Nợ xấu là vấn đề ngày càng "đau đầu" đối với ngành ngân hàng, dù đã rất cố gắng song thời gian gần đây, hoạt động xử lý nợ xấu của ngành ngân hàng gặp nhiều khó khăn, thậm chí có chiều hướng xấu đi, do thị trường bất động sản “đóng băng” và phần lớn khách hàng doanh nghiệp thiếu đầu ra.  

Thời điểm cuối tháng 10, hàng loạt các ngân hàng vẫn tiếp tục công bố bán đấu giá các khoản nợ xấu là nhà xưởng, khách sạn, tòa nhà…, đều là những khối tài sản toàn là có giá trị từ hàng chục đến hàng trăm tỉ đồng. Trong bối cảnh đó, những cập nhật sơ bộ kết quả kinh doanh mùa báo cáo quý 3 cũng cho thấy mối lo nợ xấu cũng ngày càng đáng lo ngại.   

Nếu như cuối năm 2022 có 6 ngân hàng ghi nhận tỷ lệ nợ xấu dưới 1%, thì đến cuối tháng 9/2023 chỉ còn lại một nhà băng. Những ngân hàng từng có tỷ lệ nợ xấu dưới 1% trong nhiều năm liền như ACB, Vietcombank, Techcombank đều đã ghi nhận tỷ lệ này tăng lên trong năm nay và vượt 1%.

Đơn cử, tại BacABank, tổng nợ xấu nội bảng đến cuối tháng 9 là 762,3 tỷ đồng, tăng đến 48,3% so với hồi đầu năm; tại PGBank, nợ xấu đến cuối tháng 9 đã tăng lên mức 796 tỷ đồng. Mức tăng mạnh nhất là nợ nhóm 3 từ 62 tỷ đồng hồi đầu năm lên hơn 176 tỷ đồng vào cuối quý III. Hay như Vietcombank, khi nợ dưới chuẩn tăng lên nhanh theo báo cáo mới. Tỷ lệ nợ xấu tăng từ mức 0,68% hồi cuối năm 2022, lên mức 1,21%, trong đó tổng nợ xấu tăng 84%.

Tương tự, tổng nợ xấu tới ngày 30/9 của TPBank cũng tăng đột biến lên gấp 4 lần so với đầu năm. Trong đó, nợ dưới tiêu chuẩn và nợ nghi ngờ tăng bằng lần. Kết quả đẩy tỷ lệ nợ xấu trên dư nợ vay tăng từ mức 0,84% đầu năm lên 2,97%; LPBank báo lợi nhuận sau thuế ở mức hơn 2.944 tỷ đồng, giảm 23% so với cùng kỳ năm trước; nợ xấu lên tới 7.367 tỷ đồng, tương ứng 2,79%, mức cao nhất trong 5 năm qua của ngân hàng này.

Đáng chú ý, những ngân hàng tập trung vào bán lẻ và cho vay tiêu dùng đều ghi nhận tỷ lệ nợ xấu tăng mạnh như ABBank là 4,6%, trong khi cuối năm 2022 là 2,9%; ngân hàng mẹ VPBank là 3,9%, tăng từ mức 2,8% hồi cuối năm 2022; hay tỷ lệ nợ xấu của VIB tăng lên 3,6% từ mức 2,5% vào cuối năm ngoái...

Vấn đề nợ xấu ngành ngân hàng cũng làm “nóng” nghị trường Quốc hội. Tại phiên thảo luận tổ về đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2023, mới đây, đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) cho rằng, nếu loại trừ các ngân hàng đang bị kiểm soát đặc biệt, tỷ lệ này là 2,86%. Đáng quan ngại, nếu cập nhật tới ngày 31/8, tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống tiếp tục tăng lên mức gần 8%, mà nguyên nhân chính là do nợ xấu của một ngân hàng đang bị kiểm soát đặc biệt tăng vọt.  

"Con số này sẽ tiếp tục tăng nữa, đặc biệt khi các khoản nợ xấu tiềm ẩn theo quy định tại Thông tư 01 và Thông tư 02 hết hạn khoanh, giãn, hoãn nợ. Điều này lý giải một phần tại sao tín dụng ngân hàng 9 tháng năm nay tăng chậm", đại biểu Hà Sỹ Đồng nhận định.  

