Có thể nói, vấn đề nóng nhất trong chính sách tiền tệ năm tới chính là vấn đề lãi suất. Hiện, bên cạnh nỗi lo lãi suất cho vay tăng cao, nhiều doanh nghiệp cho biết, nỗi lo lớn nhất là khó tiếp cận vốn. Nhiều doanh nghiệp đã được ngân hàng cảnh báo, năm 2023, tình trạng khan vốn sẽ còn tiếp tục, thậm chí còn căng thẳng hơn năm nay, đồng nghĩa lãi suất cho vay khó có thể sớm hạ nhiệt.  

Mặc dù Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho rằng, mặt bằng lãi suất ở Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều nước trong khu vực, song rõ ràng lãi suất thực ở Việt Nam hiện nay đang quá cao.

Cụ thể, lãi suất tiền gửi trung bình kỳ hạn 1 năm hiện nay khoảng 9,4%, nếu trừ đi lạm phát bình quân (3,15%) thì đang ở thực dương 6,25%. Còn lãi suất cho vay 1 năm hiện nay trung bình 12,5%, trừ đi lạm phát thì đang trên 9,3%, nếu cộng với biên độ biến động tỷ giá USD 3,81% thì đang dương 13%. Lãi suất thực (cho vay) trên 13%. Theo các chuyên gia, đây là mức lãi suất cho vay "cao nhất nhì thế giới", khiến doanh nghiệp khó cạnh tranh.

Bất chấp động thái kêu gọi giảm lãi suất huy động từ ngân hàng nhà nước, tính đến thời điểm này, nhiều ngân hàng vẫn huy động vốn với lãi suất cao, từ 10% đến hơn 12%/năm cho kỳ hạn 6-12 tháng, tiêu biểu là NCB, SHB, PVComBank, OCB, SeABank… 

Trong báo cáo phát hành gần đây, ngân hàng HSBC đã nâng mức dự báo lạm phát của Việt Nam cho năm 2023 từ 3,7% lên 4%, đồng nghĩa với việc NHNN nhiều khả năng sẽ tiếp tục chu kỳ thắt chặt.

Cụ thể, NHNN sẽ nâng lãi suất tái cấp vốn 50 điểm cơ bản trong quý I/2023 và quý II/2023, tức có thể đạt mức 7% vào giữa năm 2023 từ mốc 6% hiện nay. Dù nhận định NHNN có thể giữ nguyên lãi suất điều hành trong năm 2023, nhưng tổ chức này cũng cho rằng lãi suất huy động dự báo có thể tăng nhẹ 50 điểm cơ bản trong năm 2023, thấp hơn đáng kể so với mức tăng trên 200 điểm cơ bản trong năm 2022.

Xu hướng tăng lãi suất trên thế giới năm 2023 cũng đang là chướng ngại vật đối với nỗ lực giảm lãi suất trong nước. Mặc dù Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã công bố ý định giảm lãi suất cho vay, bắt đầu từ năm 2024, song điều này cũng có nghĩa lãi suất của Mỹ vẫn sẽ tăng trong năm 2023.

Trong Báo cáo Kinh tế châu Á mới cập nhật, HSBC cho rằng, việc Fed nhiều khả năng "nhẹ tay" điều chỉnh tăng lãi suất làm áp lực tỷ giá ngoại tệ dịu bớt. Tuy nhiên, lạm phát cơ bản tăng càng chứng minh chu kỳ tăng lãi suất của ngân hàng nhà nước (NHNN) vẫn đang trên đà diễn ra. “Chúng tôi dự báo NHNN sẽ nâng lãi suất tái cấp vốn 50 điểm cơ sở trong quý I/2023 và quý II/2023, nâng lãi suất tái cấp vốn lên 7% vào giữa năm 2023”, báo cáo của HSBC nhận định.

Trong khi đó, một trong những thông điệp được đại diện NHNN đưa ra mới đây cho thấy, NHNN vẫn giữ quan điểm không “thả lỏng” trong việc cấp chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng trong năm 2023.

Ông Phạm Chí Quang - Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ thuộc NHNN cho biết, khi nhìn sâu vào cấu trúc của kinh tế Việt Nam với quy mô tín dụng so với GDP, rất nhiều tổ chức quốc tế luôn cảnh báo về an toàn hệ thống. Trong khi đó, tín dụng nếu chỉ cần cứ duy trì tốc độ khoảng 12 – 14%/năm thôi thì tốc độ cũng đã luôn gấp khoảng 2 lần so với tăng trưởng GDP. Điều này đồng nghĩa tỷ trọng tín dụng ngân hàng/GDP sẽ vẫn còn tiếp tục tăng lên theo từng năm.

