Mỗi độ Xuân về, nhịp đập của cộng đồng khởi nghiệp lại rộn ràng hơn với những kỳ vọng mới. Những ý tưởng được ấp ủ bắt đầu khởi động, những kế hoạch kinh doanh được viết lại, cùng niềm tin sắt đá rằng chu kỳ kinh tế sắp tới sẽ thuận lợi và hanh thông hơn.

Tuy nhiên, nhìn lại chặng đường những năm qua, có một sự thật cần nhìn nhận thẳng thắn: Nhiều doanh nghiệp trẻ không dừng bước vì thiếu ý tưởng hay cạn đam mê, mà bởi họ không vượt qua được “cửa ải” tài chính ở giai đoạn đầu. Từ góc nhìn của người đồng hành cùng cộng đồng doanh nhân trẻ, tôi cho rằng tài chính khởi nghiệp đang là một “điểm nghẽn” âm thầm nhưng mang tính quyết định, hiện hữu trong từng quyết định mỗi ngày của người sáng lập.

Nghịch lý: Doanh thu tăng, nhưng tiền không ở lại

Một thực trạng phổ biến nhưng đầy xót xa là doanh nghiệp có hợp đồng, có khách hàng, thậm chí doanh thu tăng trưởng đều đặn nhưng tài khoản ngân hàng luôn trong trạng thái báo động. Không ít nhà sáng lập thừa nhận họ “bận rộn cả ngày” nhưng cuối tháng vẫn phải chạy vạy khắp nơi để lo lương nhân viên và chi phí vận hành.

Câu chuyện tại một startup công nghệ từng chia sẻ trong buổi chuyên đề của Hội Doanh nhân trẻ (YBA) là ví dụ điển hình. Sản phẩm tốt, khách hàng ký kết liên tục, nhưng để giữ chân đối tác, họ chấp nhận để nợ kéo dài từ 60 đến 90 ngày. Trong khi đó, chi phí nhân sự và hạ tầng kỹ thuật là những khoản phải chi trả tức thì. Sau một năm tăng trưởng nóng, doanh nghiệp thừa nhận mình đang “lớn lên bằng tiền vay ngắn hạn”. Chỉ cần một mắt xích khách hàng chậm thanh toán, cả hệ thống lập tức chao đảo.

Bài học rút ra rất rõ ràng: Tăng trưởng mà thiếu quản trị dòng tiền sẽ nhanh chóng trở thành gánh nặng nghẹt thở.

Tài chính: Nền tảng thường bị xem nhẹ

Nhiều nhà khởi nghiệp bước ra thương trường với ưu tiên tuyệt đối cho sản phẩm và thị trường, xem tài chính là việc của kế toán hoặc chuyện “để sau khi có tiền mới tính”. Thực tế cho thấy, tài chính không phải là phần việc đến sau, mà là kim chỉ nam để lựa chọn con đường đi phù hợp.

Điển hình là trường hợp một doanh nghiệp thương mại điện tử mở rộng thần tốc, chi mạnh tay cho marketing để chiếm thị phần. Khi dòng tiền cạn kiệt, họ mới bàng hoàng nhận ra mình thiếu một dự báo tài chính rõ ràng. Họ không biết nếu doanh thu giảm 20-30%, doanh nghiệp sẽ trụ được bao lâu, hay đâu là những khoản chi phí có thể cắt giảm ngay lập tức để sinh tồn.

Những khoảng trống này khiến người điều hành mất dần quyền chủ động - và đó chính là rủi ro lớn nhất đối với một doanh nghiệp non trẻ.

Chậm mà chắc: Nghệ thuật của sự tỉnh táo

Không phải cứ đi nhanh là sẽ đi xa. Trong bối cảnh biến động, nhiều doanh nghiệp đã chọn cách tiếp cận thận trọng hơn.

Một đơn vị logistics tại phía Nam từng đứng trước áp lực phải mở thêm chi nhánh để giữ thị phần. Thay vì tiếp tục đầu tư mặt bằng và nhân sự theo bản năng, ban lãnh đạo đã quyết định tạm dừng mở rộng để rà soát dòng tiền, đàm phán lại công nợ và kiểm soát chặt chi phí cố định. Quyết định này có thể không mang lại những con số tăng trưởng ấn tượng trong ngắn hạn, nhưng giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền dương, tạo đà vững vàng để bước vào chu kỳ phát triển mới.

Năm 2026: Đón đầu vận hội mới

Bước sang năm 2026, nền kinh tế đang có những chuyển biến “lệch pha” thú vị. Trong khi các lĩnh vực truyền thống vẫn đang nỗ lực phục hồi, Chính phủ đang đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, xây dựng các mũi nhọn phát triển mới cùng cam kết mạnh mẽ về hạ tầng và chính quyền số.

Sự lệch pha này chính là “thời điểm vàng” cho các startup. Đây không phải là giai đoạn để chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, mà là lúc để chuẩn hóa quản trị tài chính, lựa chọn phân khúc gắn liền với các ưu tiên phát triển và tận dụng hạ tầng số để tối ưu chi phí chuẩn bị nền tảng cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Những doanh nghiệp đã vượt qua giai đoạn thanh lọc, có kỷ luật tài chính và hiểu rõ giới hạn của mình sẽ nắm giữ lợi thế tuyệt đối khi các chính sách hỗ trợ và dòng vốn đầu tư mới được triển khai mạnh mẽ.

Đối với mỗi startup, Xuân về là dịp để nhìn lại quá khứ và hướng tới tương lai. Bài toán tài chính và dự phóng dòng tiền giờ đây không còn là những con số kỹ thuật khô khan, mà là thước đo mức độ trưởng thành của doanh nghiệp.

Ý tưởng tốt là điều kiện cần, nhưng một nền tảng tài chính vững vàng mới là điều kiện đủ để khởi nghiệp không chỉ nảy mầm mà còn vươn cao, tận hưởng một “mùa Xuân dài” trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

TS. Ngô Ngọc Quang - Giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM