Vực dậy nhiều dự án từ "danh sách đen"

Kế thừa kết quả của nhiệm kỳ trước, đặc biệt từ năm 2021, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, một số dự án trì trệ đã có bước chuyển biến tích cực, nhiều dự án đã hoạt động và kinh doanh có lợi nhuận.

Tiêu biểu là nhà máy Nhiệt điện Thái Bình 2 sau 11 năm "đóng băng" đã tổ chức đốt lửa lần đầu tổ máy số 1 ngày 23/3 vừa qua, hướng tới mục tiêu hòa lưới điện vào ngày 30/4 và đốt than lần đầu tổ máy 1 vào ngày 16/6 tới đây, hay như doanh nghiệp là DAP-1 Hải Phòng thuộc Tập đoàn Hóa chất đã cơ bản không còn vướng mắc về cơ chế, khắc phục các tồn tại yếu kém, sản xuất kinh doanh có lãi...

Phát biểu tại Tọa đàm "Xử lý các dự án yếu kém: Bài học kinh nghiệm và hướng đi tiếp theo", sáng 5/4, ông Hồ Sỹ Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp cho biết, từ chỗ những dự án "đắp chiếu chết", không còn khả năng khắc phục vì các lý do như sản phẩm đưa ra không còn thị trường, không cạnh tranh được với các sản phẩm nhập khẩu thì xử lý tài chính, cơ cấu vốn, giải pháp cuối cùng là phá sản... 

Đến nay, các dự án đã không còn vướng mắc về cơ chế chính sách. Đây là một quá trình dài trong việc xử lý cao độ và có những tranh luận, thảo luận. Đây cũng là cơ sở để đưa các dự án ra khỏi diện theo dõi của Ban Chỉ đạo.

"Nhờ bắt "đúng bệnh” để đưa ra “phương thuốc” khả thi và phù hợp nhất, sau hơn 3 năm triển khai Đề án xử lý các tồn tại yếu kém của một số dự án, Ban chỉ đạo đã thống nhất đưa 5 dự án ra khỏi "danh sách đen", tạo sự chủ động cho doanh nghiệp hoạt động", ông Hùng thông tin. 

Đồng quan điểm, đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội nêu rõ, có những dự án yếu kém đã hồi sinh, tạo ra sản phẩm về mặt kinh tế. Với việc xử lý các dự án lần này, ông Hiếu đánh giá cao 2 điểm, đó là xử lý tích cực và xử lý có kết quả.

"Vấn đề quan trọng là đưa ra các kịch bản và so sánh, phân tích để lựa chọn các phương án phù hợp với hiện trạng trong bối cảnh mới, để có thể đưa sản phẩm của các doanh nghiệp, dự án này đến với không chỉ thị trường trong nước mà cả quốc tế", ông Hiếu nhận định.

Đồng thời, ông Hiếu cho rằng, song song với thay đổi tư duy trong “trục vớt” những dự án yếu kém, việc xây dựng và thực thi các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cũng cần được triển khai mạnh mẽ và cụ thể hơn.

"Đây là điểm mấu chốt, bởi nếu tiếp tục vận hành theo mô hình của một doanh nghiệp nhà nước và quá trình xử lý luôn phải hỏi ý kiến các bộ, ngành nhiều vòng như hiện nay thì không bao giờ thoát ra được", ông Hiếu nhìn nhận.

Phải có cơ chế đặc biệt, đột phá 

Đưa ra bức tranh tổng thể về quá trình xử lý 12 dự án yếu kém, ông Đặng Hoàng An, Thứ trưởng Bộ Công thương cho biết, những khó khăn của các dự án cũng rất đa dạng như tổng mức đầu tư tăng lên, rồi chi phí vay vốn cao. Cũng có những vấn đề của thị trường là vấn đề ở dự án phân bón và nhiên liệu sinh học. Có những dự án vướng ở vấn đề liên quan đến tranh chấp hợp đồng giữa chủ đầu tư và nhà thầu.

"Hiện nay, một số dự án đã có khởi sắc thực sự. Như Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nêu, vì thời gian kéo dài lâu cho nên ta phải tìm cách xử lý dứt điểm, không để kéo dài từ ngày này sang tháng khác. Kết quả tích cực bước đầu như vừa qua có sự chỉ đạo rất quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ, Thường trực Chính phủ", ông An khẳng định.

Trước câu hỏi làm sao để xử lý các dự án với mức thiệt hại thấp nhất cho Nhà nước, đem lại hiệu quả tốt nhất có thể, ông Phan Đức Hiếu cho rằng, đôi khi phải tính đến những phương án như phá sản, thu hồi tài sản, thậm chí tính đến cả phương án cơ cấu lại sản phẩm phù hợp, phục hồi đúng sản phẩm ban đầu nếu không có thị trường. 

"Ngay cả sau khi chúng ta khôi phục ở một giai đoạn nhất định thì chúng ta có thể tạo điều kiện thoái vốn hoàn toàn ra khỏi các dự án. Tôi đánh giá và nhất trí rất cao cách tiếp cận tối ưu hóa lợi ích theo cả chiều xuôi và chiều ngược, tính đến từng lợi ích cụ thể, giao trách nhiệm cho từng bên có liên quan", ông Hiếu nói.

Ngoài ra, theo các chuyên gia kinh tế, muốn “trong đống tro tàn, có con đại bàng bay lên” như mục tiêu ban đầu của dự án, dứt khoát phải có cơ chế đặc biệt, giải pháp đột phá, trong đó cần phát huy tính chủ động sáng tạo, dám nghĩ dám làm, tự chịu trách nhiệm của những người được giao trọng trách.

"Đây là lúc phải hạ quyết tâm cao nhất, có phương án mới, cách làm mới chi tiết, cụ thể. Đối với các dự án không thể cứu vãn, cần dũng cảm cho phá sản theo nguyên tắc thị trường để có cơ hội hồi sinh, đó là quy luật tất yếu của cuộc sống", TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), nhấn mạnh.