Tái hiện để tôn vinh

Khi đến bất kỳ quốc gia hay vùng đất hoặc một địa phương nào đó, du khách thường dành thời gian nhất định cho việc tham quan bảo tàng - nơi  lưu giữ di sản vật thể và phi vật thể, minh chứng cho sự phát triển của đất nước và dân tộc đó.

Việt Nam có nhiều loại bảo tàng liên quan đến chứng tích chiến tranh, văn hóa - nghệ thuật, các chuyên ngành khoa học, xã hội, thiên nhiên… Mới đây, lần đầu tiên, tại nước ta, một bảo tàng ẩm thực ra đời: Bảo tàng Phở.

Tại không gian rất “điện ảnh” của Bảo tàng Phở (Phở Museum) vừa mới khai trương, ông Lê Nhật Thanh - một trong những đồng sáng lập và là Giám đốc Bảo tàng Phở, chia sẻ về ý tưởng sáng lập bảo tàng: Cách đây hơn một thập kỷ, lần đầu tiên được trải nghiệm Bảo tàng ramen ở Yokohama, Nhật Bản, một người trong nhóm đã nảy sinh ý tưởng mong muốn có một bảo tàng ẩm thực theo mô hình như thế ở đất nước mình.

Phở được chọn bởi nó không chỉ là một món ăn. Phở từng có câu chuyện lịch sử về sự ra đời, về hành trình dịch chuyển và phát triển hàng thế kỷ tại Việt Nam. Phở cần không gian tái hiện lại một cách đầy tự hào nhằm tôn vinh, lan tỏa như một di sản văn hóa ẩm thực quốc hồn quốc túy của dân tộc, không chỉ dành cho các thế hệ tiếp nối mà còn với du khách nước ngoài.

Khách tham quan sẽ được Bảo tảng Phở thiết kế một “tour” trải nghiệm khép kín trọn gói theo tiêu chí được xem, được nghe, được ăn, được nói, được gói mang về. Đây là giải pháp mang tính đương đại được các nhà sáng lập chọn làm phương thức hoạt động của bảo tàng.

Từ tầng 1, nơi trưng bày đồ lưu niệm các đặc sản vùng miền, chúng tôi được hướng dẫn lên tầng 2. Tại đây, chúng tôi được chiêu đãi một phim điện ảnh ngắn kể về lịch sử hình thành, phát triển của Phở qua các thời kỳ từ sơ khai đến hiện đại, từ gánh phở rong đầu thế kỷ 20 đến các nhà hàng sang trọng ngày nay.

Sau 10 phút xem phim là thời gian trải nghiệm mãn nhãn và thú vị tại khu vực trưng bày hơn 200 hiện vật được sưu tầm, phục dựng. Bao gồm máy gặt lúa, lưỡi liềm, cối xay, chén bát. Đi vòng ngược lại là bộ tranh kể chuyện được treo theo thứ tự các hình ảnh từ lúc gieo mạ xuống giống cho đến khi hạt gạo được chế biến thành bột tráng bánh phở (mô hình từ hạt gạo đến bàn ăn).

Kết thúc hành trình, mọi người được thưởng thức một tô phở đặc biệt mang hương vị của phương Nam. Được hỏi vì sao không có mặt phở Bắc, phở Trung, ông Lê Nhật Thanh xởi lởi: Đơn giản vì Bảo tàng tọa lạc tại Thành phố Hồ Chí Minh. Câu hỏi gợi mở về niềm hy vọng một ngày nào đó, sẽ có một bảo tàng Phở vị Bắc ở Hà Nội, thêm một bảo tàng Phở vị miền Trung ở đâu đó trên dải đất gió Lào, ông Thanh bộc bạch.

Còn những âu lo

Là một bảo tàng ngoài công lập, việc làm sao để tái đầu tư, duy trì hoạt động và  phát triển là một bài toán kinh tế khá gay gắt. Tuy nhiên, ông Thanh cho biết, thuận lợi trước mắt của bảo tàng là lợi thế tiên phong nên không có đối thủ cạnh tranh, không có sự so sánh về phương thức hoạt động cũng như sản phẩm. Điều đó làm cho bảo tàng tự tin hơn khi ra mắt công chúng.

Tuy nhiên đây cũng là một thách thức vì Phở và quán phở đã rất quen thuộc với đời sống người dân Việt Nam, thậm chí với rất nhiều người ngoại quốc. Cho nên kỳ vọng của mọi người là rất lớn. Chính vì thế, sau đợt khai trương này, bảo tàng sẽ chú ý đến mô hình xã hội hóa, huy động sự đóng góp ý kiến cũng như cống hiến của người dân để làm cho sản phẩm của bảo tàng càng ngày càng phong phú hơn về câu chuyện, về hiện vật lẫn các thông tin tư liệu.

Vạn sự khởi đầu nan, hy vọng Bảo tàng Phở sẽ sớm trở thành một điểm nhấn du lịch văn hóa hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nước trong thời gian sắp tới. 

Câu hỏi gợi mở về niềm hy vọng một ngày nào đó, sẽ có một bảo tàng Phở vị Bắc ở Hà Nội, thêm một bảo tàng Phở vị miền Trung ở đâu đó trên dải đất gió Lào, ông Thanh bộc bạch.