Họa sĩ Mai Thị Kim Uyên sinh năm 1986 tại Núi Thành (Quảng Nam), hiện sống tại Pleiku (Gia Lai), tốt nghiệp Đại học Nghệ thuật Huế, chuyên ngành sư phạm mỹ thuật. Nhiều năm gần đây, Kim Uyên đã dành trọn vẹn thời gian cho việc sáng tác, song hành giữa sơn mài và sơn dầu, nhưng ngày càng chuyên tâm sơn mài nhiều hơn.

Tác phẩm sơn mài của Mai Thị Kim Uyên là sự kết hợp giữa bút pháp của sơn dầu hiện đại và kỹ thuật sơn ta truyền thống, rất tinh tế. Nói nôm na, trong mỗi tác phẩm, chỗ nào cần biểu đạt kiểu sơn dầu thì sẽ dùng sơn ta để vẽ, chỗ nào cần biểu đạt kiểu sơn mài thì sẽ mài rất lớp lang, bài bản. Kỹ thuật kết hợp này rất ít họa sĩ áp dụng, còn đạt đến mức nhuần nhuyễn, giàu biểu cảm và có sức hút như Mai Thị Kim Uyên thì càng hiếm thấy.

Đến với triển lãm sơn mài Những vì sao trong đêm, vẫn là nữ chủ thể số nhiều, như triển lãm cá nhân lần trước, với 3 cách tiếp cận điển hình. Đầu tiên, đó là bắt nguồn từ những mạch nguồn cảm xúc riêng tư, tinh tế và các suy tư, triết lý được nhen nhóm, kết tập dần dà, để nuôi lớn thành nữ chủ thể chính của tác phẩm. Nếu xem các tranh như Thinh không, Cô gái và chiếc thang, Về nhà, Bức tường đỏ, Phố đêm, Nắng về, Hạnh phúc là gì…, sẽ thấy ở giai đoạn tư duy này thì những nữ chủ thể còn nhỏ nhắn trước thiên nhiên, trước cuộc đời, cũng như trước suy nghĩ của chính họ.

Thứ hai, khi nữ chủ thể đã định hình, đã khẳng định, thì trở nên bao trùm bức tranh, lấn lướt cả bố cục và câu chuyện xung quanh. Xem những tranh như Tôi đi tìm tôi, Lộng gió, Mũi tên tự do, Giấc mơ màu hồng, Ngoài kia thế giới bao la rộng lớn - bay đi, Life storys, Ánh sáng nơi cuối đường, Mặt trời đỏ, Giấc mơ yên bình, Vân Khánh, Time for me, Đánh thức bình minh, Who I am?..., có thể dễ dàng nhận ra điều này. 

Thứ ba, là giai đoạn dần xóa nhòa giữa ngoài và trong, giữa nữ chủ thể và hiện thực, giữa tác phẩm và họa sĩ. Điều này có thể nhận thấy qua các bức như Đi về phía măt trời, Tự do, Tái sinh, Lặng, Chuyển mình, Hồ thu - Autumn lake, Tiếng hát của người đi trồng rừng, Giao thời, Lại nồm, Lao xao xuân thì, Miền nắng gió, Bên nhau thì thầm…

Điều độc đáo là cả 3 cách tiếp cận này không phải diễn ra tuần tự trước sau, mà cùng diễn tiến, nghĩa là họa sĩ thấy tương hợp với cách thức nào thì vẽ với cách thức đó. Nói như họa sĩ Hồ Thị Xuân Thu: “Khi tất cả các tác phẩm của hoạ sĩ Mai Thị Kim Uyên được hiện hữu xếp đồng loạt tại xưởng vẽ, cả phòng tranh mang lại cho tôi một ấn tượng như một dòng chảy của năng lượng sáng tạo”.

Về mặt tâm thức, “dòng chảy của năng lượng sáng tạo” có thể đến từ các mảng miếng, từ các hiệu ứng màu, từ các hình tượng, thậm chí từ chính các tên gọi của bức tranh. Mai Thị Kim Uyên rất đắn đo khi đặt tên tranh, vì lo rằng nó không vừa vặn với ý niệm và triết lý đã đặt để trong suốt quá trình sáng tác. Quả thật vậy, các tên tranh ở đây, dù thi vị và giàu hình ảnh, nhưng cũng chỉ là một tín hiệu để hé cảnh cửa hẹp vào cảm quan phức hợp của họa sĩ. Nếu có dịp trò chuyện với Mai Thị Kim Uyên thì sẽ nhận ra điều này, bởi cảm xúc, sự thăng hoa và cả sự gửi gắm vào tác phẩm là rất dạt dào, nhiều ý tứ.

Hình tượng nữ tính mà Mai Thị Kim Uyên xây dựng có tính đại diện cho từng giai đoạn, từng cảnh giới mà người nữ trải qua trong cuộc đời, trong tâm thức. Dù có gặp khó khăn gì, thách thức ra sao, thì hình tượng ấy cũng luôn hướng thượng, cũng thăng hoa, cũng lột xác. Như “Mũi tên tự do” đã tìm thấy “Mặt trời đỏ” ở “Ánh sáng nơi cuối đường”; như “Tự do” và “Chuyển mình” đi tìm sự “Tái sinh”… [Các từ trong ngoặc kép là tên tranh của Kim Uyên].

Tiến sĩ Lưu Hồng Sơn (Bảo tàng Pleiku ), có dịp quan sát quá trình sáng tác của Mai Thị Kim Uyên trong nhiều năm, anh nhận xét: “Ban đầu tôi cứ ngỡ Kim Uyên là họa sĩ xa lạ với vùng rừng núi nơi cô sinh ra và trưởng thành. Nhưng đến triển lãm này, tranh Uyên lại hiển hiện thăm thẳm một tình yêu hoang dại nồng cháy với Tây Nguyên. Tình yêu ấy không chỉ thể hiện trong cảnh sắc núi đồi, đàn bò, con đường đất đỏ, những bông hoa dại, cánh rừng, mặt trời, dòng suối… Cũng không chỉ thể hiện qua những tên gọi tác phẩm khiến người ta nghĩ ngay đến mảnh đất cao nguyên, mà ngay cả trong những bức tranh muốn giãi bày thổ lộ niềm khát khao thầm kín của người nữ: mơ, chuyển, thoát, say, chao…

Ngắm Những vì trong sao đêm còn thấy lấp lánh vẻ đẹp của một thế giới chất chồng những đối cực: ánh sáng - bóng tối, trật tự - hỗn độn, nóng - lạnh, cao - sâu, rộng - hẹp, thô ráp - tinh tế, cứng - mềm, ẩn - hiện, thực - ảo, động - tĩnh… Thật riêng tư. Thật sâu kín. Thật dữ dội. Thật đàn bà”.