Từ một cậu bé lớn lên tại ngôi làng hẻo lánh ở Quảng Đông, nhà sáng lập DeepSeek đã tạo ra cơn địa chấn định hình lại bản đồ công nghệ toàn cầu. Hành trình của ông mang đến một định nghĩa mới về sự thành công, nơi lợi nhuận thương mại nhường bước cho lý tưởng cống hiến.

Con đường vươn tới đỉnh cao công nghệ của Liang Wenfeng bắt nguồn từ khao khát học hỏi của một cậu bé nghèo mượn sách toán để tự nghiên cứu mỗi ngày.

Vào đợt gọi vốn khổng lồ mới đây, định giá của startup trí tuệ nhân tạo (AI) DeepSeek đã chính thức chạm mốc 50 tỷ USD. Đứng sau thành công này là nhà sáng lập Liang Wenfeng với khối tài sản cá nhân vọt lên 36 tỷ USD. Điểm khác biệt đáng kinh ngạc nhất là ông kiên quyết giữ tới 78% cổ phần tại công ty do chính mình tạo ra.

Việc một cá nhân nắm giữ tỷ lệ sở hữu khổng lồ như vậy đã phá vỡ hoàn toàn các quy tắc gọi vốn truyền thống. Điều này chứng minh các nhà phát triển công nghệ lõi có thể thoát khỏi sự chi phối của quỹ đầu tư mạo hiểm nếu tự chủ được nguồn lực tài chính.

Tư duy thuật toán của “người khổng lồ”

Liang Wenfeng sinh năm 1985 tại ngôi làng nhỏ Mễ Lịch Lĩnh (thành phố Ngô Xuyên, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc). Cha mẹ ông đều là những giáo viên tiểu học trường làng với mức thu nhập khiêm tốn. Không có bệ phóng tài chính vững chắc, cậu bé mang họ Liang đi bộ đến trường mỗi ngày cùng niềm đam mê mãnh liệt với các con số. Chính hoàn cảnh thiếu thốn đã rèn luyện cho ông khả năng tự học phi thường.

Ngay từ những năm học cấp hai, cậu học trò nghèo đã mượn sách toán cấp ba và đại học để tự giải. Sự nỗ lực không ngừng nghỉ này giúp ông đạt điểm số cao kỷ lục tại địa phương trong các kỳ thi. Nhờ đó, ông xuất sắc được tuyển thẳng vào Đại học Chiết Giang khi mới 17 tuổi.

Niềm đam mê toán học tiếp tục theo Liang Wenfeng từ những ngày ở làng quê cho đến khi trở thành một chuyên gia giao dịch định lượng. Năm 2008, ông cùng hai người bạn học bắt đầu thử nghiệm giao dịch tài chính với số vốn vỏn vẹn 11.000 USD. Thay vì đi theo con đường khởi nghiệp phần mềm thông thường, Liang Wenfeng lao vào thị trường chứng khoán khốc liệt và biến nơi đây thành thao trường rèn luyện xử lý dữ liệu.

Và nền tảng của DeepSeek đã nảy mầm từ tư duy giao dịch định lượng thay vì bắt đầu từ một phòng thí nghiệm AI truyền thống. Năm 2015, Liang Wenfeng đồng sáng lập quỹ đầu tư High-Flyer Capital. Tại đây, ông đã áp dụng thuật toán học máy (Machine Learning) để tối ưu hóa giao dịch tần suất cao, tạo ra nguồn lợi nhuận khổng lồ. Trong giai đoạn đầu, công ty tập trung vào việc áp dụng thuật toán học máy (Machine Learning) để tối ưu hóa giao dịch tần suất cao trên thị trường chứng khoán.

Sau khi đạt được những thành công về mặt tài chính, Liang nhận thấy tiềm năng to lớn của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM - Large Language Model) trong việc thay đổi hạ tầng tính toán toàn cầu.

Năm 2023, ông quyết định thành lập DeepSeek như một đơn vị nghiên cứu chuyên biệt nhằm hiện thực hóa tầm nhìn về AI tự chủ. Quá trình chuyển mình này không diễn ra tức thời mà là kết quả của nhiều năm tích lũy tài nguyên và hạ tầng tính toán từ chính lợi nhuận của High-Flyer Capital. Đây là bước đi chiến lược giúp công ty độc lập về nguồn lực trước khi mở rộng ra quy mô toàn cầu.

Lợi nhuận khổng lồ từ thị trường chứng khoán thông qua quỹ định lượng High-Flyer trở thành bệ phóng tài chính thiết yếu cho DeepSeek. Số tiền này được ông dùng để mua hàng chục nghìn bộ vi xử lý Nvidia trước khi các lệnh hạn chế xuất khẩu có hiệu lực.

Sự chủ động gom phần cứng từ rất sớm đã tạo ra nền tảng tính toán đồ sộ cho doanh nghiệp.

