Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 1/3 dân số trưởng thành trên thế giới thường xuyên cảm thấy cô đơn. Năm 2025 WHO cũng xác nhận, cứ 6 người trên thế giới thì có một người thường xuyên cảm thấy cô đơn. Con số đó ở nước Anh là hơn 9 triệu người, trong một cuộc khảo sát. Vì thế, từ năm 2018, Anh Quốc đã bổ nhiệm hẳn một Bộ trưởng về vấn đề Cô đơn (Minister for Loneliness).  

Thật ra cô đơn là một trạng thái tâm lý mà con người ở vào thời nào cũng mắc phải. Nhưng nhận thấy trong thời đại số, cô đơn chiếm lĩnh đới sống con người một cách ồ ạt và có hệ thống, số lượng người cô đơn ngày càng tăng và hiện tượng này xuất hiện ở nhiều nhóm tuổi nhiều thành phần khác nhau, cô đơn không còn là vấn đề cá nhân nữa mà trở thành một vấn đề xã hội, nên người ta bèn “đổ thừa” cho thiết bị công nghệ, cho mạng xã hội, hay AI… làm đứt gãy kết nối giữa con người với nhau.

Cô đơn tiêu tốn một chi phí xã hội khổng lồ   

Trước hết, cô đơn để lại nhiều hệ lụy, ảnh hưởng đến sức khỏe, hiệu suất làm việc và đặc biệt là xu hướng đẩy người ta đến những tệ nạn xã hội. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo hệ lụy về sức khỏe của sự cô đơn ở một người tương đương với việc hút 15 điếu thuốc mỗi ngày. Nhiều nghiên cứu trên thế giới cũng chỉ rõ, tình trạng cô đơn kéo dài làm gia tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu, mất ngủ, bệnh tim mạch và suy giảm miễn dịch… Khi số người gặp các vấn đề này tăng lên, hệ thống y tế  phải gánh thêm áp lực điều trị và chăm sóc.  

Thứ hai, cô đơn làm giảm năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực. Nhiều người lao động thường xuyên bị hội chứng cô đơn, doanh nghiệp có nguy cơ đối mặt với tình trạng nhân viên kiệt sức, dễ mất động lực làm việc hoặc suy giảm hiệu quả công việc, giảm khả năng sáng tạo và hợp tác.

Thứ ba, cô đơn làm suy yếu vốn quý của xã hội, đó là sự gắn kết và tinh thần tương trợ, mối quan hệ cộng đồng trở nên lỏng lẻo. Thiếu kết nối dẫn đến khó huy động sức mạnh tập thể…

Có thể nói, cô đơn lan rộng, sẽ đẻ ra một khoản chi phí khổng lồ mà xã hội phải gánh chịu. Nói cách khác, cô đơn không chỉ khiến một người đau khổ mà còn tạo ra gánh nặng cho cả cộng đồng. Các quốc gia phải chi thêm nguồn lực cho y tế, an sinh xã hội và các chương trình hỗ trợ sức khỏe tinh thần.

Khi sự cô đơn trở thành động lực tiêu dùng

Ở chiều ngược lại, xã hội càng hiện đại, con người càng cô đơn. Càng cô đơn con người càng bỏ tiền ra để đầu tư vào việc khỏa lấp cô đơn. Vô hình trung, sự cô đơn tạo ra một thị trường cực kỳ sôi động kinh doanh những sản phẩm, dịch vụ “chống” cô đơn.

Nếu ngày xưa, kết nối là một sản phẩm tự nhiên của gia đình, làng xóm, cơ quan, đoàn thể - những kết nối từng được cung cấp miễn phí – thì ngày nay, kết nối trở thành một loại dịch vụ được thị trường cung cấp có trả phí: Trả phí cho ứng dụng hẹn hò để tìm bạn đời; Trả phí cho tour du lịch để gặp người cùng sở thích; Trả phí cho lớp học kỹ năng để có cộng đồng; Trả phí  cho quán cà phê, không gian làm việc chung, để có cảm giác thuộc về một tập thể. Thậm chí trả phí cho chatbot AI để có người trò chuyện.

Đồng thời, sự cô đơn cũng dẫn con người đến nhu cầu nuôi thú cưng để giải tỏa cô đơn. Thế là, những chi phí bỏ ra cho cái “hệ sinh thái” thú cưng từ thức ăn, phụ kiện, spa, khách sạn, bảo hiểm đến dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp cũng là một con số không hề nhỏ.

Sự nhạy bén nắm bắt thị trường và tư duy thương mãi khiến cho ngày càng nhiều doanh nghiệp tìm cách đáp ứng những nhu cầu này. Thậm chí một số nhà nghiên cứu còn gọi đây là "Loneliness Economy" – nền kinh tế vận hành quanh nhu cầu khỏa lấp sự cô đơn.

Nỗ lực đi tìm sự kết nối hay học cách “tiêu dùng” nỗi cô đơn?

Cô đơn tiêu tốn một lượng khổng lồ chi phí dành cho nó. Cô đơn làm xã hội tổn thất rất nhiều nguồn lực. Nhưng cô đơn cũng là thị trường mang lại lợi nhuận bằng rất nhiều cơ hội kinh doanh.   

Với nghịch lý này, liệu chúng ta đang chữa lành sự cô đơn hay chỉ đang học cách tiêu dùng nó? Liệu các nỗ lực tìm kiếm biện pháp giúp con người hồi phục kết nối của chúng ta có bị suy yếu đi không? 

Tất nhiên, không nên cực đoan cho rằng các doanh nghiệp đang "nuôi dưỡng" sự cô đơn. Bởi sự đóng góp của họ đã thực sự giúp nhiều người vượt qua những giai đoạn khó khăn do cô đơn mang lại

Tuy nhiên, đó chỉ là giải pháp làm dịu cảm giác cô đơn nhất thời chứ nếu để tìm kiếm một kết nối xã hội bền vững không có nhiều khả thi lắm. Bởi nó không thể thay thế được một gia đình gắn kết, một tình bạn lâu năm hay một cộng đồng thực sự.

Vậy, liệu chúng ta vẫn nỗ lực đi tìm sự kết nối hay học cách “tiêu dùng” nỗi cô đơn?