Tại Diễn đàn hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ, GS. Andreas Hauskrecht của Đại học Indiana (Hoa Kỳ) bày tỏ ấn tượng khi Việt Nam tăng GDP bình quân đầu người từ 140 USD vào năm 1991 lên 4.300 USD hiện nay.

Ông cho biết công cuộc cải cách nền kinh tế theo định hướng thị trường là động lực chính đưa Việt Nam vào nhóm thu nhập trung bình cao. Nhưng ở thời điểm hiện tại, nền kinh tế Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Để viết tiếp câu chuyện thành công, Việt Nam cần có những dịch chuyển vĩ mô mang tính chiến lược. 

Bởi Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn trên thế giới, nên dễ bị tổn thương từ bên ngoài. Đơn cử với Mỹ, thặng dư thương mại hai bên đã đạt 100 tỷ USD.. Điều này đặt Việt Nam vào vị thế rất dễ tổn thương với các phản ứng chính sách từ Mỹ vì là vấn đề cả hai chính đảng của Mỹ đều quan tâm. 

Về nhân khẩu học, vốn là động lực tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, đang duy trì chỉ số tốt. Nhưng năng suất lao động thấp của khu vực kinh tế nhà nước đang kìm hãm tốc độ tăng trưởng của Việt Nam. Trong khi đó, kinh tế nhà nước đang chiếm một cấu phần lớn của nền kinh tế. 

Còn khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) - là khối thúc đẩy tăng trưởng Việt Nam trong 20 năm qua. Nhưng việc dựa vào khối này để duy trì tăng trưởng là không bền vững. Bởi theo logic đơn thuần, nền kinh tế tăng trưởng sẽ giảm phụ thuộc vào khối FDI. Vì vậy, điều cần thiết là thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân. 

“Tôi từng được hỏi làm thế nào để Việt Nam đạt được tốc độ tăng trưởng 8-10%. Thực tế, xét tới các yếu tố kinh tế vĩ mô nền tảng của Việt Nam hiện nay, việc duy trì xu hướng tăng trưởng 8-10% là rất khó, trừ khi tạo ra sự tăng trưởng mạnh mẽ về năng suất lao động”, ông Hauskrecht nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, TS. Vũ Hoàng Linh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết nền kinh tế Việt Nam đang phụ thuộc nhiều các ngành công nghiệp thâm dụng lao động. Năng suất lao động của ta cũng thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia. Việc đào tạo nhân lực trong các trường đại học, trường nghề còn hạn chế. Trong khi đó, chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển ở mức thấp 0,43% GDP (2021), thấp hơn nhiều so với Hàn Quốc (4,5%) hay Trung Quốc (2,4%).

“Những điều này đặt Việt Nam trước bẫy thu nhập trung bình”, ông Linh nhận định.

Đến thời điểm hiện tại có hơn 1.400 dự án của nhà đầu tư Hoa Kỳ vào Việt Nam, với tổng số vốn lên đến gần 12 tỷ USD. 10 tháng đầu năm nay, có 92 dự án được cấp mới bởi nhà đầu tư Hoa Kỳ vào Việt Nam với tổng số vốn lên đến gần 139 triệu USD, trong đó tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghệ và năng lượng.

GS. Andreas Hauskrecht cho biết những năm qua, Việt Nam nỗ lực cải cách các thể  chế, quy định tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng và cân bằng, công bằng. Vì vậy các nhà đầu tư Hoa Kỳ đã  rót vốn đầu tư vào Việt Nam trong 20 năm qua.

Hiện nay, các doanh nghiệp Hoa Kỳ rất quan tâm đầu tư vào các lĩnh vực như năng lượng, điện tử bán dẫn, kinh tế số, tài chính... ở Việt Nam. Nhưng đây đều là các lĩnh vực có tiêu chuẩn nhân sự cao. Vì vậy, Việt Nam cần có kế hoạch đào tạo nhằm nâng cao chất lượng nhân lực để đón đầu làn sóng dịch chuyển đầu tư này. 

"Không phải số lượng mà bây giờ cần nâng cao chất lượng nguồn vốn FDI vào Việt Nam. Đồng nghĩa với việc cần nâng cao chất lượng lao động, bao gồm năng suất và trình độ của nhân sự tại Việt Nam để đón sóng đầu tư của các nhà đầu tư lớn", vị giáo sư khuyến nghị. 

Trong bối cảnh thế giới nhiều thách thức mới như rủi ro về môi trường, biến đổi khí hậu, căng thẳng địa chính trị tác động tới sự ổn định của hoạt động thương mại... các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển kỹ năng mới cho người lao động. 

“Chúng ta cần cải cách chương trình đào tạo theo hướng tập trung vào tư duy phản biện và kỹ năng số, đồng thời chú trọng đào tạo nghề và tạo ra các cơ hội học tập suốt đời”, TS Vũ Hoàng Linh khuyến nghị.