Báo cáo mới nhất của Tổng cục Thống kê về tình hình kinh tế - xã hội tháng 7 và 7 tháng đầu năm 2023, ngày 29/7, đã xuất hiện một số điểm sáng đáng ghi nhận. Trong đó, sự nhen nhóm hồi phục của "cỗ xe tam mã" - xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng mang lại nhiều sự kỳ vọng.

Cụ thể, ước tính chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) trong tháng tăng 3,9% so với tháng trước và tăng 3,7% so với cùng kỳ năm 2022. Tuy nhiên, tình hình kinh tế thế giới những tháng đầu năm gặp nhiều khó khăn đã ảnh hưởng đến kết quả sản xuất công nghiệp trong nước. Tính chung 7 tháng năm 2023, chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp ước tính giảm 0,7% so với cùng kỳ năm ngoái.

Đáng chú ý, xuất, nhập khẩu đã thu hẹp đà giảm. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 7 ước đạt 29,68 tỷ USD, tăng 0,8% so với tháng trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 7,76 tỷ USD, giảm 1,8%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 21,92 tỷ USD, tăng 1,7%. Cũng trong tháng 7, Việt Nam xuất khẩu 34 mặt hàng, trong đó có 7 mặt hàng đạt từ 1 tỷ USD trở lên với trị giá là 19,6 tỷ USD, chiếm 66% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Dù có xu hướng cải thiện so với tháng trước, nhưng xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn đang tiếp tục đối mặt với những khó khăn. Tính chung 7 tháng đầu năm 2023, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 374,23 tỷ USD, giảm 13,9% so với cùng kỳ. Trong đó, hàng hóa xuất khẩu đạt 194,73 tỷ USD, giảm 10,6%; hàng hóa nhập khẩu đạt 179,5 tỷ USD, giảm 17,1%. 

Điểm nhấn lạc quan là vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách Nhà nước tháng 7 ước đạt 58,5 nghìn tỷ đồng, tăng 28,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó bao gồm, vốn Trung ương quản lý đạt 10,8 nghìn tỷ đồng, tăng 31,8%; vốn địa phương quản lý 47,7 nghìn tỷ đồng, tăng 27,6%.  

Tính chung 7 tháng đầu năm 2023, vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách Nhà nước ước đạt hơn 291 nghìn tỷ đồng, bằng 41,3% kế hoạch năm và tăng 22,1% so với cùng kỳ, chứng minh hiệu quả huy động và sử dụng vốn đầu tư.   

Đặc biệt, lần đầu tiên trong năm 2023, vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đã tăng so với cùng kỳ năm trước. Chỉ tính riêng trong tháng 7/2023, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đạt hơn 2,8 tỷ USD, tăng 8,9% so với tháng 6/2023, tăng 41,9% so với tháng 5/2023 và tăng 85,7% so với cùng kỳ tháng 7/2022. 

Một điểm nổi bật nữa là sự đóng góp của ngành dịch vụ khi nhiều hoạt động lĩnh vực này sôi động trở lại. Cụ thể, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 7 ước đạt 512,2 nghìn tỷ đồng, tăng 1,1% so với tháng trước và tăng 7,1% so với cùng kỳ năm trước. 

Tính chung 7 tháng năm 2023, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 3.529,8 nghìn tỷ đồng, tăng 10,4% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2022 tăng 15,7%), nếu loại trừ yếu tố giá tăng 9,6% (cùng kỳ năm 2022 tăng 11,7%). Theo giá hiện hành, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 7 tháng năm 2023 đạt quy mô cao hơn nhưng tốc độ tăng thấp hơn cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, về tình hình hoạt động doanh nghiệp, trong tháng 7, cả nước có 13.700 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 4,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung 7 tháng, cả nước có gần 132.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động. Tuy nhiên, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là hơn 113.000 doanh nghiệp, tăng gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái.