Nhấn mạnh, mức 3,56% nợ xấu nội bảng trong hệ thống ngân hàng, tương đương 440.000 tỷ đồng, là "đột biến, tốc độ tăng đáng lo ngại", ông Nguyễn Hải Nam, Ủy viên thường trực Ủy ban Kinh tế, chỉ rõ, ngoài khoản nợ này, nợ đọng trái phiếu doanh nghiệp quá hạn, không trả đủ nhà đầu tư hiện khoảng 190.000 tỷ đồng. Hai khoản "nợ xấu" này nếu để lâu sẽ là gánh nặng của nền kinh tế, làm thu hẹp không gian của chính sách tiền tệ.  

Đột phá xử lý nợ xấu gắn với tái cấu trúc các ngân hàng yếu kém 

Theo chuyên gia, nợ xấu đang tăng vọt do thị trường mua, bán nợ vẫn còn nhiều hạn chế, không diễn ra sôi động như kỳ vọng. Theo lý giải của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), nguyên nhân là vốn điều lệ của Công ty quá nhỏ (5.000 tỷ đồng) so với quy mô tổng nợ xấu thị trường lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. Vì vậy, VAMC đề nghị được tăng vốn và tạo thêm cơ chế vốn để có thể tham gia nhiều hơn thị trường mua bán nợ.

Khuôn khổ pháp lý liên quan đến cơ cấu lại tổ chức tín dụng và xử lý nợ xấu hiện nay được đánh giá là chưa được hoàn thiện và thiếu các chính sách ưu đãi khuyến khích nhà đầu tư trong nước và ngoài nước tham gia xử lý tài sản bảo đảm và mua bán nợ xấu.

Theo ông Darryl Dong, Cán bộ quốc gia cao cấp IFC Việt Nam, ngành NHNN cần mở cửa cho nhà đầu tư ngoại thì mới có thể giải quyết được vấn đề nợ xấu. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia như Philippines, Ấn Độ, Thái Lan, Hàn Quốc… đều cho thấy, mở cửa thị trường mua bán nợ là giải pháp nhanh và hữu hiệu nhất trong xử lý nợ xấu.

"Đến nay, Việt Nam vẫn chưa có giải pháp thị trường đúng nghĩa, cần cho phép tổ chức phi ngân hàng tham gia mua bán nợ xấu ngân hàng và cho họ kế thừa đầy đủ trách nhiệm, quyền hạn với các khoản nợ xấu được mua", vị chuyên gia khuyến nghị. 

Bên cạnh đó, băn khoăn nghị quyết 42 xử lý nợ xấu được kéo dài tới hết năm 2024 nhưng nợ xấu vẫn tăng. Đòi hỏi NHNN cần có giải pháp gắn với tái cơ cấu các ngân hàng để xử lý tốt hơn. Thực tế, nhiều ngân hàng vẫn chưa thoát khỏi diện yếu kém sau một thập kỷ tái cơ cấu dù đã có một số nhà băng đủ "tiềm lực" sẵn sàng gánh vác. Nguyên nhân là do hành lang pháp lý còn bất cập, việc phối hợp, tham gia ý kiến của các bộ, ngành liên quan còn kéo dài do việc xử lý các ngân hàng yếu kém phức tạp, chưa có tiền lệ.

Theo TS. Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, xử lý ngân hàng yếu kém là nhiệm vụ trọng tâm cấp bách của NHNN hiện nay. Tới đây, Quốc hội sẽ thông qua Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi). Dự luật được bổ sung nhiều quy định kỳ vọng sẽ giúp hệ thống ngân hàng xử lý hiệu quả hơn nợ xấu, đồng thời giúp NHNN sớm xử lý dứt điểm các ngân hàng yếu kém.

"Trước mắt, cần phải có những bước đột phá trong chính sách, nhất là đẩy nhanh việc tăng cường nguồn lực cho nhóm "Big 4" để phát huy tích cực hơn vai trò hỗ trợ cho nền kinh tế cũng như củng cố chất lượng các ngân hàng nhỏ và vừa", ông Lực cho hay.