Ngành sản xuất ô tô Trung Quốc đạt kỷ lục trong 2023, các nhà hàng khách sạn ngày càng đông khách, số lượng nhà máy mới tăng… nhưng những điểm mạnh này chỉ là để che mắt các vấn đề tiềm tàng.

Giảm giá sâu đã giúp doanh số xe ô tô, thực khách chọn nhà hàng, khách sạn giá rẻ thường xuyên hơn, trong khi các nhà máy chỉ hoạt động ở một nửa công suất do nhu cầu quốc nội Trung Quốc yếu ớt, và quốc gia này phải bù đắp bằng cách tăng cường xuất khẩu.

Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc đã công bố nền kinh tế Trung Quốc đã tăng trưởng 5,2% trong năm 2023, ngóc trở lại sau gần 3 năm chống chọi với đại dịch Covid. Trong ba tháng cuối năm, sản lượng quốc nội tăng 4,1%.

Nhìn chung, tốc độ phát triển của Trung Quốc đang chậm lại. Nợ nần cao, khủng hoảng bất động sản, cùng một lực lượng lao động già hóa đang làm lung lay niềm tin vào nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới này.

Các nhà kinh tế phương Tây đã dự đoán nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 4,5% hay ít hơn trong năm nay, và có thể dẫn đến tình trạng đình trệ kinh tế kéo dài. Giá cả đang dần rơi xuống mức mà Trung Quốc chưa bao giờ chứng kiến kể từ khủng hoảng kinh tế 2009, một hiện tượng có thể dẫn đến phá sản của nhiều công ty cũng như hộ gia đình đang bị đè nặng bởi nợ nần.

“Sự trì trệ kéo dài – về cơ bản là tình trạng quỹ tiết kiệm quá mức dẫn đến tăng trưởng chậm, giảm phát, vỡ bong bóng tài sản và gánh nặng tài chính. Hiện tượng này đã ‘di cư’ từ Tây bán cầu sang Trung Quốc,” theo lời Lawrence H. Summers, cựu Bộ trưởng bộ Tài chính Hoa Kỳ.

Nợ nần chồng chất cùng lãi suất cao sẽ giới hạn khả năng thích ứng cho các doanh nghiệp Trung Quốc. Kể từ thời kỳ khủng hoảng kinh tế, chính quyền Trung Quốc đã chi tiêu nhiều hơn vào nhiều công trình cầu đường, cơ sở hạ tầng, cùng lúc cấp vốn vay cho các nhà sản xuất trong các ngành được ưu ái. Chính sách này giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng dẫn đến nợ nần tăng cao, đặc biệt là ở cấp địa phương.

Tháng trước, hàng loạt các hãng xếp hạng tín dụng bao gồm Moody, DBRS Morningstar đã hạ bậc đánh giá cho tình trạng nền kinh tế Trung Quốc.

Zhang Jun, trưởng khoa Kinh tế tại Đại học Fudan ở Thượng Hải, cho biết trong một bài bình luận được đăng trên East Is Read ở Bắc Kinh rằng chính phủ Trung Quốc ngày càng ít mong muốn kích thích nền kinh tế bằng cách cho vay và không còn mặn mà với chi tiêu cho cơ sở hạ tầng. Kết quả là, ông viết: “Tôi ngày càng cảm thấy sự chậm lại trong tăng trưởng kinh tế là điều không thể tránh khỏi”.

Nhiều nhà đầu tư đã rất mong mỏi Trung Quốc sẽ tiếp tục kích thích tăng trưởng kinh tế, nhưng Thủ tướng Lý Cường phát biểu tại Diễn đàn kinh tế thế giới ở Davos, Thụy Sĩ, nhấn mạnh Trung Quốc vẫn đạt tăng trưởng mà không cần thêm các biện pháp can thiệp. Thị trường chứng khoán Thượng Hải giảm 0,8% và cổ phiếu ở Hồng Kông giảm 2,6% sau khi báo cáo được công bố.

Trong tuần này, chính quyền Trung Quốc tiếp tục đưa ra các con số thống kê cho tỷ lệ thấp nghiệp ở độ tuổi từ 16 đến 24. Con số này đạt mức 14,9% trong tháng 12, sau khi đã từng dâng đến 21,3% trong tháng 6.

