Máy bay siêu thanh sẽ là tương lai của giao thông vận tải, là một khám phá về đổi mới và cũng sẵn sàng đối đầu những thách thức để gây ảnh hưởng lớn đến cách thức con người di chuyển trên thế giới. Đó là hiện thực không cần bàn cãi hay vẫn chỉ là mơ mộng?

Bất chấp những lời lẽ “đao to búa lớn” về viễn cảnh sẽ sớm có các chuyến bay kéo dài chỉ hai giờ từ New York đến Los Angeles, ngành hàng không siêu thanh chưa bao giờ thực sự phát triển. Thủ phạm gây cản trở phần lớn là do yếu tố vật lý. Cụ thể là hiện tượng bùng nổ âm thanh, tiếng ồn khủng khiếp như sấm sét được tạo ra khi máy bay phá vỡ và vượt qua bức tường âm thanh, đã cơ bản hủy diệt hàng không siêu thanh trong ý đồ tạo ra một ngành kinh doanh khả thi.

Với các cuộc thử nghiệm được thực hiện từ những năm 1960, chính những vụ nổ là thủ phạm làm vỡ cửa sổ, nứt thạch cao và khiến đồ đạc trên kệ bắn tung tóe gây tác hại, đến nỗi năm 1973 Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải cấm những phi cơ siêu thanh dân dụng bay qua đất liền. Chúng chỉ được phép bay theo các phi trình trên đại dương, vốn là cơ hội cho Concorde, máy bay chở khách nổi tiếng một thời với kiểu dáng đẹp của liên minh Anh-Pháp “nuốt” chặng đường bay chỉ hết nửa thời gian. Tuy nhiên thực tế, các tuyến đường bay qua đất liền mới là tiềm năng sinh lợi, nên hóa ra triển vọng kinh doanh của du lịch siêu thanh bị hạn chế.

Chính vì lẽ đó, NASA và các doanh nhân hàng không quyết thay đổi tình hình với những loại máy bay siêu thanh mới được thiết kế sao cho tiếng nổ không lớn hơn âm thanh cửa ô-tô đang được đóng sập cách tai người nghe chừng 6 mét. Kết quả này có thể sẽ khiến F.A.A. dỡ bỏ lệnh cấm để các chuyến bay siêu nhanh tiến hành hoạt động, bất chấp bay qua biển hay qua đất liền, với thời gian ngắn nhất, chỉ mất khoảng hai giờ, và mở ra thị trường mới.

Thời đại phản lực siêu thanh bắt đầu xuất hiện vào ngày 14 tháng 10 năm 1947, khi Chuck Yeager phá vỡ bức tường âm thanh nhờ lái chiếc xe Bell X-1 chạy bằng tên lửa trên sa mạc Mojave. Trong những thập kỷ tiếp theo, bức tường sóng âm giới hạn này cũng bị phá vỡ bởi hàng loạt máy bay phản lực quân sự cùng máy bay chở khách như Douglas DC-8 rồi đến Tupolev Tu-144 và Concorde.

Concorde thành công nhất nhờ chủ yếu bay các tuyến xuyên Đại Tây Dương với giá khoảng 6.000 đến 7.000 USD/vé cho một chuyến bay kéo dài 3 tiếng rưỡi với khoang hành khách đầy quyến rũ mặc dù ồn ào chật chội. Sau 27 năm liên tục có lãi, các chuyến bay siêu VIP được phục vụ Champagne và trứng cá muối Caviar này đã bị dừng vào năm 2003 bởi một vụ tai nạn khiến 113 người thiệt mạng.

Tuy nhiên, một dạng Concorde mới đang được phục hưng để trở thành chiếc máy bay của tương lai. Đó là cú phiêu lưu mà Darpa, bộ phận nghiên cứu phát triển của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ và NASA đã cùng bắt tay làm vào năm 2003 với máy bay phản lực Northrop F-5E. Những sửa đổi, ứng dụng phần mềm do máy tính thiết kế trên phi cơ này sẽ ngăn chặn và điều chỉnh hiện tượng bùng nổ âm thanh theo ý muốn. Nghiên cứu của NASA còn dẫn đến chặng đường sáng tạo chiếc X-59 QueSST tích hợp công nghệ siêu âm tĩnh, là một máy bay có phần mũi nhọn dài đến 10m và các bề mặt nâng và điều khiển trải rộng trên thân dài hơn 30m.

Do không thể tránh hoàn toàn các sóng xung kích từ cú bùng nổ âm thanh, nhưng bằng cách giảm thiểu các bề mặt mà áp suất tích tụ và lan truyền chúng theo chiều dài của thân máy bay, sóng xung kích có thể được hạ bớt theo ý đồ mong muốn. Có nghĩa những gì NASA đang làm là cố gắng truyền những làn sóng đó ra ngoài và làm cho chúng yếu đi.

Cơ quan Hàng không Hoa kỳ không đơn độc trong nỗ lực tái thiết lập thị trường du hành siêu thanh. Boom Supersonic, công ty có trụ sở tại Denver vừa tuyên bố một mục tiêu táo bạo, là sẽ đưa được hành khách đến bất cứ đâu trên thế giới chỉ trong vòng 4 giờ với giá… 100 đô-la. Tuy nhiên, dù các tuyến nội địa có nhiều hành khách hơn, nhưng để khỏi phải đối phó ngay với các quy định của chính quyền, Boom vẫn sẽ bắt đầu với dịch vụ siêu thanh xuyên đại dương quốc tế trước.

Dẫu vậy trong thực tế hiện nay, việc chỉ sản xuất máy bay nhanh hơn sẽ không tạo ra một doanh nghiệp siêu thanh bền vững, mà phi cơ cũng phải rẻ hơn và thân thiện với môi trường. Nỗ lực mới của ngành này là phải khác với phương pháp lạc hậu của Concorde, tức cần sử dụng nhiên liệu sạch, động cơ mới phù hợp để đạt 100% carbon trung tính. Những động cơ này - cũng như vật liệu hiện đại, phương pháp chế tạo và hiệu quả được giới thiệu từ những năm 1970 - sẽ cho phép Boom hoạt động với chi phí thấp hơn 75% so với Concorde, tiềm năng khả thi dẫn đến giá vé chỉ 100 USD/chuyến/người.

Một số công ty tư nhân khác như Gulfstream hay Spike Aerospace cũng rục rịch ý đồ tham gia cuộc chơi máy bay phản lực kinh doanh siêu thanh nhưng chưa dám bắt tay vào vì rào cản kinh tế. Công sức về tiền của và thời gian chế tạo thế hệ phi cơ mới là một thách đố nếu không có sự tài trợ của chính phủ, Bên cạnh đó, mặc dù du lịch siêu thanh sẽ đem lại lợi ích cho thương mại quốc tế, nhưng còn quá nhiều ẩn số không dễ dự đoán về khả năng tồn tại của nó như một công việc kinh doanh, nên việc đầu tư vẫn bị xem là chuyện may, rủi.