Trên khắp các trung tâm tài chính toàn cầu, từ Phố Wall đến London và Tokyo, một sự im lặng căng thẳng đang bao trùm. Hàng triệu nhà đầu tư, nhà phân tích và các nhà hoạch định chính sách đang cùng hướng về Washington, không phải để chờ đợi một tuyên bố chính trị, mà là để đón nhận một con số duy nhất có sức mạnh định đoạt xu hướng kinh tế trong nhiều tháng tới: Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 của Mỹ.

Con số này giờ đây không chỉ là một chỉ báo kinh tế, nó đã trở thành tâm điểm trong canh bạc lãi suất đầy rủi ro của Cục Dự trữ Liên bang (Fed).

Canh bạc lạm phát của Fed

Trong hơn một năm qua, thế giới đã chứng kiến nỗ lực không mệt mỏi của Fed nhằm kìm hãm con "quái vật" lạm phát, vốn đã leo lên mức cao nhất trong bốn thập kỷ. Bằng liều thuốc đắng là hàng loạt đợt tăng lãi suất quyết liệt, Fed đã thành công trong việc hạ nhiệt giá cả, nhưng cái giá phải trả là sự chững lại của tăng trưởng kinh tế. Giờ đây, khi nền kinh tế đang đứng ở một ngã ba đường, câu hỏi lớn nhất là: Liệu cuộc chiến đã đến hồi kết thúc?

Báo cáo CPI lần này được xem là câu trả lời. Nếu dữ liệu cho thấy lạm phát tiếp tục hạ nhiệt một cách thuyết phục, đó sẽ là tín hiệu xanh cho thấy Fed đã chiến thắng. Thị trường sẽ ăn mừng với kỳ vọng về một chu kỳ cắt giảm lãi suất sắp bắt đầu, bơm oxy cho các tài sản rủi ro như cổ phiếu.

Nhưng nếu con số lại cao hơn dự báo, nó sẽ khẳng định rằng lạm phát vẫn còn "cứng đầu", và Fed có thể sẽ buộc phải duy trì "bàn tay sắt" với chính sách tiền tệ thắt chặt, một kịch bản mà không nhà đầu tư nào mong muốn.

Đây chính là thế tiến thoái lưỡng nan của Fed. Nếu cắt giảm lãi suất quá sớm, họ có nguy cơ thổi bùng lại lạm phát. Nhưng nếu chờ đợi quá lâu, việc duy trì lãi suất cao có thể đẩy nền kinh tế Mỹ vào một cuộc suy thoái thực sự.

"Chúng tôi đang đi trên một con đường rất hẹp", Chủ tịch Fed Jerome Powell từng thừa nhận, một lời thú nhận cho thấy gánh nặng khổng lồ trên vai các nhà hoạch định chính sách.

Dư chấn toàn cầu và "cơn đau đầu" của Việt Nam

Trong một thế giới phẳng và kết nối sâu rộng, không một nền kinh tế nào là một ốc đảo. Những con sóng từ quyết định của Fed, dù ở bên kia bán cầu, lại tạo ra những dư chấn mạnh mẽ và trực tiếp đến Việt Nam, đòi hỏi sự ứng phó khéo léo và kịp thời.

Tỷ giá USD/VND: "Cuộc chiến" thầm lặng và tốn kém

Đây là mặt trận chịu áp lực đầu tiên và gay gắt nhất. Về nguyên tắc, khi Fed giữ lãi suất đồng USD ở mức cao, đồng tiền này sẽ trở nên hấp dẫn hơn, tăng giá so với hầu hết các đồng tiền khác, bao gồm cả Đồng Việt Nam (VND). Áp lực mất giá của VND là một thực tế mà Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã phải đối mặt trong suốt thời gian qua.

Để ổn định tình hình, NHNN đã phải sử dụng một loạt công cụ chính sách một cách linh hoạt. Không chỉ là việc bán ra ngoại tệ từ quỹ dự trữ ngoại hối để tăng nguồn cung USD, NHNN còn phải điều tiết lượng tiền Đồng trong hệ thống thông qua các nghiệp vụ thị trường mở, phát hành tín phiếu để hút bớt tiền về. Đây là một cuộc chiến thầm lặng nhưng tốn kém, bởi nó ảnh hưởng đến dự trữ quốc gia và mặt bằng lãi suất trong nước.

Hơn nữa, một tỷ giá cao còn gây ra "lạm phát nhập khẩu", khi giá xăng dầu, nguyên vật liệu đầu vào cho sản xuất được mua bằng USD trở nên đắt đỏ hơn khi quy đổi sang tiền Đồng.

Doanh nghiệp và "Gánh nặng kép"

Áp lực tỷ giá thẩm thấu trực tiếp vào "sức khỏe" của cộng đồng doanh nghiệp, tạo ra một gánh nặng kép. Thứ nhất, đó là gánh nặng nợ vay. Rất nhiều doanh nghiệp lớn, đặc biệt trong các ngành dệt may, sản xuất, năng lượng, đã vay vốn bằng USD để đầu tư máy móc hoặc mở rộng nhà xưởng. Mỗi khi tỷ giá tăng 1%, nghĩa vụ trả nợ của họ lại phình to thêm hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ Đồng, trực tiếp bào mòn lợi nhuận.

Thứ hai, đó là gánh nặng chi phí đầu vào. Với một nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu như Việt Nam, việc USD tăng giá khiến chi phí sản xuất leo thang. Từ hạt nhựa, sợi vải, linh kiện điện tử cho đến thức ăn chăn nuôi, tất cả đều tăng giá, đẩy doanh nghiệp vào thế khó: hoặc phải chấp nhận lợi nhuận thấp hơn, hoặc phải tăng giá bán sản phẩm và đối mặt với nguy cơ mất sức cạnh tranh.

Dòng vốn ngoại: Thận trọng và chờ đợi

Lãi suất cao của Fed hoạt động như một thỏi nam châm khổng lồ, hút dòng vốn đầu tư toàn cầu về Mỹ. Điều này tạo ra thách thức cho các thị trường mới nổi như Việt Nam. Dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII), hay còn gọi là "dòng vốn nóng" chảy vào thị trường chứng khoán, trở nên đặc biệt nhạy cảm. Các nhà đầu tư có thể nhanh chóng rút vốn khỏi thị trường Việt Nam để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn và an toàn hơn từ trái phiếu chính phủ Mỹ, gây ra những biến động tiêu cực cho chỉ số VN-Index.

Ngay cả dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI), vốn có tính ổn định cao hơn, cũng có thể bị ảnh hưởng khi các tập đoàn đa quốc gia cân nhắc lại kế hoạch đầu tư trong bối cảnh chi phí vốn toàn cầu tăng cao.

Dù báo cáo CPI của Mỹ là một câu chuyện vĩ mô ở tận trời Tây, nhưng đối với các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà đầu tư tại Việt Nam, nó mang một ý nghĩa hết sức thực tiễn. Kết quả của nó sẽ là một chỉ báo quan trọng, buộc chúng ta phải chuẩn bị cho những kịch bản khác nhau để có thể vững vàng vượt qua giai đoạn kinh tế thế giới đầy biến động này.