11 tháng đầu năm 2024, tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ tiếp tục tăng, đạt 135 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt 123 tỷ USD, tăng 23%, còn nhập khẩu từ Hoa Kỳ đạt 12 tỷ USD, tăng 15%.

Như vậy, thặng dư thương mại lên tới 111 tỷ USD nghiêng về phía Việt Nam, tăng mạnh cả về tỷ trọng và tốc độ. Trong khi đó, Hoa Kỳ vẫn xác định Việt Nam nằm trong danh sách các nền kinh tế phi thị trường. Với độ mở nền kinh tế lớn, tham gia vào nhiều Hiệp định Thương mại song phương và đa phương, Việt Nam chính là cửa ngõ để hàng hóa nước thứ 3 lẩn tránh thuế nhập khẩu của Hoa Kỳ.

Vì vậy, áp lực tìm kiếm các giải pháp để giảm đáng kể thâm hụt thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, trong đó có thể bao gồm mục tiêu đạt được sự có đi có lại trong biểu thuế quan tương ứng, cũng như giải quyết các vấn đề trung chuyển và gian lận nguồn gốc xuất xứ là những thách thức là có thật, phức tạp và nhiều khả năng xảy ra.

Ông Diệp Thành Kiệt - Phó Chủ tịch Hiệp Hội Da giầy, Túi sách Việt Nam cho biết nhiều năm qua, xuất khẩu sang Mỹ luôn chiếm 40% tổng sản phẩm da giày, túi xách xuất khẩu của Việt Nam. Bài toán lớn nhất hiện nay là các nước đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam là phải giảm thâm hụt thương mại giữa hai bên để đảm bảo công bằng thương mại như mong muốn của Mỹ.

Để cân bằng cán cân thương mại có 2 cách: giảm xuất khẩu hoặc tăng nhập khẩu. Ông Kiệt cho rằng việc giảm xuất khẩu không khả thi vì sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế. Nhưng nên kiểm soát xuất khẩu một cách thực chất. Bởi trước đây, khi Mỹ cho Việt Nam hạn ngạch hàng dệt may, đã xuất hiện tình trạng chuyển tải sản xuất. Tức đưa hàng hóa đã sơ chế, thậm chí sản xuất gần hoàn thiện ở nước ngoài về Việt Nam dưới danh nghĩa bán thành phẩm, làm một số công đoạn giá trị rất thấp như đóng gói, dán nhãn và xuất khẩu đi.

“Điều này rất gay go vì làm cho giá trị xuất khẩu tăng lên nhưng thực chất Việt Nam hưởng giá trị rất ít. Vì vậy Chính phủ cũng phải kiểm soát việc xuất khẩu”, ông Kiệt nhấn mạnh.

Cách cân bằng thương mại khác là tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ. Ông Kiệt cho rằng hiện nay thay vì nhập khẩu hàng hóa giá trị cao từ một số nước như châu Âu, Nhật Bản… thì có thể chuyển dịch dần sang nhập khẩu từ Mỹ.

TS. Lê Huy Khôi, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) cho biết trong nhiệm kỳ đầu tiên, quyết sách của ông Trump có thể khó đoán định và gây nhiều tranh cãi về việc một người làm kinh doanh đi làm chính trị. Nhưng sau khi tái đắc cử, tất cả quyết sách của Hoa Kỳ về cơ bản đi theo tư duy của ông Trump, sử dụng các biện pháp và công cụ để “đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại” như cam kết của ông khi tranh cử.

Tổng thống Donal Trump ưu tiên lợi ích của Hoa Kỳ, bảo vệ lợi ích doanh nghiệp nội địa. Vì vậy ông cũng sẽ tiếp tục có chính sách để khôi phục và phát triển sản xuất nội địa, giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng từ bên ngoài.

Hoa Kỳ có thể sẽ tăng cường sử dụng công cụ thuế đối với các hàng hóa nhập khẩu vào nước này, cũng như các chính sách an sinh xã hội, chính sách khôi phục họat động đầu tư, kéo chuỗi cung ứng về phía họ để hỗ trợ nền kinh tế tăng trưởng. 

“Ông Trump có thể đưa ra các công cụ đó để có thể mặc cả về mặt chính trị cũng như kiểm soát các hoạt động có liên quan chính trị, kinh tế của Hoa Kỳ”, ông Khôi nhận định.

Theo vị này, cán cân thương mại lệch pha, vì vậy chúng ta cần có sự chuẩn bị, đặc biệt với một số nhóm hàng mà mức độ tham gia của ta trong chuỗi cung ứng thấp như mặt hàng như máy tính, linh kiện điện tử hay như dệt may, da giày, gần như nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu từ Trung Quốc.   

“Cần có sự chuẩn bị để ứng phó với nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại gia tăng như lẩn tránh xuất xứ, gian lận thương mại”, ông Khôi cho biết.

Để giảm thiểu rủi ro, chuyên gia cũng cho rằng Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách kinh tế, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động cải tiến công nghệ, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và phát triển chiến lược dài hạn để đáp ứng yêu cầu từ thị trường Hoa Kỳ.