Nửa đầu 2023, nền kinh tế Trung Quốc đã cho thấy một sự hồi phục đáng kể sau thời kỳ èo uột trong đại dịch Covid. Nhưng sau khởi điểm thuận lợi, mức chi tiêu lại đi xuống. Giá bất động sản rớt, kéo théo việc các hộ gia đình không cảm thấy an tâm vào tình trạng tài chính của họ. Cùng lúc, chính quyền Bắc Kinh ngưng một chương trình bảo hiểm trợ cấp thất nghiệp vốn được đưa ra vào thời kỳ đại dịch để khuyến khích người dân tìm công việc mới.

Các gánh nặng này buộc các hộ gia đình không khá giả phải cẩn trọng trong chi tiêu. Nhiều nhà hàng, quán ăn cũng như khách sạn than phiền khách hàng chi tiêu ít hơn trước kia.

Theo Chris St. Cavish, một chuyên gia ẩm thực tại Bắc Kinh, 6000 quán ăn đã phải đóng cửa trong đại dịch ở thành phố này, nhưng 7500 quán khác ra đời. Mức tăng trưởng trong ngành ẩm thực tập trung hầu hết trong các loại quán bình dân và nhà hàng cao cấp. “Các nhà hàng trung cấp đang ở vị trí rất khó khăn”, St. Cavish nói.

Sự lo ngại lớn nhất cho nền kinh tế Trung Quốc trong 2024 cũng tương tự như 2023: Chuyện gì sẽ xảy ra nếu ngành bất động sản sụp đổ? Các căn hộ hiện đang được bày bán với giá chỉ bằng ⅕ so với đỉnh điểm của mùa hè 2021. Mức độ của các phiên giao dịch đã giảm.

Ảnh hưởng mạnh mẽ nhất của khủng hoảng nhà đất tại Trung Quốc là đến với các nhà phát triển bất động sản ngày càng gặp khó khăn trong việc vay vốn để mở các dự án mới. Các nhà đầu tư lo ngại sau khi các dự án đang tồn tại được hoàn tất, thì ngành xây dựng sẽ bị ngưng trệ.

Ngân hàng nhà nước Trung Quốc lại đang dịch chuyển sự quan tâm của họ, rời xa thị trường bất động sản và chú trọng đến các doanh nghiệp công nghiệp và xây dựng. Đầu tư vào ngành sản xuất tăng 6,5% trong năm 2023, trong khi đầu tư vào phát triển bất động sản giảm 9,6% - theo dữ liệu chính phủ Trung Quốc.

Hầu hết sản lượng hàng hóa sản xuất của Trung Quốc đều được bán ra nước ngoài. Thặng dư thương mại của Trung Quốc trong sản xuất tương đương 10% sản lượng kinh tế của cả nước.  Xuất khẩu giảm trong 2023 tính theo đồng đô la vì đồng Nhân dân tệ suy yếu đáng kể, mặc dù đồng tiền này đã tăng trở lại kể từ tháng 11 và còn có thể tăng cao hơn nữa. Các nhà bán lẻ đa quốc gia đang hoàn tất việc bán lượng hàng tồn kho dư thừa tích lũy trong đại dịch và bắt đầu đặt hàng mới.

Hayden Briscoe, chiến lược gia quản lý tài sản cấp cao của UBS, cho biết: “Xuất khẩu của Trung Quốc có khả năng sẽ bùng nổ”.

Khắp Trung Quốc, các nhà máy sản xuất xe ô tô đang được xây dựng một cách ồ ạt. Xuất khẩu xe ô tô tăng 58% trong năm ngoái, và Trung Quốc đã vượt mặt Nhật Bản để trở thành nhà xuất khẩu xe ô tô lớn nhất thế giới.

Câu hỏi lớn là làm cách nào để khuyến khích các hộ gia đình Trung Quốc quay trở lại chi tiêu. Cựu Bộ trưởng bộ Tài chính Hoa Kỳ, Lawrence H. Summers cho biết: “Việc giải quyết tình trạng tiết kiệm quá mức thường xuyên có thể là thách thức kinh tế vĩ mô rõ ràng của Trung Quốc trong thập kỷ tới”.