Tại Phiên toàn thể thứ 03 cấp miền , đồng thời là phiên khép lại hai vòng bàn tròn kết nối nội lực cấp miền trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Tư nhân Việt Nam 2026 (VPSF), ông Đặng Việt Bách, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, cho rằng dư địa tăng trưởng của miền Bắc không chỉ nằm ở tốc độ phát triển riêng của từng tỉnh, thành.

Theo ông, điều quan trọng hơn là kết nối các lợi thế khác nhau thành một không gian kinh tế chung, hình thành các chuỗi giá trị và thị trường có khả năng tạo sức lan tỏa.

“Liên kết vùng để tạo động lực tăng trưởng hai con số” cũng là chủ đề được lựa chọn cho phiên thảo luận.

Miền Bắc đang có những lợi thế khá rõ về vị trí, hạ tầng và năng lực sản xuất. Hà Nội giữ vai trò trung tâm về thị trường, tài chính, dịch vụ và tri thức; Hải Phòng, Quảng Ninh là các cửa ngõ hướng ra biển; trong khi nhiều địa phương như Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Thái Nguyên, Phú Thọ đang hình thành các cực sản xuất công nghiệp.

Ở phía Tây Bắc và vùng biên giới, Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Tuyên Quang, Điện Biên, Sơn La, Lai Châu có lợi thế về cửa khẩu, vùng nguyên liệu, nông nghiệp sạch và không gian sinh thái.

“Dư địa lớn nhất của miền Bắc trong giai đoạn tới không còn nằm ở việc từng địa phương phát triển nhanh hơn một chút, mà ở việc kết nối những lợi thế ấy thành một không gian kinh tế chung, những chuỗi giá trị chung và thị trường chung”, ông Bách nói.

Liên kết phải được đo bằng chi phí và dòng hàng

Theo ông Bách, hàng loạt dự án hạ tầng lớn đang mở ra điều kiện mới cho liên kết kinh tế phía Bắc. Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có quy mô 203.000 tỷ đồng đang được khởi động, Vành đai 4 Vùng Thủ đô đã bàn giao gần 99% mặt bằng. Kim ngạch xuất khẩu qua Lạng Sơn trong 6 tháng đầu năm tăng 57,69%, trong khi tăng trưởng GRDP của miền Bắc đạt 7,5%.

Tuy nhiên, ông cho rằng hạ tầng được đầu tư và tốc độ tăng trưởng cao chưa đồng nghĩa với việc giá trị đã lan tỏa giữa các địa phương.

“Câu hỏi không chỉ là địa phương nào tăng nhanh, mà là sức tăng trưởng ấy lan tỏa bao nhiêu sang doanh nghiệp nội địa và sang các vùng lân cận”, ông nói.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, liên kết vùng trước hết phải được nhìn bằng chi phí và dòng hàng thực tế, thay vì chỉ tính bằng số kilomet đường được kết nối.

Một doanh nghiệp nông nghiệp ở Sơn La, Điện Biên hay Lai Châu cần nhiều hơn một tuyến đường thuận lợi. Để đưa sản phẩm tới thị trường, doanh nghiệp còn phải có vùng nguyên liệu, khâu sơ chế, kho lạnh, truy xuất nguồn gốc, logistics, phân phối và thị trường tiêu thụ.

Tương tự, doanh nghiệp xuất khẩu tại Lào Cai hoặc Lạng Sơn không chỉ cần cửa khẩu thông thoáng, mà còn cần dữ liệu thông quan, kho bãi, kiểm định, vận tải và kết nối ổn định với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh.

Do đó, ông Bách đề xuất thay đổi cách tiếp cận, từ đầu tư từng công trình sang tổ chức từng chuỗi hàng hóa.

Chẳng hạn, với trục Lào Cai - Phú Thọ - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh hoặc chuỗi nông sản Tây Bắc, có thể tính cụ thể một container mất bao nhiêu giờ, chi phí bao nhiêu, đi qua bao nhiêu điểm dừng, thủ tục nào có thể liên thông và dữ liệu nào có thể dùng chung.

“Liên kết” khi đó không còn là khái niệm mang tính định hướng, mà được quy đổi thành thời gian, chi phí và khả năng đưa hàng hóa tới thị trường.

Ông Đặng Việt Bách, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam phát biểu khai mạc Diễn đàn kinh tế tư nhân phiên cấp miền. (Ảnh: Phan Chính)

Đưa doanh nghiệp Việt vào sâu hơn trong chuỗi giá trị

Một vấn đề khác được Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam nhấn mạnh là làm sao biến sự hiện diện của doanh nghiệp lớn và dòng vốn FDI thành cơ hội để doanh nghiệp trong nước phát triển.

