Từ ngày 1/1/2026, thuế khoán - hình thức nộp thuế phổ biến của hộ kinh doanh đã tồn tại hơn ba mươi năm qua, sẽ chính thức bị bãi bỏ. Thay vào đó là phương thức tự kê khai, nộp thuế theo doanh thu thực tế.  

Theo ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính): "Xóa thuế khoán giúp Việt Nam tiến gần hơn đến các chuẩn mực quản lý thuế hiện đại của thế giới. Đây là bước đi nằm trong lộ trình cải cách thể chế thuế quốc gia…”.  

Theo đó, tăng cường tính minh bạch trong kinh doanh, công bằng trong thu thuế và tránh thất thu thuế là yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi thuế.

Tiểu thương nói gì… 

Thuế khoán bất bình đẳng, vậy thuế mới có công bằng không? Đây chính là băn khoăn, trăn trở hàng đầu của một bộ phận tiểu thương kinh doanh nhỏ lẻ.

Họ đưa ra những “khó khăn rắc rối” đã phải chịu trong việc phải thực hiện các quy trình giao dịch mua bán gây tốn thời gian, công sức, tiền bạc, không phù hợp với loại hình kinh doanh nhỏ lẻ.

Các quan ngại tập trung vào việc các tiểu thương kinh doanh nhỏ lẻ từ nay phải áp dụng chung các quy chuẩn công nghệ. Trước mắt là chi phí đầu tư ban đầu để mua máy tính tiền xuất hóa đơn điện tử, mua phần mềm kế toán… Lâu dài phải thuê kế toán nếu tiểu thương không rành làm sổ sách, đầu tư đường truyền Internet ổn định… Không kể đa số tiểu thương quen kinh doanh theo kiểu truyền thống, họ không am tường công nghệ thông tin, không rành sử dụng thiết bị điện tử, không đủ nhân sự để vừa lo bán buôn vừa lo ra hóa đơn điện tử…  So với các doanh nghiệp có quy mô và doanh thu lớn, họ cho rằng họ bị đối xử không công bằng.

…Làm gì?

Nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ bắt đầu “phòng thủ” bằng nhiều cách:

 1. Từ chối chuyển khoản, né hóa đơn

Những ngày qua, nhiều hộ kinh doanh đã truyền tai nhau hàng loạt chiêu né thuế như từ chối chuyển khoản, chia nhỏ doanh thu, ghi sai nội dung giao dịch… 

Trên các tuyến phố, cửa hàng ăn uống hay các chợ online, không ít người tiêu dùng ngạc nhiên trước thông báo: “Không nhận chuyển khoản”. Đây là phản ứng của không ít hộ kinh doanh khi chính sách thuế mới có hiệu lực. Nhiều chủ hộ kinh doanh lo ngại rằng, nếu khách thanh toán qua chuyển khoản, doanh thu sẽ bị lộ, sẽ bị cơ quan thuế kiểm soát chặt, không “trốn” thuế được.

Theo các chuyên gia đây là một suy nghĩ sai lầm nghiêm trọng. Với người bán, từ chối nhận thanh toán chuyển khoản là hành vi đi ngược lại chủ trương của Chính phủ đang khuyến khích không dùng tiền mặt để xây dựng xã hội số. Hoặc chuyển khoản mà cố tình ghi sai nội dung giao dịch để lách thuế, hay thanh toán tiền mặt với mục đích lách thuế, trốn thuế thì sẽ bị pháp luật xử lý nghiêm, với mức xử phạt hành chính có thể lên tới hàng trăm triệu đồng. “Trường hợp gian lận lớn, kéo dài, có tổ chức hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự với khung từ 2-7 năm tù”,  luật sư Nguyễn Thế Truyền (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cảnh báo.

Về phía người mua, phổ biến là không yêu cầu hóa đơn để nhận chiết khấu là hành vi khá phổ biến. Nhiều trường hợp không yêu cầu hóa đơn chỉ vì không hiểu rõ tầm quan trọng của việc làm này hoặc “thông cảm” cho người bán. Việc làm này ngoài việc đồng lõa tiếp tay để doanh nghiệp trốn thuế mà người tiêu dùng còn tự làm mất quyền lợi của chính mình không lien quan đến thuế. Chẳng hạn khi xảy ra tranh chấp về chất lượng, bảo hành, hàng hóa giả mạo, người tiêu dùng sẽ không có căn cứ pháp lý để khiếu nại. 

2. Tăng giá

Việc tiểu thương xin tính thêm 10% thuế VAT với khách hàng, đổ cho chính sách thuế của nhà nước, khiến người dân hoang mang cho rằng chính sách chuyển đổi thuế đánh thuế lên người tiêu dùng, ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

3. Đóng cửa

Trước tình cảnh tiểu thương đồng loạt đóng cửa các cửa hàng, nhiều người cho rằng do ảnh hưởng quá trình chuyển đổi thuế. Tuy nhiên trên thực tế, đa số tiểu thương cho biết nguyên nhân không phải do thay đổi chính sách thuế mà do họ sợ cơ quan chức năng kiểm tra, truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Lâu nay, cơ quan chức năng không thực hiện kiểm soát nguyên liệu đầu vào. Vì thế, lần này tổng kiểm tra truy xuất nguồn gốc hàng hóa, rất ít cơ sở xuất trình được. Tiểu thương lo sợ bị xử lý nên tạm đóng cửa.   

Hành trình không thể trì hoãn

Cũng như bất cứ cuộc cải cách nào, cải cách chuyển đổi thuế lần này cũng không thể tránh khỏi “va chạm”. Tuy nhiên, đây là một hành trình không thể trì hoãn để Việt Nam hiện đại hóa hệ thống thuế và xây dựng một nền kinh tế số minh bạch, công bằng.

Cơ quan thuế sẽ phối hợp chặt chẽ với các cấp, ngành, chính quyền địa phương để hỗ trợ các hộ kinh doanh chuyển đổi thuận lợi, không bị đứt gãy, giảm thiểu tối đa băn khoăn của người dân, Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính) khẳng định.