Điều duy nhất không thể làm trực tuyến là thủ tục kết hôn, ly hôn

Estonia tên chính thức là Cộng hòa Estonia, một quốc gia nhỏ bé ở Bắc Âu với diện tích chỉ hơn 45.000 km2, dân số 1,3 triệu người (nhỏ hơn TP.HCM của Việt Nam).

Thành công của  Estonia trong chuyển đổi số được công nhận lần đầu tiên vào năm 2000, khi nước này vượt trội hơn nhiều nước giàu có về cung cấp dịch vụ công trực tuyến và có lẽ là quốc gia hiếm hoi trên thế giới hiện có 99% dịch vụ công có sẵn trực tuyến 24/7.

Chia sẻ trong Webinar “Chuyển đổi số - Câu chuyện từ Estonia”, chiều 24/7, ông Ông Florian Marcus, cố vấn cấp cao về chuyển đổi số của Trung tâm Thông tin e-Estonia cho biết, quá trình chuyển đổi số của Estonia bắt đầu từ những năm 1990, sau khi Estonia giành lại độc lập từ Liên Xô, lúc đó, xã hội đặt ra yêu cầu làm thế nào để giải quyết được vấn đề đang còn tồn tại.

Tuy dân số ít nhưng mật độ dân số Estonia tương đương với Canada hay Brazil, và đất nước này cũng có những thành phố lớn. Đặc biệt, tại đây có nhiều cánh rừng trống, xen kẽ là những bãi biển, đảo. Chính vì vậy, thách thức của chính phủ là làm sao cung cấp các dịch vụ công cho toàn bộ người dân tại cả thành phố và khu vực nông thôn với chất lượng như nhau. Đây cũng là lý do mà giải pháp chuyển đổi số ra đời.

Estonia thực hiện chiến lược chuyển đổi số bước đầu trong lĩnh vực giáo dục, thông qua đề án đưa máy tính vào giảng dạy phổ thông. Điều này cũng vấp phải nhiều sự phản đối, nhưng nhờ tâm thế cương quyết của các nhà hoạch định, năm 1998, tất cả trường học tại quốc gia này đều được trang bị máy tính có kết nối Internet.

Nhận thấy nguồn lực từ đầu tư công là không đủ, Chính phủ Estonia đưa ra ưu đãi khuyến khích nhà đầu tư tham gia xây dựng ngân hàng điện tử, xây dựng các trung tâm máy tính ở thư viện thành phố hoặc các cơ quan chính quyền để người dân có thể được học tập rộng rãi.

Bên cạnh đó, nông dân, người cao tuổi cũng được hỗ trợ tập huấn về tin học cơ bản. Phổ biến công nghệ thông tin cho toàn cộng đồng là bước nền tảng để thực hiện số hóa quản trị nhà nước.

Kể từ những năm 2000, Estonia đã triển khai chương trình căn cước công dân điện tử. Người dân có thể sử dụng thẻ căn cước điện tử để mua thuốc tại bất kỳ hiệu thuốc nào trong nước, các dược sĩ sẽ quét căn cước và dễ dàng tra ra các đơn thuốc, không cần sử dụng giấy tờ mà bác sĩ đã kê ra.

Chữ ký số cũng được Estonia áp dụng từ năm 2002, giúp người dân có thể ký điện tử chỉ trong 10 giây trên bất kỳ loại tài liệu, ảnh, pdf, excel. Trong bối cảnh dịch Covid-19, khi nhiều nơi tại Estonia cũng phải thực hiện phong tỏa, nhưng quá trình làm việc của người dân tại đây không bị ảnh hưởng, bởi họ có thể làm việc từ xa và ký các tài liệu trực tuyến mà không phải in ra giấy và gửi đi các nơi.

“Tại Estonia, người dân có thể bầu cử, khai thuế, mua nhà, bán ô tô trực tuyến… Cách đây một năm, tôi đã đăng ký trực tuyến về việc nuôi chó. Điều duy nhất người dân không thể thực hiện trực tuyến là thủ tục kết hôn, ly hôn vì đây là những thủ tục cần phải ký rất nhiều văn bản. Người dân Estonia cảm thấy rất thích thú và thoải mái khi được sống trong môi trường như vậy”, ông Florian Marcus cho hay.

Nhờ vào nền tảng công nghệ thông tin cộng đồng, Chính phủ Estonia nhanh chóng tìm ra các nhóm giải pháp phù hợp thông qua nghiên cứu về thái độ của người dân, xây dựng lòng tin trên cơ sở minh bạch hóa.

“Nhiều người Estonia vẫn băn khoăn rằng tại sao việc khai thuế lại mất 3 phút chứ không phải là 30 giây. Mọi người đều có những lời phàn nàn và chính điều đó là động lực để chính phủ tạo ra những dịch vụ tốt hơn”, ông Florian Marcus nói.

Trong những năm tới, ông Florian Marcus cho biết Estonia sẽ triển khai nhiều dịch vụ chủ động hơn nữa, ví dụ như khi đứa trẻ được sinh ra, cha mẹ sẽ tự động nhận được một lời chúc mừng hay các khoản hỗ trợ chăm sóc con thông qua tài khoản ngân hàng. “Người dân có thể chủ động làm thủ tục trực tuyến cho bất kỳ lĩnh vực nào, thay vì được yêu cầu”, ông Florian Marcus cho biết.

Chuyển đổi số “rất đơn giản và thực dụng”

Theo ông Florian Marcus, số hóa có thể làm cho cuộc sống trở nên đơn giản hơn, tiết kiệm hơn và ít căng thẳng hơn nhiều so với khi làm việc trên giấy tờ, vốn rất chậm chạp và không sáng tạo. Ngoài ra, việc phát triển một Chính phủ số có thể giúp người dân tăng thêm niềm tin vào chính phủ vì có thể làm chính phủ minh bạch hơn, giảm tham nhũng.

Tuy nhiên, nhiều người chưa hiểu rõ về chuyển đổi số, họ nghĩ rằng đó là những công nghệ đặc biệt hay những chương trình lập trình nào đó và phải sử dụng rất nhiều tiền. Nhưng thực tế, theo vị chuyên gia này, chuyển đổi số thực chất “rất đơn giản và thực dụng”.

Cũng theo ông Florian Marcus, hiện nhiều nước trên thế giới đang tìm ra những giải pháp chuyển đổi số mang tính toàn diện, ví dụ như phải tìm ra một hệ thống khai thuế đáp ứng được tất cả mọi người trong cả nước. Tuy nhiên, Estonia lại có quan điểm rằng, một giải pháp chỉ cần đáp ứng nhu cầu của 97-98% dân số và sau đó, họ sẽ giải quyết những vấn đề của những người còn lại.

“Tôi nghĩ rằng đây là quan điểm phù hợp vì công nghệ luôn phát triển và thay đổi. Chúng ta khó có thể dự đoán được công nghệ sẽ thay đổi như thế nào trong 5-10 năm tới. Điều quan trọng là chúng ta cần phải có thái độ cởi mở và không ngừng cải tiến sản phẩm”, ông Florian Marcus nhấn mạnh.

Một số thách thức khác khi các nước triển khai Chính phủ số đó là việc chênh lệch trình độ, khả năng tiếp nhận giữa các vùng miền. Thứ hai là khả năng tương thích. Hiện Estonia có rất nhiều giải pháp chuyển đổi số nhưng không thể chuyển giao cho các nước khác vì không phù hợp. “Đó không còn là việc nâng cao nhận thức, mà phải đảm bảo rằng các nước không lãng phí tiền, nhân lực vào những việc vội vàng thực hiện”, ông Marcus nói.