Thuở chào đời iPod nhắm một mục tiêu khá xa lạ nhưng khiêm tốn. Đó là ý đồ tạo ra một sản phẩm âm nhạc khích động người dùng muốn mua nhiều máy tính Macintosh hơn. Trong vòng vài năm, thiết bị be bé xinh xinh này đã thay đổi mảng điện tử tiêu dùng và ngành công nghiệp âm nhạc, đồng thời đưa Apple trở thành công ty giá trị nhất thế giới.

Lần đầu tiên xuất hiện vào tháng 10 năm 2001, iPod là chiếc máy hình chữ nhật kích thước bỏ túi với bề mặt trắng nằm trong khung thép đánh bóng, nặng khoảng 1,8kg. Máy có màu trắng, xám hay màu tùy chỉnh, được đóng gói chung tai nghe và chứa được đến 1.000 bài hát.

Thiết bị này đã bùng nổ trở thành phổ biến trong những năm sau đó, tạo ra cả một thế hệ iPod. Trong suốt những năm 2000, thế giới chứng kiến người ta lang thang khắp nơi, tai đeo bộ nghe lủng lẳng này.

Thế mà giờ đây, tuần vừa rồi, Apple đã chính thức nói lời tạm biệt với tất cả những hình ảnh ấy. Theo thông báo, công ty này đã ngừng sản xuất iPod Touch, chấm dứt hai thập kỷ tung hoành của dòng sản phẩm tuyệt vời, cũng là sản phẩm truyền cảm hứng cho sự ra đời của iPhone, đồng thời giúp biến Thung lũng Silicon trở thành tâm điểm của chủ nghĩa tư bản toàn cầu.

Kể từ thời điểm giới thiệu iPod vào năm 2001, Apple đã bán được khoảng 450 triệu chiếc. Đến tận năm ngoái, hãng vẫn bán ra được khoảng 3 triệu chiếc, tuy chỉ là một phần nhỏ so với con số 250 triệu iPhone đã ra quầy. Thế nhưng đây chỉ là sự kế thừa bởi chính Apple đã đảm bảo với khách hàng, thứ âm nhạc ở iPod vẫn sẽ tồn tại, phần lớn thông qua iPhone mà hãng đã giới thiệu vào năm 2007, bên cạnh Apple Music, một dịch vụ 7 năm tuổi từng chứng minh cho sở thích hiện đại của khách hàng.

Đã có những ngày người dùng bỏ ra 99 xu để mua và sở hữu các bài hát trên iPod. Chỉ sau một thời gian ngắn, phần lớn chúng đã nhường chỗ cho các dịch vụ đăng ký hàng tháng để được quyền truy cập vào các danh mục âm nhạc đa dạng phong phú hơn.

Phải nhìn nhận một điều, chính iPod đã cung cấp kế hoạch chi tiết cho các sản phẩm của Apple trong nhiều thập kỷ thông qua cách đóng gói thiết kế công nghiệp, kỹ thuật phần cứng, phát triển phần mềm và sự tinh tế của dịch vụ. Qua đó mới thấy giá trị của iPod, bởi một công ty hiếm khi lần đầu tiên tiếp thị một sản phẩm mới mà đạt chiến thắng ấn tượng như vậy.

Vào cuối những năm 1990, máy nghe nhạc kỹ thuật số đầu tiên bắt đầu xuất hiện. Các phiên bản sơ khai chỉ chứa được vài chục bài hát, cho phép người nghe sao chép đĩa CD vào máy tính để lưu trữ. Những ngày ấy, cha đẻ của iPad, Steve Jobs vốn là một người hâm mộ âm nhạc khó tính, thần tượng Beatles và Bob Dylan. Ông tin rằng, việc khai thác tình yêu âm nhạc của mọi người qua thiết bị nhỏ này sẽ giúp công ty thuyết phục khách hàng vốn sử dụng máy tính cá nhân do Microsoft cung cấp sẽ chuyển sang dùng Macintoshes.

Chính Rubinstein, người lãnh đạo bộ phận kỹ thuật của Apple vào thời điểm đó, trong một chuyến đi đến Nhật Bản đã giúp khơi dậy sự phát triển của sản phẩm iPod khi tận dụng ổ đĩa cứng mới do Toshiba sản xuất.

Ổ đĩa nho nhỏ chỉ dày 1,8 inch có khả năng lưu trữ đến 1.000 bài hát. Về bản chất, thiết bị này có thể trở thành một máy nghe nhạc kỹ thuật số cỡ Sony Walkman nhưng lại có công suất lớn hơn bất cứ những sản phẩm tương tự hiện có trên thị trường lúc ấy.

Sự phát triển của iPod có được cũng nhờ trùng hợp với thời điểm Apple mua lại công ty có phần mềm MP3, nền tảng cho iTunes sau này. Đó là một “máy hát” tự động kỹ thuật số có khả năng tổ chức thư viện âm nhạc cho người dùng để họ có thể tạo danh sách phát và chuyển bài hát nhanh chóng.

Tất cả các diễn biến vừa kể đã hỗ trợ tầm nhìn của Jobs về cách mọi người bỏ tiền ra mua nhạc trong thời đại kỹ thuật số. Nghĩa là theo ông, người nghe sẽ mua nhạc trên Internet bằng cách chi tiền cho bản tải xuống, giống như cách mua đĩa LP, băng cassette hay đĩa CD. Ngày ấy, mức giá 399 USD của iPod thế hệ đầu tiên đã làm người dùng “nhợn tay chi” nên khiến giảm nhu cầu dẫn đến việc công ty chỉ bán được không tới 400.000 chiếc trong năm đầu tiên.

Ba năm sau, Apple phát hành iPod Mini vỏ nhôm nặng chỉ hơn 1kg với các màu bạc, vàng, hồng, xanh dương và xanh lá cây. Mỗi chiếc có giá 249 đô la và chứa được 1.000 bài hát, từ đó doanh số bán bán hàng bùng nổ. Vào cuối năm tài chính 2005, công ty đã bán được 22,5 triệu chiếc iPod.

Apple tiếp tục khuếch đại sức mạnh của iPod Mini bằng cách cung cấp iTunes cho máy tính Windows. Động thái này cho phép Apple giới thiệu thương hiệu đến hàng triệu khách hàng mới. Chẳng bao lâu, iPod đã có mặt ở khắp mọi nơi, cất cánh như một quả tên lửa. Tuy nhiên, Jobs vẫn thúc đẩy Apple làm cho iPod nhỏ hơn và mạnh hơn. Họ ngừng sản xuất iPod Mini, sản phẩm phổ biến nhất cho tới thời điểm ấy, để thay thế bằng một phiên bản mỏng hơn có giá khởi điểm 200 USD. iPod mới này đã giúp công ty tăng gần gấp đôi doanh số bán, lên 40 triệu chiếc mỗi năm.

Có lẽ đóng góp quan trọng nhất của iPod là giữ vai trò như một chất xúc tác cho việc tạo ra iPhone. Khi các nhà sản xuất điện thoại di động khác bắt đầu giới thiệu những thiết bị có thể chơi nhạc, nhóm giám đốc điều hành của Apple lo lắng mình sẽ bị qua mặt. Steve Jobs quyết định khai tử iPod nhường chỗ cho iPhone ra đời với sự góp sức của iTunes, App Store, cho phép khách hàng sao lưu iPhone đưa nhạc vào thiết bị và trả tiền cho phần mềm và dịch vụ.