Ngày 19/3/2026 ghi dấu một cột mốc đáng lo ngại khi giá dầu Brent có thời điểm vọt lên ngưỡng 119 USD/thùng sau các báo cáo về sự gián đoạn nghiêm trọng tại eo biển Hormuz. Mặc dù giá đã có sự điều chỉnh nhẹ về vùng 107-113 USD/thùng vào phiên giao dịch sáng 20/3/2026, nhưng thị trường tài chính vẫn đang trong trạng thái báo động đỏ.

Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bà Kristalina Georgieva, cảnh báo rằng nếu giá năng lượng tăng 10% và duy trì trong một năm, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,4 điểm phần trăm, đồng thời làm giảm tăng trưởng kinh tế thế giới khoảng 0,1-0,2%.

Tại các nền kinh tế phát triển, bóng ma đình lạm (stagflation) đang quay trở lại. Giáo sư Stephen Cecchetti từ Đại học Brandeis phân tích rằng sự bất định tại Trung Đông buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải duy trì trạng thái thắt chặt tiền tệ lâu hơn dự kiến. Khoảng 1/3 các nhà kinh tế quốc tế hiện dự báo Fed sẽ không có đợt cắt giảm lãi suất nào trong năm 2026 nếu giá dầu không rời khỏi vùng 100 USD. Điều này tạo ra áp lực kép lên các thị trường mới nổi: vừa phải đối mặt với chi phí nhập khẩu năng lượng đắt đỏ, vừa phải chống đỡ đà tháo chạy của dòng vốn do chênh lệch lãi suất với đồng USD.

Tác động từ "chảo lửa" Trung Đông đã nhanh chóng thẩm thấu vào nền kinh tế Việt Nam. Ngày 19/3/2026, giá xăng RON95-III chính thức vượt mốc 30.000 đồng/lít, tạo áp lực dây chuyền lên mọi mặt hàng trong rổ tính CPI. SSI Research đưa ra cảnh báo nếu giá dầu duy trì trên 105 USD/thùng đến hết quý II/2026, mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4,5% của Chính phủ sẽ bị đe dọa nghiêm trọng, với dự báo thực tế có thể chạm ngưỡng 5%.

Sự nguy hiểm của đợt tăng giá này nằm ở tính cộng hưởng. Chi phí vận tải và logistics - vốn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm - đang tăng vọt, buộc các doanh nghiệp sản xuất phải điều chỉnh giá bán đầu ra. Chuyên gia Dan Pickering từ Pickering Energy Partners nhấn mạnh rằng thế giới đang chuyển từ "vấn đề chuỗi cung ứng" sang "vấn đề nguồn cung thực sự", nghĩa là năng lực sản xuất bị đe dọa trực tiếp bởi sự thiếu hụt nguyên liệu thô. Nhóm ngành vận tải nước ta (nơi nhiên liệu chiếm 30-40% chi phí) và nhóm sản xuất thâm dụng năng lượng như thép, xi măng đang đứng trước rủi ro bào mòn lợi nhuận nặng nề.

Không chỉ dừng lại ở nhiên liệu, giá dầu cao còn kéo theo sự tăng giá của các mặt hàng phái sinh như nhựa, phân bón và hóa chất, trực tiếp đánh vào chi phí sản xuất nông nghiệp và công nghiệp hỗ trợ. Trong bối cảnh giá điện sinh hoạt đã tăng 5,6% từ cuối năm 2025, áp lực chi tiêu của người dân đang bị nén chặt. Việc điều tiết Quỹ bình ổn giá xăng dầu và triển khai các gói hỗ trợ tài khóa linh hoạt lúc này không chỉ là nhiệm vụ kinh tế, mà còn là chốt chặn quan trọng để đảm bảo an sinh xã hội trước những biến số khó lường từ bản đồ địa chính trị thế giới năm 2026.