Những biện pháp ngày càng cứng rắn

Chia sẻ trong hội nghị giao ban với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tháng 3/2023, sáng 31/3, ông Nông Đức Lai, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Bắc Kinh (Trung Quốc) cho biết theo hoạch định chính sách vĩ mô, Trung Quốc sẽ đẩy mạnh hoạt động xuất nhập khẩu theo hướng nâng cao kiểm soát chất lượng hàng hóa, đặc biệt là hàng nông, thủy sản và thực phẩm.

Thị trường tỷ dân hiện nay vẫn rất e dè với các loại dịch lây lan trên thế giới, nên ngày càng siết chặt quản lý người và hàng hóa, đặc biệt từ các nơi đang có dịch đậu mùa khỉ. May mắn ở thời điểm hiện tại, Việt Nam tuy có ca mắc đậu mùa khỉ nhưng chưa hình thành dịch nên không rơi vào nhóm bị cảnh báo.

Ông Lai cho biết, Trung Quốc rất mạnh tay ngăn chặn dịch lây lan vào nước này với các biện pháp rất cứng rắn như cấm nhập khẩu toàn bộ nhóm hàng và tạm dừng toàn bộ tư cách xuất khẩu của doanh nghiệp đã được đăng ký với Hải quan khi xuất khẩu sang Trung Quốc. 

"Năm ngoái, khi Việt Nam đang đàm phán mở cửa cho các sản phẩm tổ yến, gồm yến thô và yến tinh thì có thông tin về trường hợp phát hiện H5N1. Ngay lập tức phía bạn đã dừng mở cửa cho yến thô, chỉ chấp thuận đàm phán sản phẩm yến tinh đã qua chế biến", ông Lai nêu dẫn chứng.

Về thương mại, Trung Quốc vừa là nhà cung ứng hàng hóa số 1 của thế giới và là nước nhập khẩu lớn thứ 2 thế giới, nên những thay đổi trong chính sách xuất nhập khẩu của nước này ảnh hưởng không nhỏ tới dòng chảy thương mại toàn cầu. Đặc biệt là Việt Nam, hoạt động xuất nhập khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc.

Điển hình như năm 2022, tác động từ các chính sách phòng dịch Covid-19 của Trung Quốc đã khiến tổng giá trị xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu biên giới đất liền Việt Nam Trung Quốc giảm tới 44% so với năm 2021, chỉ đạt 3,46 tỷ USD.

Đến nay, sau khi Trung Quốc mở cửa trở lại, tình hình thông quan biên giới cơ bản ổn định. Tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế như: một số cửa khẩu chưa khôi phục lại hoàn toàn, phía Trung Quốc vẫn yêu cầu lái xe của phía Việt Nam cung cấp chứng nhận xét nghiệm âm tính với vi-rút SARS-CoV-2.

Trong 2 tháng đầu năm, hoạt động thương mại hai bên dù đã phục hồi nhưng chưa bứt phá. Tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - Trung Quốc đạt 30,3 tỷ USD, giảm 5,3%, giảm cả chiều xuất khẩu và nhập khẩu.

Ông Nông Đức Lai cho biết, mức sống người dân Trung Quốc tăng lên, yêu cầu về chất lượng hàng hóa nhập khẩu, nhất là hàng nông sản thực phẩm cũng nâng cao. Do vậy, không chỉ cạnh tranh với các đối thủ cùng xuất khẩu vào Trung Quốc, hàng hóa của Việt Nam, nhất là hàng nông sản sẽ phải cạnh tranh gay gắt với chính hàng hóa, sản phẩm nội địa tại thị trường này.

“Tốc độ đào thải khỏi thị trường Trung Quốc là tương đối cao nếu như doanh nghiệp không đáp ứng được những yêu cầu ngày một cao của thị trường. Trong khi số lượng hàng Việt Nam bị Trung Quốc bị cảnh báo ngày càng tăng. Năm 2021 ta xếp thứ 4 thì năm ngoái tỉ lệ lô hàng bị cảnh báo xếp thứ 2. Việc này đã ảnh hưởng đến không nhỏ đến uy tín, thương hiệu hàng hóa, tác động xấu đến tâm lý người tiêu dùng Trung Quốc với hàng hóa của ta ", ông Nông Đức Lai nhấn mạnh.

Nỗi lo sầu riêng

Năm ngoái, Việt Nam đã đàm phán thành công với phía Trung Quốc để mở cửa thị trường cho nhiều mặt hàng nông sản giá trị cao như: sầu riêng, tổ yến, chanh leo, khoai lang, cũng như phê duyệt hàng trăm mã số vùng trồng trái cây.

Tuy nhiên theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, hiện Trung Quốc mới chỉ cấp cho Việt Nam 246 mã vùng trồng sầu riêng xuất khẩu. Con số quá ít so với Thái Lan là 20.000 mã vùng trồng, 2.000 mã cơ sở đóng gói.

Với sản lượng sầu riêng lên tới gần 1 triệu tấn/năm, kim ngạch hàng tỉ USD, theo ông Nguyên, nếu không mở rộng hơn nữa việc cấp mã số vùng trồng cho sầu riêng Việt Nam thì sẽ rất khó khăn.

"Tôi lo ngại hiện tượng “thắt cổ chai” khi ta có nguồn hàng sầu riêng lớn nhưng lại không có đủ quota để xuất khẩu", ông Nguyên nói.

Vị này đề nghị các cơ quan chức năng cần có biện pháp xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ vùng trồng, mã đóng gói, chống hàng giả, hàng nhái. Có biện pháp hỗ trợ kỹ thuật khi cơ quan hải quan Trung Quốc sang kiểm tra các vườn trồng để cấp mã số. Cùng với đó là tạo thuận lợi về vốn, thị trường cho chế biến rau quả…

Trước những chính sách kiểm soát dịch ngày càng chặt chẽ từ Trung Quốc, để không làm ảnh hưởng đến các sản phẩm đã xuất khẩu thành công cũng công tác đàm phán mở cửa thị trường cho các sản phẩm mới, các cơ quan hữu quan Việt Nam cũng buộc phải tăng cường kiểm soát dịch trong nước, cũng như ngăn chặn dịch bệnh xâm nhập từ bên ngoài.

Tham tán Nông Đức Lai đề nghị các đơn vị chức năng cấp chứng nhận hàng hóa nghiên cứu các quy định theo Lệnh 259 và các yêu cầu từ phía Tổng cục Hải quan Trung Quốc để có những hướng dẫn kịp thời, tạo điều kiện thông quan cho hàng hóa Việt Nam.

Về phía doanh nghiệp, vị Tham tán khuyến nghị cần tiếp tục thực hiện nghiêm các biện pháp về kiểm dịch an toàn thực phẩm, quy cách đóng gói đối với hàng thực phẩm, nông, thủy sản theo quy định của thị trường.

Đặc biệt, khi Trung Quốc nới lỏng điều kiện cấp visa, nhập cảnh cho công dân nhiều nước, trong đó có Việt Nam, thì cơ hội kết nối giao thương trực tiếp giữa doanh nghiệp hai nước sẽ thuận lợi hơn.

“Hiện tượng đứt gãy chuỗi cung ứng, đặc biệt là chuỗi cung ứng nguyên vật liệu đầu của ta sẽ không bị ảnh hưởng như những gì đã diễn ra tại một số thời điểm trong 3 năm qua”, Tham tán Nông Đức Lai đánh giá.