Hơn thập kỷ qua, ngành công nghiệp nước hoa toàn cầu đã chứng kiến một sự dịch chuyển âm thầm nhưng sâu sắc. Người tiêu dùng bắt đầu rẽ hướng từ những mùi hương đại trà (designer) để tìm đến niche perfume - nơi mùi hương không chỉ là phụ kiện, mà là tuyên ngôn cá nhân, ký ức và trải nghiệm tinh thần.

Trong dòng chảy đó, những nhà sáng tạo độc lập và các thương hiệu nội địa trẻ đang góp phần tái định nghĩa nước hoa như một hình thức nghệ thuật ứng dụng đầy bản sắc. 

Tại Việt Nam, giữa thị trường còn non trẻ, bên cạnh những cái tên nội địa, Dương Đỗ (Scentury Concept), với hơn mười năm kinh nghiệm phân phối, nghiên cứu và thực hành mùi hương, nổi lên như một cá tính khác biệt: không sao chép xu hướng, không chạy theo số đông, mà xây dựng mùi hương từ tư duy bản địa và những trải nghiệm sống đa tầng. 

Triết lý về "Giá trị của sự thân thuộc" 

Tốt nghiệp chuyên ngành Thiết kế Mỹ thuật ứng dụng bền vững, Dương Đỗ dành gần 10 năm theo đuổi lĩnh vực tổ chức sự kiện và merchandising cho các thương hiệu nước hoa quốc tế. Quãng thời gian làm việc với nhịp độ cao, tiếp xúc liên tục với không gian trưng bày và trải nghiệm khách hàng đã giúp cô thấu hiểu cách mùi hương được kể bằng hình ảnh, ánh sáng và cảm xúc. 

Trong quá trình dấn thân ấy, thế giới mùi hương dần trở thành một phần không thể tách rời trong tư duy sáng tạo của cô. Từ vai trò là yếu tố phụ trợ cho không gian, mùi hương dần trở thành trung tâm trong tư duy sáng tạo của Dương Đỗ. Cô nhận ra mùi hương là một câu chuyện được kể bằng khứu giác - một cách âm thầm, bền bỉ nhưng thẩm thấu sâu sắc vào tiềm thức con người.

Làm việc đủ lâu trong ngành, Dương Đỗ nhận ra mùi hương có khả năng chạm đến những tầng cảm xúc sâu nhất mà không cần ngôn từ hay hình ảnh dẫn dụ. Một mùi hương phù hợp có thể gợi lại trọn vẹn khoảnh khắc đời sống hay vùng ký ức ngủ quên.  

Cô chia sẻ một cách hóm hỉnh: "Khi ngửi thấy mùi khói, cơ thể ta lập tức cảnh giác dù chưa nhìn thấy ngọn lửa. Không phải lý trí, mà chính bản năng trong tiềm thức đã dạy ta nhận diện hiểm nguy. Mùi hương vận hành theo cách tương tự: nó đi thẳng vào não bộ, vượt qua mọi hàng rào lý trí, đánh thức ký ức, cảm xúc và tầng thức sâu kín nhất. Vui, buồn, an toàn hay tổn thương, tất cả đều được mùi hương gọi tên trước cả khi ta kịp định hình nguyên do". 

Với Dương Đỗ, mùi hương không phải thứ xa xỉ phẩm để trưng bày, mà là một phần tự nhiên của đời sống, âm thầm hiện diện và đồng hành cùng con người trong những khoảnh khắc bình dị nhất. Một mùi hương đẹp giúp người dùng khẳng định bản sắc, khiến họ trở nên khác biệt và dễ được nhận ra giữa bộn bề thường nhật.

Ký ức văn hóa bản địa và những thử nghiệm táo bạo

Những sáng tạo đầu tiên của Dương Đỗ không mang tính thương mại. Đó là mùi của chiếc bánh chưng, mùi chiếu cói... những nốt hương đậm chất Việt. Những mùi này mang giá trị ký ức rất lớn, nhưng lại không dễ tiếp cận với người tiêu dùng. 

Cô hiểu rằng, dù thế giới đã có những mùi hương cực đoan như mùi da, xăng, thuốc súng hay thịt xông khói, thì tại Việt Nam, những mùi hương mang tính văn hóa sâu sắc cần thời điểm và bối cảnh phù hợp để "chín". Nếu vội vàng thương mại hóa, chúng dễ bị hiểu sai, hoặc tệ hơn là bị biến thành thứ “lạ lẫm” ngay trên chính quê hương nó. Dù rõ ràng, các dòng sản phẩm niche này luôn có số lượng phân phối khiêm tốn trước các dòng designer phủ sóng rộng rãi với nguyên liệu hoa cỏ, trái cây, gỗ đàn hương...

