Theo ông Ngô Hoàng Đông, Giám đốc Vườn ươm Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ (YESI), với sự chuyển mình của các chính sách dành cho đổi mới sáng tạo cùng sự đồng hành của nền tảng khởi nghiệp quốc gia và vai trò dẫn dắt của các vườn ươm, cơ hội “hoá” kỳ lân của các startup Việt đang rộng mở. 

Rút ngắn thời gian và tăng tốc để chạm tới kỳ lân

“Kỳ lân” (Unicorn) là thuật ngữ dành cho các startup phát triển vượt bậc sở hữu mức định giá từ 1 tỷ đô la trở lên. Các kỳ lân thường có sức ảnh hưởng lớn khi tạo nhiều công ăn việc làm cho xã hội, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và cũng là thước đo quan trọng đánh giá tinh thần đổi mới sáng tạo của mỗi quốc gia.  

Đến nay, Việt Nam mới chỉ có tổng cộng 4 kỳ lân và lần gần nhất một kỳ lân xuất hiện là từ năm 2021. Điều này đồng nghĩa với việc lĩnh vực khởi nghiệp của Việt Nam đã bỏ ngỏ một quãng thời gian dài không ghi nhận thêm doanh nghiệp nào được định giá đột phá. Nếu tính trên 100 triệu dân, Việt Nam chỉ có 0,04 kỳ lân/1 triệu dân, một con số khá khiêm tốn nếu so với Indonesia (0,05), Singapore (2,37) hay Israel (2,46). 

Tuy nhiên, ông Ngô Hoàng Đông nhận định: “Với cơ chế, chính sách dành cho khởi nghiệp hiện nay, các dự án khởi nghiệp chắc chắn sẽ có đà bật và các kỳ lân có nhiều cơ hội xuất hiện”. Ông kỳ vọng từ nay đến năm 2030, Việt Nam sẽ có thêm từ 3 đến 5 kỳ lân xuất hiện từ các vườn ươm. 

Bước sang năm 2025, với chiến lược xây dựng quốc gia khởi nghiệp sáng tạo, Việt Nam đã đưa hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia bước vào đường đua tăng tốc mới. Hàng loạt quyết sách táo bạo đã ra đời như Nghị định 264/2025/NĐ-CP về Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương; Nghị định 268/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, cùng hàng loạt đề án quy mô cấp quốc gia hỗ trợ khởi nghiệp. 

Một con đường lớn đã mở ra cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Là người trong cuộc với nhiều trăn trở, Giám đốc Vườn ươm Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ cho biết, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng và cạnh tranh khốc liệt, vấn đề cốt lõi là làm sao giúp các dự án rút ngắn thời gian và tăng tốc nhanh nhất có thể. Sự thay đổi nên bắt nguồn từ nền tảng khởi nghiệp - gốc rễ tạo nên sự đột phá cũng như tính vững chắc của toàn hệ sinh thái. 

Thay vì chạy theo số lượng dự án, Vườn ươm Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ chọn hướng “đi chậm” để xây dựng nền tảng, tập trung giải quyết các vướng mắc cho startup, cụ thể là đồng hành xây dựng nền tảng số DIPNET, hệ sinh thái bảo vệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ, giúp hạn chế rủi ro cho dự án; hỗ trợ xây dựng nền tảng khởi nghiệp quốc gia bằng các nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data). 

Ông Đông chia sẻ: “Chúng tôi đang tập trung chuyển đổi các vấn đề về nền tảng. Khi đã có nền tảng vững chắc được số hoá bài bản và tính pháp lý chặt chẽ, các startup sẽ đi nhanh hơn với ít rủi ro hơn”. Khác với các kỳ lân trước đây của Việt Nam thường phát triển tự phát, tại nhiều quốc gia, kỳ lân đều được nuôi dưỡng bài bản qua các vườn ươm. Một môi trường thuận lợi sẽ là tiền đề quan trọng để các thế hệ kỳ lân mới ra đời.  

Con người - yếu tố quyết định thành bại

Theo đại diện Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, khi qua các vườn ươm, tỉ lệ dự án khởi nghiệp thất bại giảm tới 75%. Nhiều dự án đã bỏ qua vườn ươm nhưng khi vừa kịp lớn đã vượt tầm kiểm soát, đối mặt với các vấn đề pháp lý hay nguy cơ tái cấu trúc tốn kém, khiến dự án đi chậm lại hoặc gặp rủi ro lớn. 

