Hai quyển sách Tử tù, cựu tù Côn Đảo ngày trở lại và Biệt đội giữ bình yên “đất lửa" là tập hợp các hình ảnh về chặng đường tái ngộ với cảm xúc và kỷ niệm của cựu tù, tử tù Côn Đảo năm xưa khi trở lại nơi các cô chú đã có những ngày đấu tranh anh dũng, đồng thời ghi nhận sự hy sinh và cống hiến thầm lặng của người trẻ đối với đất nước trong thời bình.  

Trao đổi với PV Doanh nhân Trẻ, Nhiếp ảnh gia Nguyễn Á cho biết, anh rất xúc động và hạnh phúc khi được đồng hành với các nhân vật, có nhiều lúc cầm máy, anh đã khóc với những khoảnh khắc quý giá mà mình ghi lại.

Điều gì đã thôi thúc anh thực hiện hai đề tài được đánh giá nhiều khó khăn, thử thách?

Nhiếp ảnh giá Nguyễn Á: Mỗi bộ môn nghệ thuật đều có những thế mạnh của riêng để phản ánh vấn đề, tôi mong muốn với khả năng của mình, ghi lại những bức ảnh để thế hệ trẻ qua đây, biết trân quý giá trị của hòa bình, thấu hiểu những hy sinh cao cả của nhiều cô, chú, bác ngày trước để chúng ta có được những ngày sống trong hoà bình, hạnh phúc.

Cùng với đó, tập sách thứ hai giúp mọi người được hiểu thêm, biết thêm, tường tận những người đang làm công việc vô cùng khó khăn, nguy hiểm đến tính mạng. Đó là công việc của các thành viên thuộc dự án NPA/RENEW (Chương trình khảo sát và rà phá bom mìn của Tổ chức viện trợ nhan đạo Nauy, hợp tác với dự án Renew tại Quảng Trị).

 Cảm xúc đáng nhớ  cũng như thử thách của anh khi thực hiện hai dự án này là gì?

- Đối với tôi, khi thực hiện tập sách Tử tù, cựu tù Côn Đảo Ngày trở lại, thật sự là những ngày ý nghĩa. Khi liên lạc với Ban liên lạc cựu tù chính trị và tù binh TP.HCM, tôi nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các cô chú.

Dù chỉ 5 ngày cùng 39 cô chú ở độ tuổi 80, trở lại Côn Đảo, tôi đã may mắn được cảm nhận và kính trọng những phẩm chất cao quý của các chiến sĩ cách mạng trung kiên. Có những khoảnh khắc nghẹn ngào, trào nước mắt không thể quên được. Đặc biệt, trong đó có 4 đôi vợ chồng đã từng là bạn tù, bạn chiến đấu từ ngày xưa và đến bây giờ họ vẫn sống hạnh phúc bên nhau.

Một kỷ niệm khó quên với tôi khi chứng kiến tình cờ một đoàn khách du lịch từ miền Bắc vào tham quan Côn Đảo, được gặp các nhân chứng sống, nghe kể lại câu chuyện chiến đấu, hi sinh trước đòn roi và sự đàn áp dã man của kẻ thù, nhiều du khách đã ôm các cựu tù bật khóc nức nở vì cảm phục. Khoảnh khắc ấy khiến ai có mặt cũng nghẹn ngào xúc động. Điều này được ghi lại chân thực trong tấm ảnh bìa của tập sách.

Riêng tập sách Biệt đội giữ bình yên đất lửa, đòi hỏi nhiều công sức, khi tôi phải làm việc trong 9 tháng với ba lần tác nghiệp tại Quảng Trị, trong những điều kiện khắc nghiệt, thời tiết thất thường. Tuy nhiên, tôi cảm thấy may mắn đã ghi lại được những hình ảnh những người đang làm công việc khó khăn, nguy hiểm đến tính mạng. Bên cạnh đội nam phải nói đến đội nữ, những phụ nữ chân yếu tay mềm đã làm nên những kỳ tích trong việc giữ bình yên cho vùng đất đầy bom đạn chiến tranh. 

Có thể thấy các tác phẩm sách ảnh của anh luôn mang hơi thở cuộc sống, có tính thời sự báo chí, gắn với các sự kiện lớn về chính trị, xã hội. Điều gì giúp anh thể hiện được điều này, khi công việc này vốn là  của các phóng viên ảnh hơn là nghệ sĩ ?

