phá sản doanh nghiệp tư nhân, trong đó mục tiêu rõ ràng là rút ngắn thời gian xử lý các vướng mắc pháp lý, tăng niềm tin thị trường. Thủ tướng Chính phủ cũng đã ký Quyết định thành lập Ban chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết 68, do Thủ tướng làm Trưởng ban, với sự tham gia của các cơ quan, ban ngành, các tổ chức hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp.

Tính đến cuối tháng 5/2025, theo Ngân hàng Nhà nước, tăng trưởng tín dụng toàn nền kinh tế đạt 5,59%, tương đương khoảng 16,5 triệu tỷ đồng dư nợ. Các ngân hàng lớn như Agribank, BIDV đều đã tung ra những gói tín dụng hàng trăm nghìn tỷ đồng với cam kết lãi suất ưu đãi, đặc biệt dành cho lĩnh vực sản xuất, công nghệ cao, và chuỗi cung ứng. Thị trường chứng khoán duy trì thanh khoản ổn định, nhiều phiên vượt mốc 30.000 tỷ đồng, và nhiều ngân hàng thương mại đang tích cực mở rộng các gói vay ưu đãi.

Thế nhưng, theo báo cáo Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh - PCI 2024 được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố ngày 6/5/2025, tiếp cận tín dụng vẫn là 1 trong 15 khó khăn chủ yếu của doanh nghiệp tư nhân. Theo đó, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng năm 2024 chỉ còn 54% doanh nghiệp được khảo sát, giảm so với con số 57% của năm 2023, đánh dấu sự dừng lại chuỗi tăng liên tục của khó khăn này từ năm 2019 đến năm 2023. Dù vậy, tiếp cận tín dụng vẫn là khó khăn có tỷ lệ doanh nghiệp lựa chọn cao nhất liên tục từ năm 2022.

Hay như khảo sát mới nhất của Hiệp hội doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA) vào tháng 5 mới đây cũng cho thấy gần 40% doanh nghiệp thiếu vốn kinh doanh, hơn 59% đề nghị hỗ trợ tín dụng, và đặc biệt là phần lớn vẫn phải xoay xở từ vốn tự có, bạn bè, người thân - thậm chí tín dụng không chính thức.

Câu hỏi đặt ra là: Vì sao doanh nghiệp tư nhân vẫn ở “vùng tối” của thị trường tài chính? Khó khăn không nằm ở việc thị trường không có tiền, mà nằm ở việc tiền không tìm được đường đi an toàn đến doanh nghiệp tư nhân. Những rào cản cũ như đòi hỏi tài sản đảm bảo, lịch sử tín dụng tốt, báo cáo kiểm toán minh bạch… vẫn khiến hàng trăm nghìn doanh nghiệp tư nhân bị “loại ngay từ vòng gửi xe”.

Vấn đề lớn nhất vẫn nằm ở thiết kế hệ thống tài chính chưa thân thiện với doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là DNNVV và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tư nhân chưa phục hồi. Những quy định mới về điều kiện phát hành, xếp hạng tín nhiệm, công bố thông tin tuy cần thiết cho an toàn thị trường, nhưng lại tạo thêm rào cản cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Các kênh gọi vốn mới như fintech, P2P lending, crowdfunding vẫn chưa có hành lang pháp lý vững chắc. Trong khi đó, Quỹ bảo lãnh tín dụng - công cụ hỗ trợ doanh nghiệp phi tài sản thế chấp - vẫn còn vận hành chậm chạp, thiếu đồng bộ giữa trung ương và địa phương.

Tại nhiều địa phương, doanh nghiệp phản ánh cơ quan quản lý vẫn còn tâm lý “sợ sai” khi thẩm định hồ sơ vay ưu đãi hay chương trình hỗ trợ vốn - một biểu hiện của nỗi lo trách nhiệm hành chính trong bối cảnh pháp luật còn chồng chéo.