Dấu hiệu tăng trưởng chưa thực sự mạnh mẽ

Dù đã có những dấu hiệu cho thấy sự "cựa mình" của nền kinh tế, nhưng những dấu hiệu này chưa đủ sức bật, trong khi thách thức còn rất nhiều. Thực tế này đồng nghĩa với gánh nặng và áp lực sẽ dồn lên những tháng còn lại của năm kế hoạch 2023.

Đơn cử, nếu như cùng kỳ năm trước, nền kinh tế chỉ xuất siêu 1,34 tỷ USD, thì 7 tháng qua, con số lên tới 15,23 tỷ USD. Việc nền kinh tế tiếp tục xuất siêu lớn làm dấy lên nỗi lo sản xuất công nghiệp và xuất khẩu tiếp tục gặp khó trong thời gian tới. Bởi lẽ, nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, nhưng nhập khẩu giảm chứng tỏ doanh nghiệp vẫn đang thiếu đơn hàng, nên chưa có nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu đầu vào. 

Mặc dù sức mua của thị trường nội địa trong 7 tháng qua đã phục hồi tương đối mạnh mẽ, là điểm sáng tích cực trong bối cảnh nhiều lĩnh vực khác gặp khó khăn. Nhưng nhìn một cách tổng thể, sức mua dù đã cải thiện, nhưng vẫn còn yếu, chưa đạt được bằng mức trước thời điểm dịch Covid-19, chưa kích thích sản xuất, đầu tư và tiêu dùng. 

Rõ ràng, hơn lúc nào hết, tiêu dùng hàng hóa của thị trường nội địa phải được kích cầu bằng các chính sách hỗ trợ cần thiết, để ngành sản xuất có dư địa phát triển, giảm bớt khó khăn về hàng hóa tồn kho, đọng vốn và tạo dòng tiền...

Theo PGS.TS Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, kích thích tổng cầu là một trong những giải pháp giúp cho các đơn hàng của doanh nghiệp tăng trở lại. Nếu cầu xuất khẩu thấp thì nên quay trở lại kích thích tiêu dùng nội địa. Hiện Chính phủ và các cơ quan chức năng đã và đang thực hiện nhiều giải pháp như giảm thuế giá trị gia tăng (VAT), giảm lệ phí trước bạ…

"Các giải pháp kích cầu nội địa cần thực hiện trên một số nguyên tắc như đúng đối tượng, phải tập trung vào tiêu dùng hàng hóa sản xuất trong nước... Ngoài ra, Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp bằng tỷ giá hối đoái, tăng sức cạnh tranh của hàng nội địa trong nước bằng cách làm cho tỷ giá đồng tiền mất giá ở mức hợp lý", PGS. TS Phạm Thế Anh cho hay.

Nêu giải pháp, Chuyên gia kinh tế, TS. Cấn Văn Lực cho rằng, để vượt bão, phải có một chiến lược đột phá để có thể trong thời gian ngắn nhất đi đến kết quả tốt nhất. Ông Lực đề xuất, trong thời gian tới cần phải ưu tiên thực hiện các nhóm giải pháp khơi thông cả nguồn cung. Theo đó, phải rút ngắn độ trễ chính sách, để chính sách tác động nhanh hơn, quyết liệt hơn. Với chính sách tiền tệ, ngoài việc cho phép cơ cấu lại nợ, mua lại trái phiếu, các gói tín dụng, cần tiếp tục giảm mặt bằng lãi suất cả huy động và cho vay.

Với chính sách tài khóa, cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện hoàn thuế VAT, xem xét giảm tỷ lệ đóng BHXH cho doanh nghiệp...Cùng với đó, xem xét chuyển phần còn lại của Chương trình phục hồi, nhất là cấu phần hỗ trợ tiền thuê nhà, hỗ trợ 2% lãi suất sang Quỹ phát triển nhà ở xã hội mới có thể cho vay lãi suất thấp và nguồn vốn mồi bền vững; nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ phát triển và các quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các địa phương.