Giống một người chuẩn bị bước vào cuộc du hành khám phá luôn phải chuẩn bị đầy đủ từ la bàn, thực phẩm, thức ăn đến các phương án phòng bị nếu rơi vào tình huống xấu, khởi nghiệp cũng là một cuộc sàng lọc khắc nghiệt. Hành trang của các startup không chỉ là kiến thức đầu tư mà cần cả tinh thần bền bỉ dấn thân.  

Ông Đông nhấn mạnh: “Ngay từ khi các bạn có ý định thì hãy nên tìm đến vườn ươm sớm nhất”. Startup đi một mình sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với việc bắt tay với vườn ươm trên một lộ trình rõ ràng. Đây là mối quan hệ tương hỗ, đồng hành cùng nhau phát triển trên tinh thần nỗ lực hết mình. Nếu các startup phải định vị bản thân, hiểu được tính khắc nghiệt của thị trường khởi nghiệp và hiểu cụ thể muốn gì ở vườn ươm thì các vườn ươm phải có khả năng kết nối mạnh mẽ và sự chuẩn bị kỹ lưỡng về các nguồn lực.  

Để chuẩn bị cho hành trình mới, Vườn ươm Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ đã hội tụ đội ngũ cố vấn, quỹ đầu tư, công ty quản lý quỹ, đơn vị giám sát, đội ngũ thẩm định và bộ phận pháp lý để hỗ trợ sát sườn cho startup. Dù vậy, vấn đề trăn trở nhất hiện nay vẫn là nguồn nhân lực chất lượng cao dành cho chính các vườn ươm.  

Vườn ươm định hướng xây dựng sự chuyên nghiệp đồng bộ từ đội ngũ nhân sự đến phương thức vận hành, luôn theo sát các startup qua từng giai đoạn để thấu hiểu rõ những nhu cầu thiết yếu và các điều chỉnh cần thiết. “Để nuôi dưỡng những hạt giống dự án, chúng tôi cần sự hỗ trợ từ nhiều bộ phận khác nhau. Hiện tại, vườn ươm vẫn đang nỗ lực gia tăng đội ngũ chuyên gia và chuyên viên chuyên trách để cùng sát cánh với các dự án. Chúng tôi mong muốn hội tụ những nhân tài về đây để cùng nhau khởi nghiệp. Bởi lẽ, khởi nghiệp không phải là câu chuyện của riêng cá nhân nào mà cần sự chung tay của toàn dân”, ông Đông nhấn mạnh. 

Ông chia sẻ, giai đoạn 2023-2025, Vườn ươm Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ đã đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức, thậm chí có thời điểm một số quyết sách chưa thực sự phù hợp. Dù vậy, ban lãnh đạo Vườn ươm đã nỗ lực, đồng hành cùng nhau vượt qua giai đoạn biến động để có thể phát triển tổ chức như hiện tại. 

Đối với vườn ươm, việc tạo ra các kỳ lân là đích đến nhưng chưa phải là tất cả. Điều quan trọng hơn, như kỳ vọng của Giám đốc Vườn ươm Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ Ngô Hoàng Đông, chính là làm sao kiến tạo nên nhiều doanh nghiệp khỏe mạnh, phát triển bền vững, từ đó tạo ra nhiều việc làm cho xã hội và đóng góp tích cực cho nền kinh tế. 

Ông mong muốn Vườn ươm Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ sẽ luôn là điểm đến hấp dẫn cho các startup khi bắt đầu dấn thân vào con đường khởi nghiệp đầy chông gai. Trong một môi trường nuôi dưỡng tốt - nơi hội tụ đầy đủ: vườn ươm, chính sách hỗ trợ và một hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia vững vàng - các startup chắc chắn sẽ được tăng cường “sức đề kháng”, từ đó rút ngắn đáng kể khoảng cách tiến tới vị thế kỳ lân. Đó cũng là kỳ vọng lớn lao của Việt Nam trong giai đoạn tới.  

Bài: Hoàng Yến