- Tôi không cho rằng mình làm các tập sách ảnh nhằm hướng về các sự kiện lớn, mà với tôi tất cả đều từ trái tim đi đến trái tim. Phần lớn các dự án tôi đều làm một mình, tự liên hệ, lên ý tưởng và tự thực hiện. Chính vì vậy, khi bắt tay vào thực tế, các câu chuyện, nhân vật cứ hiện lên trên đầu óc tôi một cách tự nhiên, không hề có sự sắp đặt bố cục nào cả. Đó cũng có thể là tôi có máu báo chí trong người dù tôi không làm báo chuyên nghiệp.  

Tuy nhiên, bạn xem hết các tập sách, sẽ thấy rất rõ ý tưởng nghệ thuật của nhiếp ảnh, bởi với hơn 35 năm cầm máy, điều này giúp tôi có kinh nghiệm để chuyển tải được vấn đề mà mình muốn nói.

Cho đến hiện tại, anh có đến 19 triển lãm với 19 tập sách ảnh cùng nhiều đề tài thu hút sự chú ý của công chúng, nhưng có thể nói khá kén bạn đọc. Vậy anh lấy nguồn kinh phí từ đâu để theo đuổi đam mê của mình lâu dài?

- Thật ra tôi rất ngại khi đề cập đến vấn đề này, nhưng nếu bạn đã hỏi thì tôi cũng chia sẻ thật lòng vì đây là nguồn kinh phí do tự tôi xoay sở. Gần như tôi không hề có sự cân đo tính toán nào, cho đến khi mọi thứ đã dần thành hình. Mỗi tập sách cũng tròm trèm hơn 200 triệu đồng, phần lớn là kinh phí có được từ các dự án mà tôi "lấy ngắn nuôi dài", các đơn đặt hàng chụp kỷ yếu, tập sách cho các doanh nghiệp lớn.

Vậy đó, cứ đam mê là... bất chấp mà. Nhưng tôi nghĩ, cứ yên tâm làm việc hết mình đi, mọi cơ hội sẽ mở ra cho chúng ta thôi. Cũng vui là các dự án sách của tôi đều có được sự đón nhận, nói theo kiểu doanh nghiệp là tôi đã có đủ kinh phí để tái tạo sản xuất, tiếp tục theo đuổi những ý tưởng mới.

Điều gì đã giúp anh giữ được lửa nghề mãnh liệt như vậy?

- Đúng là càng đi nhiều, càng gặp được nhiều người, sáng tạo tôi càng có nhiều đam mê hơn. Lửa nghề vẫn hừng hực như thời trẻ, không hề suy giảm. Điều quan trọng là cần có sức khoẻ, tôi vẫn cố gắng rèn luyện để có sức khoẻ tốt để theo đuổi các dự án thử thách hơn. Bên cạnh đó, tôi cũng đã học và được động viên rất nhiều từ những nhân vật của mình. Sự nỗ lực của những người khuyết tật, sự năng động, sáng tạo từ các bạn trẻ, sự miệt mài với tri thức từ các nhà khoa học, chuẩn bị cho những phút thăng hoa của các nghệ sĩ, quyết tâm bảo vệ cuộc sống, bảo vệ đất nước của những người lính... Chính họ mới là nguồn động lực vô tận của tôi.

Cảm ơn Nhiếp ảnh gia Nguyễn Á đã chia sẻ, chúc anh có thêm nhiều dự án ý nghĩa để ra mắt bạn đọc!

- Vào lúc 9 giờ sáng ngày 27/7/2023, tại Nhà văn hoá Thanh Niên TPHCM, sẽ diễn ra sự kiện khai mạc hai triển lãm ảnh và ra mắt hai tập sách của Nhiếp ảnh gia Nguyễn Á: Tử tù, cựu tù Côn Đảo - Ngày trở lại và Biệt đội giữ bình yên Đất lửa.

Triển lãm diễn ra cho đến hết ngày 30/7/20023

- 2 tác phẩm sách ảnh đã bổ sung vào "gia tài" của nhiếp ảnh gia Nguyễn Á với 19 đầu sách ảnh, trong đó, bộ sách ảnh gần nhất Hành trình cùng lực lượng gìn giữ hòa bình tại Nam Xu-đăng của anh được trao giải nhì Giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại năm 2022 và giải Mai Vàng của Báo Người Lao động năm 2022.