“Đây là một trong những yếu tố NHNN luôn phải cân nhắc, một mặt luôn hỗ trợ nền kinh tế, nhưng phải kiểm soát được rủi ro”, ông Quang nói.

Trong khi đó, nhận định về thách thức chính sách điều hành năm 2023, TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn - Chính sách Tiền tệ Quốc gia cũng cho rằng, với khả năng FED tiếp tục tăng lãi suất, áp lực lãi suất và tỷ giá trong nước vẫn còn khá lớn. Trong khi đó, dư địa điều hành chính sách tiền tệ giảm dần do các công cụ đã được NHNN sử dụng gần hết, đặc biệt lãi suất điều hành đã tăng 2 lần với mức độ lớn. Ngoài ra, thanh khoản ngân hàng không còn dồi dào, hệ số an toàn vốn (CAR) mỏng và nợ xấu có nguy cơ tăng cũng là những thách thức lớn trong điều hành chính sách tiền tệ năm 2023.

Áp lực cho nhà điều hành 

Các chuyên gia nhìn nhận, trong nước, lạm phát lõi có dấu hiệu đáng quan ngại khi mức tăng liên tục, mạnh. Lạm phát cơ bản tháng 12/2022 dự báo tăng trên 5,2%, điều này tạo mặt bằng lạm phát lớn cho năm 2023. Đây là mức tăng cao nhất trong 10 năm trở lại đây. Điều này thể hiện sức ép lạm phát rất lớn, vì vậy định hướng điều hành chính sách tiền tệ đối với năm 2023 là không thể chủ quan với lạm phát. Khả năng điều hành tín dụng, tỷ giá, lãi suất còn nhiều khó khăn, thách thức.

Mặt khác, nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn. Kim ngạch xuất, nhập khẩu lên tới 195% GDP. Với nền kinh tế có độ mở lớn, áp lực lạm phát nhập khẩu rất lớn lên mặt bằng lãi suất năm 2023. Từ đó, mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2023 sẽ được Ngân hàng Nhà nước xem xét, cân nhắc thận trọng. Ngân hàng Nhà nước luôn cung ứng vốn đầy đủ, kịp thời cho nhu cầu sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế nhưng không chủ quan với rủi ro lạm phát đang gia tăng.

Do đó, NHNN định hướng điều hành đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ để góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững. Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà khẳng định: “Để kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, NHNN phải ổn định thị trường tiền tệ, ngoại hối, đảm bảo thanh khoản hệ thống các tổ chức tín dụng. Theo đó, phải điều hành hợp lý và đồng bộ cả lãi suất và tỷ giá, mục tiêu tăng trưởng tín dụng hợp lý với diễn biến thị trường và diễn biến kinh tế vĩ mô. Mặt khác, trong những hoàn cảnh khó khăn, có thể phải có mục tiêu ưu tiên”.

Nêu quan điểm, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế cho rằng, trọng tâm chính sách của NHNN năm 2023 cần phải đi theo hướng giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế. Muốn giảm lãi suất, đồng nghĩa cung tiền phải tăng lên. Trong bối cảnh năng lực tài chính của Việt Nam chưa đáp ứng được chuẩn mực quốc tế (nhiều ngân hàng chưa đáp ứng đầy đủ quy định về Basel II mà vẫn còn trong lộ trình triển khai) thì tỷ lệ đòn bẩy này tăng dẫn tới nhiều rủi ro.

“Dòng chảy lãi suất quốc tế còn tăng, Việt Nam khó đi ngược dòng chảy chung của thế giới. Việc giảm lãi suất thời gian tới là nỗ lực lớn để duy trì ổn định mặt bằng lãi suất thị trường… Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng xuyên suốt của ngành ngân hàng”, ông Nghĩa nhận định.

TS. Cấn Văn Lực cũng cho rằng, xu hướng thắt chặt tiền tệ không nên cứng nhắc trong năm 2023. “Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo việc điều hành chính sách tiền tệ hợp lý, chủ động, chắc chắn, linh hoạt và hiệu quả chứ không phải bó chặt. Hơn nữa, xu hướng chung của các ngân hàng trung ương trên thế giới, trong đó có Fed là chỉ tăng lãi suất đến hết quý I hoặc quý II.

Thậm chí, nếu kinh tế thế giới suy thoái thì một số ngân hàng trung ương có thể sẽ giảm lãi suất từ cuối năm 2023, vậy thì làm sao chúng ta thắt chặt tiền tệ và tăng lãi suất được? Mặt khác, nếu tiếp tục tăng lãi suất, doanh nghiệp sẽ cực kỳ khó khăn, gây khó cho mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế”, ông Lực nhấn mạnh.