Dương Đỗ chấp nhận cất giữ nhiều sáng tạo cá nhân - bao gồm cả ý tưởng về mùi hương liên quan đến các môn nghệ thuật truyền thống đang mai một - thay vì vội vàng tung ra thị trường.  

Dù đặt cái tôi nghệ sĩ vào mỗi tác phẩm hương mới, Dương Đỗ vẫn tỉnh táo thừa nhận mình khởi nguồn từ nhu cầu thị trường. Với cô, sáng tạo không phải là làm những gì mình thích một cách cực đoan, mà là tìm điểm giao giữa điều mình tin và điều thị trường sẵn sàng đón nhận. Đó là bài toán khó, nhưng bắt buộc phải giải nếu muốn đi đường dài. 

Nghệ thuật không thể tồn tại biệt lập, nó cần một hệ sinh thái để được nuôi dưỡng. Một mùi hương khi chưa được sử dụng thì chỉ là ý niệm. Chỉ khi chạm lên da người khác, nó mới thật sự bắt đầu “sống”.

Nếu phải ví mình bằng một mùi hương, Dương Đỗ chọn một mùi hương của ký ức: nhuốm màu thời gian và có chút cũ kỹ. Cô quan niệm mùi hương không sinh ra từ phòng thí nghiệm, mà từ đất đai, khí hậu và những mảng cảm xúc chân thật. 

Văn hóa, vùng đất và tuổi thơ là gốc rễ giúp cô giữ được bản sắc, không bị cuốn theo những xu hướng chóng vánh. Cô nhìn thấy cái đẹp trong từng ngóc ngách đời sống Việt Nam, trong những điều tưởng chừng nhỏ bé, lỗi thời, thậm chí đang dần mai một.  

Dương Đỗ nhận định người tiêu dùng Việt đang trưởng thành rất nhanh về gu thẩm mỹ và nhạy bén với xu hướng quốc tế. Dù vậy, thị trường vẫn ưu tiên những mùi hương an toàn, có tính ứng dụng cao. Với cô, sự “nịnh mũi” không phải điểm trừ mà là một nhu cầu thực tế. 

Thách thức cho các thương hiệu theo đuổi chiều sâu văn hóa là làm sao hòa mình vào dòng chảy thị trường mà vẫn giữ được tiếng nói riêng, không đánh đổi bản sắc lấy sự tiện lợi đơn thuần.

Trong kỷ nguyên công nghệ, dù các công cụ phân tích ngày càng phát triển, cô tin con người vẫn giữ vai trò chủ đạo. Bởi lẽ, trực giác, ký ức và cảm xúc là những chất liệu cốt lõi của nghệ thuật mùi hương mà không máy móc nào có thể thay thế.

Trong một không gian sáng tạo còn non trẻ, nghệ thuật mùi hương rất dễ rơi vào bẫy “khủng hoảng bản sắc”. Thay vì lặp lại những khuôn mẫu cũ kỹ về Việt Nam như chiến tranh hay cái nhìn ngoại biên để tìm sự an toàn, Dương Đỗ chọn lối đi riêng. Với cô, nghệ thuật chỉ thực sự giá trị khi dám bước ra khỏi những bản sắc bị gán sẵn. 

“Dương mong thế giới nhìn về Việt Nam không chỉ qua nỗi đau quá khứ hay vài biểu tượng quen thuộc, mà qua chiều sâu đời sống, triết lý Á Đông và những vẻ đẹp lặng lẽ, bền bỉ. Mùi hương chính là ngôn ngữ tinh tế nhất để kể lại những câu chuyện đó”, cô chia sẻ. Cô kỳ vọng nước hoa Việt sẽ hiện diện mạnh mẽ hơn trong cộng đồng sưu tập toàn cầu và được vinh danh tại các giải thưởng uy tín, xứng tầm với công sức nghiên cứu của các nghệ sĩ nội địa. 

Tầm nhìn của Dương Đỗ không chỉ dừng lại ở một sản phẩm tiêu dùng mà hướng tới một “perfume economy” - nơi mùi hương trở thành một lối sống, một ngôn ngữ văn hóa để con người đối thoại và trải nghiệm. Ở đó, Việt Nam không còn là nơi tiêu thụ thụ động, mà tự tin góp thêm một bản sắc riêng biệt vào bản đồ mùi hương thế giới.

Thảo Trần