Cần một “cú hích”

Để thật sự tháo nút thắt về vốn cho doanh nghiệp tư nhân, điều cần làm lúc này không đơn thuần là mở thêm các gói tín dụng, mà phải tạo dựng một hệ sinh thái tài chính hiện đại, đa kênh và có khả năng bao trùm. Trước hết, hành lang pháp lý cho các mô hình tài chính mới cần được hoàn thiện gấp. Huy động vốn cộng đồng (crowdfunding), cho vay ngang hàng (P2P lending), quỹ đầu tư mạo hiểm nội địa… đều là những công cụ quan trọng để mở rộng kênh vốn ngoài ngân hàng, nhưng đến nay vẫn chưa có khung pháp lý đủ rõ ràng để bảo vệ cả nhà đầu tư lẫn doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Xuân Lục, Phó Chủ tịch CLB Đầu tư & Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ Việt Nam, Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Tập đoàn WATA, Nhà nước cần triển khai các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) có kiểm soát không chỉ là yêu cầu về quản lý rủi ro, mà còn là cách để đẩy nhanh quá trình luật hóa các mô hình tài chính sáng tạo.

Cùng với đó, cần kiến tạo lại cơ chế bảo lãnh tín dụng quốc gia. Nhiều doanh nghiệp tư nhân có phương án sản xuất - kinh doanh khả thi nhưng không đủ tài sản thế chấp, hoặc còn yếu về báo cáo tài chính nên bị ngân hàng từ chối cho vay. Một hệ thống bảo lãnh vận hành theo cơ chế thị trường, có phân loại rủi ro minh bạch, sự tham gia của tổ chức trung gian và sự điều phối của Nhà nước sẽ tạo ra tấm đệm vững chắc giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn.

Vấn đề minh bạch tài chính trong khu vực tư nhân cũng cần được đặt lên bàn nghị sự. Khi doanh nghiệp sẵn sàng công khai số liệu, thực hiện kiểm toán độc lập và chấp nhận các chuẩn mực quản trị hiện đại, họ xứng đáng được tiếp cận trước các nguồn lực ưu đãi, từ tín dụng mềm đến hỗ trợ tư vấn tài chính. Sự sòng phẳng trong thông tin phải được gắn với sự công bằng trong chính sách. Cần đưa việc “tài chính hóa khu vực tư nhân” thành một trong những nội dung trọng yếu của Chiến lược tài chính quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu không chỉ là mở thêm kênh vốn, mà là tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân có thể trưởng thành về năng lực tài chính, chủ động vươn ra thị trường khu vực và quốc tế bằng nội lực vốn hóa bền vững.

Một hệ sinh thái tài chính hiện đại, nơi vốn không còn là rào cản, mà trở thành động lực - chính là nền tảng để hiện thực hóa vai trò trung tâm của khu vực tư nhân trong chiến lược phát triển đất nước mà Nghị quyết 68 đã khẳng định.

Không ai nghi ngờ tinh thần dấn thân, đổi mới sáng tạo và khả năng vươn lên của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam. Nhưng không thể đòi hỏi họ “tự trưởng thành” nếu thị trường vốn vẫn quá khắt khe, nếu chính sách vẫn thận trọng quá mức, và nếu cơ chế hỗ trợ vẫn rơi vào hình thức.

Nghị quyết 68 đã mở một cánh cửa quan trọng. Các nghị quyết của Chính phủ và Quốc hội đã bắt đầu đặt những viên gạch nền móng. Nhưng để tư nhân có thể vững tin bước qua ngưỡng cửa vốn, cần những hành động quyết liệt hơn, cấp thiết hơn, và dòng chảy chính sách phải gặp được dòng chảy thực tiễn. Chỉ khi đó, tư nhân mới không còn “đói vốn”, mà có thể đứng vững, lớn mạnh, và đóng vai trò trung tâm trong hành trình phát triển quốc gia đến năm 2045.