Hội nghị Giao ban với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tháng 9/2024 được Bộ Công thương tổ chức sáng 30/9, nhằm đưa ra khuyến nghị về việc điều tra chống trợ cấp đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Chia sẻ tại Hội nghị, bà Trương Thuỳ Linh, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương), cho biết với việc tham gia 19 Hiệp định thương mại tự do (FTA), Việt Nam là nền kinh tế có độ mở cao, nhiều ngành sản xuất của Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu lớn và liên tục tăng trưởng mạnh. 

8 tháng đầu năm nay, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 265 tỷ USD, tăng 15,8% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó có có 30 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 92,3% tổng kim ngạch xuất khẩu (có 6 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 62,6%). 

Giá nhân công rẻ, giá thành sản xuất thấp và hàng hóa ngày càng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế là những yếu tố khiến hàng Việt Nam trở thành mối đe dọa lớn cho ngành sản xuất nội địa của nhiều quốc gia nhập khẩu. Vì vậy, họ gia tăng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại, gồm biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ đối với hàng Việt.

Tính đến hết năm 2011, chỉ có 54 vụ việc nước ngoài điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng xuất khẩu Việt Nam. Nhưng kể từ đó đến nay đã tăng thêm 207 vụ việc. Năm 2020, Cục Phòng vệ thương mại phải xử lý nhiều vụ việc phòng vệ thương mại nhất, với 39 vụ việc. Từ đầu năm tới nay, Cục này đã và đang xử lý 14 vụ việc mới phát sinh. 

Bà Linh cho biết, ngoài các thị trường xuất khẩu truyền thống lớn như Mỹ, EU đã khởi xướng điều tra hàng hóa nước ta, thì số vụ việc do các nước ASEAN tiến hành cũng tăng. Đặc biệt một số quốc gia chưa từng điều tra hoặc ít điều tra nước ta, như Mexico, Nam Phi, Đài Loan (Trung Quốc) cũng bắt đầu điều tra Việt Nam. 

Mới nhất, hôm 20/9, Nam Phi đã khởi xướng điều tra chống lẩn tránh thuế chống bán phá giá đối với mặt hàng lốp xe ô tô, xe buýt và xe tải có xuất xứ hoặc nhập khẩu từ Việt Nam, với cáo buộc lẩn tránh thuế chống bán phá giá đang áp với Trung Quốc. Biên độ phá giá cáo buộc với Việt Nam trong vụ việc này lên tới 84%. 

Bên cạnh đó, các sản phẩm bị điều tra không giới hạn ở các mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn như tôm, cá tra, thép, gỗ, pin mặt trời…, mà mở rộng với những sản phẩm có giá trị và lượng xuất khẩu trung bình và nhỏ như máy cắt cỏ, mật ong, đĩa giấy, ghim dập… 

Phạm vi điều tra ngày càng mở rộng, bao gồm cả các nội dung mới như điều tra xem xét phạm vi sản phẩm, điều tra chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại. Cơ quan điều tra nước ngoài ngày càng đưa ra yêu cầu cao trong nhiều khía cạnh đối với chính phủ, doanh nghiệp bị điều tra (thời hạn trả lời, yêu cầu bổ sung nhiều thông tin, khó xin gia hạn...).

“Như trong vụ việc ghế bọc đệm, Cục Phòng vệ thương mại đã có thư đề nghị cơ quan điều tra Canada gia hạn thời gian trả lời. Tuy nhiên, cơ quan điều tra Canada không đồng ý và yêu cầu cung cấp thông tin cả những nguyên liệu sản xuất ra sản phẩm ghế sofa. Hay cơ quan điều tra Philippines đề nghị hồ sơ các doanh nghiệp Việt Nam trước khi nộp sang nước này phải được hợp pháp hóa lãnh sự từng trang”, bà Linh cho biết.

Thậm chí, lãnh đạo Cục phòng vệ thương mại cho biết mức thuế phòng vệ thương mại có thể bị đẩy lên do vấn đề kinh tế thị trường. Do một số nước như Hoa Kỳ chưa công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường nên sử dụng chi phí của một nước thứ ba để tính giá trị thông thường trong các vụ việc chống bán phá giá. 

Chia sẻ tình hình thực tế tại thị trường Canada, nơi đã khởi xướng điều tra 19 vụ việc phòng vệ thương mại với hàng hoá xuất khẩu Việt Nam (8 vụ vẫn còn đang bị áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại hoặc đang bị tiến hành điều tra, điều tra lại để gia hạn), bà Trần Thu Quỳnh, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Canada cho biết nước này cũng đang tiến hành điều tra chống bán phá giá đối với một số mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc mà doanh nghiệp Việt Nam cũng có thế mạnh như khung xe đầu kéo/khung xe container và tháp gió (turbin gió). Ngoài ra, theo thông tin bên lề thì có thể sẽ có cuộc điều tra mới với sản phẩm nội thất văn phòng bọc vải, tháp điện gió và tấm năng lượng mặt trời xuất khẩu từ Việt Nam. 

“Khi đã điều tra một sản phẩm, Canada thường xem xét luồng nhập khẩu từ tất cả các quốc gia liên quan, dù lượng xuất khẩu có thể không đáng kể. Ngoài ra, khi bị vào tầm ngắm, các sản phẩm đều bị điều tra cả thuế chống bán phá giá và thuế đối kháng. Vì vậy, một số sản phẩm có nhiều nguy cơ khác của Việt Nam có thể là: thép cuộn cán nóng, vít/khớp nối thép, sàn thép lưới, ống đồng, máy làm mát, máy sưởi nhiệt, gỗ ván sàn công nghiệp, ống khoan, ống đóng cọc và nhôm thanh định hình…”, bà Quỳnh cho biết.

Thương vụ Việt Nam tại Canada khuyến nghị doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam theo dõi thông tin cảnh báo, nắm xu thế và tình hình các vụ việc phòng vệ thương mại liên quan đến mặt hàng mình sản xuất kể cả của các nước khác và khi bị điều tra, cần tích cực phối hợp cung cấp thông tin để tránh bị áp thuế cao.   

Đối với cơ quan thương vụ, bà Trương Thuỳ Linh khuyến nghị hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tiếp tục hỗ trợ cung cấp thông tin, cảnh báo sớm mặt hàng có nguy cơ bị điều tra. Cùng đó, hỗ trợ làm rõ quy định điều tra của Chính phủ nước nhập khẩu; hỗ trợ trình bày ý kiến, quan điểm của Chính phủ Việt Nam về quan điểm, kết luận của cơ quan điều tra. Hỗ trợ tham vấn hoặc khởi kiện ra Tổ chức thương mại Thế giới (WTO) trong trường hợp cơ quan điều tra nước ngoài vi phạm các quy định của WTO mà không thể bố trí tham gia.