Những người làm công ăn lương Nhật Bản, những nhân viên văn phòng cổ trắng, từ lâu đã trở thành biểu tượng của thế giới công ty tập đoàn xứ Phù Tang. 

Làm việc cho cùng một công ty trong suốt sự nghiệp của họ, ngồi vào bàn làm việc từ sớm và không rời công ty trước khi sếp ra về, những nhân viên văn phòng này thường được coi là đại diện cho một nền văn hóa chuyên nghiệp của Nhật Bản, nơi mà sự sáng tạo bị hạn chế, rủi ro phải né tránh và sự ẩn danh được ưa chuộng.

Tuy vậy, nhìn vào danh sách 500 công ty đang tăng trưởng nhanh nhất trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho thấy một xu hướng mới cho “Làng startup” của Nhật.

Danh sách này không chỉ có sự góp mặt của nhiều doanh nghiệp đến từ Nhật Bản, mà các công ty khởi nghiệp nơi đây còn đứng vị trí thứ hai chỉ sau Hàn Quốc và bỏ xa Ấn Độ.

101 công ty Nhật Bản trong danh sách đều là các tên tuổi đáng nể. Trong đó có KabuK, một hãng fintech ngành du lịch, cung cấp khách sạn, phòng trọ ở nhiều nơi trên thế giới cho người du lịch thông qua phí trả nhất định hàng tháng. Torana, một hãng cho thuê đồ chơi trẻ em, thay đổi sản phẩm liên tục cứ mỗi hai tháng. Và Chat Plus, một hãng công nghệ trí thông minh nhân tạo. Tất cả đều đang tăng trưởng mạnh mẽ.

Những công ty này cho thấy sức sống mạnh mẽ với sự sáng tạo phá vỡ hình ảnh những nhân viên văn phòng Nhật Bản cứng nhắc, ngập ngụa nền kinh tế nước này. Sự đi lên của họ cũng đến cùng lúc nền kinh tế nơi đây đang khởi sắc sau nhiều thập kỷ vùi dập.

Mặc dù nhiều vấn đề vẫn còn đó, nhưng trong tháng trước, Ngân hàng trung ương Nhật Bản đã thực hiện một nước đi lịch sử: Kết thúc thời kỳ lãi suất âm và tăng chi phí cho vay lần đầu tiên kể từ 2007.

Sau cuộc bỏ phiếu đa số 7-2, Ngân hàng trung ương Nhật Bản (Bank of Japan - BoJ) tuyên bố vào ngày 19/3 rằng họ sẽ hướng dẫn lãi suất qua đêm duy trì ở mức khoảng từ 0 đến 0,1%. Điều này xảy ra sau khi các công ty blue-chip của Nhật Bản, bao gồm Nippon Steel và nhà sản xuất ô tô Honda, thưởng cho nhân viên mức tăng lương lớn nhất trong hơn 30 năm qua.

BoJ, tuy vẫn giữ sự cẩn trọng, cho biết: “Nhìn vào các điều kiện nền từ xu hướng lương bổng, lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục được cải thiện và điều kiện thị trường lao động ngày càng thắt chặt. Trong tình hình này, như kết quả của cuộc đàm phán tiền lương quản lý lao động mùa xuân hàng năm năm nay cho thấy, rất có khả năng tiền lương sẽ tiếp tục tăng ổn định trong thời gian tới”.

Mark Bivens, thuộc Shizen Capital, một công ty đầu tư mạo hiểm có trụ sở tại Tokyo, lạc quan nhận xét: “Các tập đoàn truyền thống của Nhật Bản đã trải qua nhiều thập kỷ trì trệ, giờ đây họ đang cố gắng hết sức để đuổi kịp thời đại. Nhìn chung, các công ty tập đoàn Nhật Bản sở hữu khoảng 2 nghìn tỷ USD đến 3 nghìn tỷ USD tiền mặt trên bảng cân đối kế toán của họ”. 

Vì vậy, khi lạm phát cuối cùng đã diễn ra, chi phí của việc trữ số tiền mặt này tăng lên, Bivens giải thích. Nên các công ty đang tìm cách đầu tư tiền mặt của họ vào các dự án mang tính cách mạng. 

Cách mà giới trẻ nhìn nhận về công việc và thực tế là nhân viên văn phòng không còn được coi là hình mẫu của sự thành công ở Nhật Bản đã cho phép các công ty trẻ phát triển. Bivens nhận xét: “Việc tham gia một công ty khởi nghiệp hoặc sáng lập một công ty mới đang ngày càng được nhìn nhận tích cực hơn, ít bị kỳ thị hơn”. Ông lưu ý rằng, với vai trò là một con đường sự nghiệp, làm việc trong startup ngày càng được coi là “mang lại sự ổn định và quyền tự chủ tài chính hơn” so với các làm công ăn lương cho các công ty truyền thống.

Norimitsu Shida, người sáng lập và giám đốc điều hành của Torana có trụ sở tại Tokyo, sớm nhận ra điều này. Dịch vụ cho thuê đồ chơi trẻ em của ông được khoảng 18000 hộ gia đình trên khắp Nhật Bản sử dụng và công ty của ông hiện chiếm vị trí thứ 121 trong danh sách 500 công ty tăng trưởng nhất tại châu Á - Thái Bình Dương. Shida tin rằng những người trẻ “hiện đã sẵn sàng thách thức các tập đoàn lớn”.

Và các con số phản ánh sự thay đổi này. Theo nhà cung cấp dữ liệu Preqin, Nhật Bản là quốc gia duy nhất ở châu Á - Thái Bình Dương có số lượng giao dịch cho phân khúc đầu tư mạo hiểm tăng nhiều nhất trong năm nay. 

Angela Lai, người đứng đầu khu vực Châu Á-Thái Bình Dương tại Preqin, cho biết: “Các chính sách của chính phủ nước này đã hỗ trợ các nhà đầu tư mạo hiểm trong những năm gần đây. Vào năm 2022, chính quyền của Thủ tướng Fumio Kishida đã nhận xét về việc thúc đẩy đầu tư khởi nghiệp trong nước thông qua việc sử dụng quỹ hưu trí công và nay, kế hoạch chính sách 'chủ nghĩa tư bản mới' gần đây của ông sẽ còn hỗ trợ nhiều hơn thế nữa”. 

Một sáng kiến khuyến khích các hộ gia đình đầu tư tiền tiết kiệm của mình bằng cách mở rộng giới hạn đầu tư và phạm vi cho tài khoản tiết kiệm miễn thuế của Nhật Bản. Lai cho biết: “Điều này sẽ mang lại nhiều nguồn tài trợ hơn cho các công ty chưa niêm yết, bao gồm cả các công ty khởi nghiệp”. 

Shida của Torana rất biết ơn vì những “cơn gió thuận” này và việc ông đã không phải thành lập công ty của mình trong những năm kinh tế lầy lụa trước đó. “Sẽ rất khó khăn để đạt được mức tăng trưởng như thế này nếu thành lập công ty vào 20 năm trước. Nay chúng tôi có thể đeo đuổi hy vọng trở thành một trong những công ty hàng đầu Nhật Bản”.