Tại Bắc Ninh, cộng đồng doanh nghiệp đặt vấn đề về chương trình phát triển nhà cung ứng. Hưng Yên đề xuất đánh giá hiệu quả FDI không chỉ bằng số vốn đăng ký mà còn bằng giá trị được giữ lại và mức độ chuyển giao công nghệ. Ninh Bình đề xuất xây dựng dữ liệu về năng lực doanh nghiệp để kết nối với các chuỗi lớn.

Theo ông Bách, một nhà máy FDI quy mô lớn đặt tại địa phương là thành công về thu hút đầu tư. Nhưng nếu linh kiện, dịch vụ kỹ thuật, logistics, bao bì, phần mềm, bảo trì, nhân lực và các đầu vào quan trọng vẫn chủ yếu do doanh nghiệp bên ngoài cung cấp, khả năng lan tỏa sang khu vực kinh tế trong nước sẽ còn hạn chế.

Ông dẫn số liệu vốn FDI đăng ký 8 tháng đầu năm tăng 55,4%, mức cao nhất trong 5 năm, đồng thời đặt vấn đề về sự thay đổi thị phần FDI sản xuất của Việt Nam trong khu vực.

Từ đó, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam mong muốn cùng các địa phương nghiên cứu hình thành “Mạng lưới nhà cung ứng miền Bắc”. Theo đề xuất, doanh nghiệp lớn có thể công khai nhu cầu mua hàng, còn doanh nghiệp nhỏ được đánh giá khoảng cách năng lực, hỗ trợ nâng chuẩn, tiếp cận tài chính và tiến tới các đơn hàng thực tế.

“Kết nối chỉ thực sự có giá trị khi cuối cùng tạo ra hợp đồng”, ông Bách nhấn mạnh.

Cùng với liên kết doanh nghiệp, ông cho rằng dữ liệu, công nghệ và cải cách thể chế cũng phải được chuyển hóa thành năng suất thực tế.

Qua các phiên đối thoại địa phương, doanh nghiệp đã bắt đầu đặt ra những yêu cầu cụ thể hơn. Lào Cai đưa ra tám bài toán về khoa học - công nghệ cho khoảng 30 doanh nghiệp thí điểm; Quảng Ninh tiếp cận theo hướng “bài toán thật, dữ liệu thật và hiệu quả thật”; Tuyên Quang đặt vấn đề ứng dụng AI để hỗ trợ xử lý hồ sơ và theo dõi tiến độ.

Theo ông Bách, chuyển đổi số không nên được đo bằng số phần mềm được mua mà bằng thời gian tiết kiệm, chi phí giảm, năng suất tăng, mức tiêu hao được cải thiện và thị trường mở rộng.

Tương tự, cải cách thủ tục không chỉ là giảm số lượng giấy tờ. Doanh nghiệp cần biết một dự án sẽ trải qua những bước nào, ai chịu trách nhiệm và mất bao lâu.

Từ các đề xuất của doanh nghiệp, ông Bách cho rằng có thể nghiên cứu nguyên tắc “một dự án - một đầu mối - một dữ liệu và một tiến độ”.

Trong bối cảnh Nghị quyết 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế, ông Bách cho rằng vai trò của cộng đồng doanh nghiệp cũng cần thay đổi. Doanh nghiệp không chỉ đặt câu hỏi Nhà nước sẽ làm gì, mà phải trả lời được mình sẽ làm gì để tăng năng suất; doanh nghiệp lớn sẽ làm gì để đưa doanh nghiệp nhỏ vào chuỗi; các hội doanh nghiệp sẽ làm gì để kết nối thị trường, chia sẻ dữ liệu và theo đuổi kiến nghị đến cùng.

Về phía Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, ông Bách cho biết mong muốn sau phiên bàn tròn có thể lựa chọn một số chuỗi logistics để phối hợp liên tỉnh, xây dựng mạng lưới nhà cung ứng, thí điểm các bài toán số, bài toán xanh và lựa chọn những kiến nghị đủ chín để tiếp tục báo cáo tại phiên đối thoại cấp cao.

Theo ông, mục tiêu cuối cùng không phải tập hợp càng nhiều kiến nghị càng tốt, mà phải hình thành được những vấn đề cấp vùng, những việc có thể phối hợp và cơ chế theo dõi sau đối thoại.

“Tăng trưởng hai con số không thể chỉ là phép cộng tốc độ tăng trưởng của từng tỉnh, từng thành phố. Nó phải là phép nhân liên kết”, ông Bách nói.

Với miền Bắc, khi các trung tâm sản xuất, cảng biển, cửa khẩu, thị trường tiêu dùng và vùng nguyên liệu ngày càng được kết nối bởi hạ tầng mới, khả năng tạo ra giá trị từ những mối liên kết này sẽ là một trong những yếu tố quyết định mức độ lan tỏa của tăng trưởng trong những năm tới.