Hạ tầng phần cứng khổng lồ giúp DeepSeek ra mắt mô hình AI hiệu suất cao ngang tầm OpenAI nhưng với mức chi phí phát triển thấp hơn đáng kể. Sự xuất hiện của công cụ này lập tức gây ra một cơn địa chấn trên thị trường toàn cầu và khiến cổ phiếu ngành công nghệ chao đảo mạnh mẽ.

Biểu tượng nơi quê nhà

Từ một người vô danh, thành công vĩ đại của DeepSeek đã biến Liang Wenfeng thành biểu tượng truyền cảm hứng mãnh liệt tại Trung Quốc. Khi ông trở về quê đón tết, một đám đông lớn đã tụ tập quanh nhà để tận mắt chứng kiến niềm tự hào của địa phương. Nhiều bậc phụ huynh thậm chí dẫn theo con nhỏ với hy vọng chúng sẽ lấy nhà sáng lập này làm tấm gương noi theo.

Bà He, một giáo viên đã lái xe 45 phút đến quê nhà của vị tỷ phú, kể lại cảnh tượng mọi người đứng bên ngoài cố gắng nhìn vào trong khi ông đang dùng bữa tối. Hiện tại, bà He giảng dạy tại chính ngôi trường tiểu học nơi Liang từng theo học.

Theo The Times, tinh thần học tập từ Liang giờ đây đã trở thành một phần quan trọng trong sứ mệnh giáo dục của nhà trường. Trần, một nam sinh lớp 12 tại Trường trung học Ngô Xuyên số 1, chia sẻ bản thân cũng quyết tâm theo đuổi ngành khoa học máy tính nhờ nguồn cảm hứng này.

Thành phố Ngô Xuyên nhanh chóng tận dụng sức nóng từ cái tên này để phát triển du lịch. Con đường dẫn đến nhà ông được đổi tên thành "Đường học giả hàng đầu". Các cửa hàng phục vụ du khách mọc lên san sát, bày bán đủ loại sản phẩm ăn theo như bánh quy, xúc xích mang tên học giả và cả mũ bóng chày in logo DeepSeek.

Thành tựu đột phá của DeepSeek đã đưa đích thân Liang lọt vào danh sách khách mời tham dự hội nghị chuyên đề do Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chủ trì vào tháng 2/2025

Theo Giáo sư Steve Tsang từ Trường Nghiên cứu Phương Đông và Châu Phi (SOAS - School of Oriental and African Studies), sự có mặt của Liang mang ý nghĩa đặc biệt khi phản ánh mong muốn của nhà lãnh đạo Trung Quốc trong việc trân trọng những đổi mới công nghệ cốt lõi. Những đột phá từ công ty đang đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Khát vọng cống hiến cùng lý tưởng vô vị lợi

Dù nắm trong tay công nghệ có thể xoay chuyển cục diện toàn cầu, Liang Wenfeng vẫn kiên định với triết lý mã nguồn mở. Trả lời phỏng vấn Hacker News, ông khẳng định công ty không lấy việc kiếm tiền nhanh làm mục tiêu cốt lõi. Theo quan điểm của vị tỷ phú này, khi nền kinh tế đi lên thì mỗi cá nhân cần phải trở thành người đóng góp thay vì chỉ biết thụ hưởng.

Hầu hết các tập đoàn lớn tại trung tâm công nghệ thế giới đều cố gắng xây dựng rào cản bảo vệ tài sản trí tuệ. Tuy nhiên, nhà sáng lập DeepSeek tuyên bố thẳng thắn rằng trước những đột phá công nghệ mang tính cách mạng, mọi rào cản từ mã nguồn đóng đều chỉ là bức tường tạm thời. Sự tự chủ về tài chính giúp doanh nghiệp đứng vững trên đôi chân của mình, biến văn hóa chia sẻ thành lớp phòng thủ vững chắc nhất.

Sự độc lập tuyệt đối cho phép ông lèo lái con thuyền DeepSeek theo đúng lý tưởng ban đầu mà không chịu áp lực thương mại hóa. Theo Reuters, nhiều quỹ đầu tư sừng sỏ đã phải chấp nhận các điều khoản hoàn toàn có lợi cho nhà sáng lập chỉ để có cơ hội góp mặt vào danh sách cổ đông. Việc tự do phân bổ nguồn lực giúp tập thể kỹ sư tập trung vào những bài toán dài hạn vì sự tiến bộ chung.

Liang Wenfeng từng chia sẻ rằng nếu bắt buộc phải tìm một lý do thương mại cho việc nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tổng quát, họ có lẽ không tìm được vì nó vốn không sinh lời. Lời khẳng định này phác họa chân dung một doanh nhân vĩ đại sẵn sàng dùng toán học để cống hiến cho nhân loại mà không màng đến lợi nhuận độc quyền. 

XUÂN HẠO (Tổng hợp)