Sáng 02/10/2026, tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - Phiên đối thoại địa phương tỉnh Đồng Tháp, vấn đề năng lực nội sinh của doanh nghiệp bản địa đã được đặt lên bàn nghị sự. Đồng Tháp đang có thêm không gian phát triển và cơ hội thu hút đầu tư, nhưng câu hỏi quan trọng nhất không nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở chỗ doanh nghiệp địa phương có đủ sức giữ lại giá trị trong quá trình đó hay không.

Không gian phát triển mới, ai thực sự hưởng lợi?

Bức tranh kinh tế 9 tháng đầu năm 2026 của Đồng Tháp ghi nhận những tín hiệu rất tích cực: kim ngạch xuất khẩu ước đạt 7,57 tỷ USD, thu ngân sách 18.076 tỷ đồng và ngành du lịch đón 5,95 triệu lượt khách. Tuy nhiên, theo ông Đặng Hồng Anh - Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, điều đáng quan tâm không chỉ là nền kinh tế tăng trưởng bao nhiêu phần trăm, mà là phía sau những con số ấy, doanh nghiệp địa phương đang thực sự nắm giữ bao nhiêu giá trị.

Một địa phương có thể mở rộng quy mô kinh tế rất nhanh, nhưng nếu doanh nghiệp bản địa vẫn đứng ở những khâu có giá trị thấp trong chuỗi sản xuất thì phần lớn lợi ích sẽ tiếp tục thuộc về các chủ thể khác. Hạ tầng tốt hơn, dòng vốn đầu tư mạnh hơn và thị trường rộng hơn chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp địa phương lớn mạnh hơn. Điều quyết định năng lực nội sinh của nền kinh tế là khả năng doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị và nắm giữ các khâu tạo ra giá trị gia tăng cao.

Điều đáng lo không phải thiếu cơ hội

Tại diễn đàn, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đưa ra một góc nhìn thẳng thắn: không gian phát triển mới chỉ là điều kiện cần, tạo ra dư địa để tăng trưởng. Điều kiện đủ là doanh nghiệp địa phương có đủ sức hấp thụ, lớn lên và làm chủ không gian đó hay không.

Nếu các thủ tục về đầu tư, đất đai, quy hoạch hay môi trường tiếp tục kéo dài, các doanh nghiệp sẽ gặp vô vàn khó khăn khi muốn mở rộng sản xuất. Ông Đặng Hồng Anh cảnh báo: "Nếu rào cản thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ hay thời gian chuẩn bị đầu tư vẫn kéo dài, doanh nghiệp nội địa - vốn đa phần có quy mô vừa, nhỏ và siêu nhỏ - sẽ rất dễ bị đẩy ra bên lề ngay trên chính quê hương mình".

Hệ lụy tất yếu là những cơ hội được tạo ra từ phát triển hạ tầng và cải cách thể chế có nguy cơ rơi vào tay những doanh nghiệp có nguồn lực mạnh hơn từ bên ngoài. Do đó, hiệu quả cải cách không nên được đánh giá bằng số lượng thủ tục được cắt giảm, mà bằng khả năng giải quyết dứt điểm những vướng mắc thực tế. Đại diện cộng đồng doanh nhân nhấn mạnh: "Sau câu hỏi vướng ở đâu, chúng ta bắt buộc phải có đáp án cụ thể: ai xử lý, xử lý như thế nào và bao giờ hoàn thành".

Cuộc đua giờ nằm ở chuỗi giá trị

Theo ông Đặng Hồng Anh, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không còn nằm ở năng lực sản xuất mà nằm ở năng lực tạo giá trị.

Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam nhận định: "7,57 tỷ USD xuất khẩu và gần 6 triệu lượt khách du lịch là minh chứng rõ ràng cho năng lực sản xuất và sức hấp dẫn của tỉnh. Song, chừng nào sản phẩm còn chủ yếu bán thô, dịch vụ còn rời rạc, thì phần lợi nhuận ở lại với doanh nghiệp và người dân vẫn còn mỏng".

Khi nông sản xuất thô, logistics phân tán và doanh nghiệp hoạt động rời rạc, phần lợi nhuận lớn nhất thuộc về các khâu chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và thương mại quốc tế. Để giải bài toán này, thay vì chỉ tập trung gia tăng sản lượng, Đồng Tháp cần chuyển từ lợi thế sản xuất sang lợi thế chuỗi giá trị bằng cách thu hút các tập đoàn lớn về làm "doanh nghiệp mỏ neo". Các tập đoàn này sẽ dẫn dắt, cam kết bao tiêu và đưa doanh nghiệp nhỏ địa phương vào chuỗi cung ứng. Đồng thời, các mô hình hợp lực công - tư (PPP) cần được đẩy mạnh trong phát triển hạ tầng logistics hạ nguồn, kho lạnh, trung tâm chiếu xạ và các chuỗi du lịch trải nghiệm nhằm nâng cao tỷ lệ giá trị giữ lại tại địa phương.

Không thể lớn lên chỉ nhờ chính sách

Bên cạnh các kiến nghị về môi trường đầu tư, thông điệp quan trọng không kém được gửi đến chính cộng đồng doanh nghiệp là yêu cầu phải chủ động thay đổi.

Doanh nghiệp sẽ khó có thể lớn lên chỉ bằng các chính sách hỗ trợ nếu không tự nâng cấp năng lực cạnh tranh. "Cắt giảm thủ tục từ chính quyền mới là một nửa chặng đường; doanh nghiệp Đồng Tháp phải tự nâng cấp quản trị, minh bạch tài chính và áp dụng chuẩn mực xanh (ESG) để giữ vững thị trường xuất khẩu", ông Đặng Hồng Anh khẳng định.

Thành công của một địa phương xét đến cùng không được đo đếm bằng số dự án đầu tư hay số kilomet đường mới được xây dựng, mà bằng việc có bao nhiêu doanh nghiệp địa phương trưởng thành cùng với quá trình phát triển đó. Khi doanh nghiệp địa phương thực sự lớn lên và làm chủ cuộc chơi, họ sẽ trở thành động lực bền vững nhất cho tăng trưởng dài hạn, hiện thực hóa kỳ vọng đưa Đồng Tháp trở thành biểu tượng phát triển xanh, hiện đại đúng với tinh thần "Đột phá thể chế - Hợp lực công tư" của diễn đàn năm nay.