2030 là mốc để Vương quốc Anh bắt đầu thực thi lệnh cấm bán xe chạy bằng xăng và động cơ diesel. Sau đó 5 năm là đến thời điểm California, bang ven biển của Mỹ có luật nghiêm ngặt về khí thải, với sắc lệnh hành pháp cấm xe ô tô sử dụng động cơ xăng có hiệu lực. Để chuẩn bị đối phó với những biến động lớn này, các nhà sản xuất ô tô rục rịch chuyển hướng, chia tay với động cơ đốt trong để tập trung cao độ vào lĩnh vực điện hóa các dạng xe hơi, kể cả xe tải.

Ở những nước tiên tiến như Anh, Mỹ hay Trung Quốc, vấn đề đang được đề cập chính không còn là kỹ thuật động cơ cho xe tải điện nữa mà là hạ tầng sạc, có nghĩa là cần bố trí làm sao để người người ngồi sau vô-lăng có thể di chuyển quãng đường dài đến mức nào đó mà không sợ hết pin giữa chừng.

Còn vấn đề điện hóa xe hơi ở các quốc gia đang phát triển như Nam Phi thì lại tập trung vào lo ngại về giảm tải, giá cả và phạm vi di chuyển. Thế là tại nơi mọi người thường xuyên phải “ngốn” những quãng đường dài như ở đây, một chiếc ô tô điện đơn giản là chưa... thiết thực, huống gì bàn đến xe tải mười tám bánh chở hàng hóa qua lại giữa những khoảng cách xa, mà lại chạy với năng lượng điện!

Tất nhiên, động cơ diesel lớn bấy lâu nay luôn dấy lên mối quan tâm môi trường. Nhưng làm thế nào để cung cấp được một năng lượng tương tự cho một chiếc xe tải dùng điện thay thế? Hai lựa chọn khả dĩ phổ biến nhất hiện nay là năng lượng pin hoặc pin nhiên liệu hydro. Nhờ liên tục được cải tiến, vào giữa những năm 2020 vừa qua hệ thống pin đã đạt chi phí ngang bằng với dầu diesel, nhanh trước pin nhiên liệu hydro 10 năm.

Khi bước vào cuộc chạy đua vận tải đường dài chạy điện, các nhà sản xuất phương tiện đang đặt cược vào sự lựa chọn kỹ thuật công nghệ nào tốt nhất để thay thế dầu diesel. Daimler Truck AG, công ty xe hơi Đức chấp nhận đi tiên phong với tùy chọn pin nhiên liệu hydro. Khi khởi động, xe tải điện hàng chục tấn của hãng không có tiếng khò khè hay nổ lép bép như khi nhiên liệu diesel bốc cháy, cũng chẳng xuất hiện một đám mây muội đen nào từ ống khói. Đặc biệt xe cũng không cần đợi sạc hay phải thao tác rút dây ra khỏi trạm sạc. Thế là động cơ điện bắt đầu quay tít, trong vòng chưa đầy một phút, cỗ máy này sẽ sẵn sàng phóng với tốc độ gần 59km/giờ. Tất nhiên hệ thống pin của nó phải nặng ít nhất cả tấn.

GenH2 Truck là nguyên mẫu xe tải chạy pin nhiên liệu hydro mà Daimler đưa ra để giải một trong những thách thức lớn nhất của thập kỷ tới. Đó là làm thế nào để phục vụ tốt hoạt động kinh doanh vận chuyển hàng hóa dọc theo các tuyến đường cao tốc và đường bộ trên thế giới. Trước áp lực cắt giảm khí thải, không còn nghi ngờ gì nữa, tương lai của vận tải đường bộ là phải chạy bằng điện. Chỉ có điều trong cuộc chơi công nghệ mới, giữa pin truyền thống và pin nhiên liệu hydro, thứ nào sẽ chiến thắng mà thôi.

Cũng tương tự như các bồn đựng dầu diesel, bình chứa hydro có thể được làm đầy nhanh chóng, giảm thiểu thời gian “chết” khi di chuyển trên đường. Thế yếu của nhiên liệu này ngoài chuyện bị hạn chế về trọng lượng và phạm vi hoạt động, hydro còn đòi hỏi phải có nhiều năng lượng hơn để tạo ra nên lại sẽ vấp phải vấn đề khí thải, cũng như sự tồn tại của mạng lưới các nhà sản xuất, vận chuyển và trạm nạp… mà đến nay vẫn còn vắng bóng. Bên cạnh đó là nó mất quá nhiều thời gian để phát triển và tìm kiếm thị trường, nên đây chỉ đang là câu chuyện của 20 năm tới. Dẫu vậy, một số nhà sản xuất xe tải như Daimler, Toyota, Volvo AB và một số hãng khác vẫn đang đặt cược tương lai vận tải đường dài của mình vào động cơ chạy bằng pin nhiên liệu hydro.

Trong khi đó, pin truyền thống tương đối rẻ, sẵn cơ sở hạ tầng sạc rộng rãi và lắp đặt nhanh chóng dễ dàng. Để sẵn sàng cạnh tranh, dạng pin này chỉ cần kỹ thuật mới để cải tiến là có đủ tiềm lực. Trong thập kỷ tới, công nghệ pin sẽ tiến bộ rất nhiều và nó sẽ trở thành hệ thống truyền lực cho các loại xe tải điện từ loại chuyển hàng đến xe bán tải mạnh mẽ.

Traton SE của Volkswagen AG, công ty sở hữu các dòng tải nặng như Scania, MAN hay Navista hiện đang thực hiện đưa chip độc quyền của mình vào pin. Scania cho biết, trong vòng vài năm tới, thương hiệu sẽ tung ra thế hệ xe tải chạy pin có thể kéo 40 tấn hàng hóa chạy trong 4 giờ rưỡi, và sạc nhanh trong thời gian 45 phút, đúng thời gian nghỉ bắt buộc theo luật mà các tài xế đường dài phải tuân thủ.

Thực ra cho đến bây giờ vẫn chưa có sự lựa chọn rõ ràng công nghệ nào sẽ tốt hơn. Cả hai đều có những lợi ích và hạn chế, bao gồm cả các yêu cầu về cơ sở hạ tầng của riêng chúng. Do vậy vài năm qua các công ty vận tải hàng hóa như Penske Truck Leasing, đơn vị duy trì đội xe thương mại hơn 350.000 chiếc, mới chỉ dám thử nghiệm xe điện chạy bằng pin trong các tình huống đường ngắn.

Theo dự báo thống kê, ở Hoa Kỳ, đến năm 2030, xe tải chạy bằng pin sẽ chiếm khoảng 14% doanh số bán xe tải mới, so với chỉ 1% của xe chạy bằng pin nhiên liệu hydro, cách biệt là ở giá thành năng lượng. Tuy nhiên, trong một tương lai ngắn sau đó rất nhiều thứ biết đâu sẽ thay đổi, tương tự như ở các trận chiến công nghệ trong quá khứ. Chẳng hạn như cuộc cạnh tranh giữa Betamax và VHS để thống trị thị trường video trước đây, trong đó có ai ngờ Betamax của ông lớn công nghệ vượt trội Sony lại thua một đối thủ ít tăm tiếng nhưng lại sở hữu sản phẩm rẻ và dễ sử dụng hơn.