Nhà ở xã hội mới đạt được 36% so với nhu cầu

Theo số liệu thống kê, tình trạng dự án bất động sản phân khúc cao cấp và trung cấp hiện nay đang xuất hiện rất nhiều. Người dân đang đối mặt với tình trạng thiếu trầm trọng nhà ở vừa túi tiền - có giá dưới 2 tỷ đồng/căn, và nhà ở xã hội. Điều này tác động trực tiếp đến mục tiêu đảm bảo an sinh xã hội về nhà ở cho đa số người yếu thế trong xã hội - là người có thu nhập trung bình, thu nhập thấp đô thị.

Trên thực tế, ngay khi nhậm chức, Bộ trưởng Nguyễn Thanh Nghị đã đặt ra ưu tiên là phát triển nhà vừa túi tiền. Ông cho biết, sẽ thay đổi căn bản tư duy thiết kế luật, cơ chế chính sách, các giải pháp phát triển nhà ở và thị trường bất động sản. Trong đó, tập trung vào tháo gỡ khó khăn cho phát triển nhà ở xã hội, nhà ở thương mại phù hợp với nhu cầu, khả năng chi trả của người dân. Gần đây, Bộ Xây dựng đã đề xuất huy động 1,1 triệu tỷ đồng xây 1,4 triệu căn nhà ở xã hội.

Song, nhiều câu hỏi trăn trở tại kỳ họp thứ 4, chiều 3/11 được các đại biểu Quốc hội đưa ra về thực trạng hiện giá nhà ở xã hội đang rất cao so với thu nhập của người lao động, có nơi 15 triệu đồng một m2, hoặc thậm chí 20-25 triệu đồng/m2, khiến giá nhà ở xã hội chưa đúng với thu nhập của người lao động... , yêu cầu Bộ trưởng xây dựng cho biết nguyên nhân của thực trạng này?

Tại phiên đăng đàn trả lời chất vấn Quốc hội, Bộ trưởng Xây dựng Nguyễn Thanh Nghị đã thẳng thắn thừa nhận, thời gian qua, tuy việc xây nhà ở xã hội đã đạt được kết quả nhưng so với yêu cầu đặt ra chưa như mong muốn, hiện mới đạt được 7,79 triệu m2 so với yêu cầu là 12 triệu m2. Như vậy, nhà ở xã hội mới đạt được 36% so với nhu cầu.

Báo cáo Quốc hội trước phiên chất vấn, Bộ trưởng Xây dựng Nguyễn Thanh Nghị cho hay chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân gặp nhiều vướng mắc dù đã có nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi, tạo điều kiện phát triển nhà ở xã hội.

Nhiều nguyên nhân được Bộ trưởng nêu ra, trong đó có nguồn cung chưa được đảm bảo; quỹ đất dành cho phát triển nhà ở xã hội còn hạn chế; nguồn vốn phát triển nhà ở xã hội yếu; chính sách ưu đãi nhà đầu tư chưa thực sự thu hút; quy trình, thủ tục xây nhà ở xã hội còn phức tạp.

"Thời gian tới chúng tôi sẽ đẩy mạnh sửa đổi quy định pháp luật đồng bộ, để thu hút nguồn lực, cố gắng đáp ứng mục tiêu đảm bảo nhà ở cho người thu nhập thấp", Bộ trưởng Nghị nói.

Cụ thể, theo Bộ trưởng, ngân sách cấp vốn cho vay ưu đãi xây dựng nhà ở xã hội còn thấp, đến nay nguồn vốn cấp bù lãi suất cho bốn ngân hàng được chỉ định cho vay ưu đãi nhà ở xã hội vẫn chưa được bố trí. Nhiều địa phương chưa thực sự quan tâm đến phát triển nhà ở xã hội. Nhiều doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trong khu công nghiệp chưa quan tâm đến nhà ở cho công nhân, người lao động của mình.

"Đối với các tổ chức tín dụng được Nhà nước chỉ định gồm Vietcombank, Vietinbank, Agribank, BIDV không được bố trí nguồn vốn để cấp bù lãi suất cho vay nhà ở xã hội. Vì vậy, trong giai đoạn 2016-2020 không có chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà ở công nhân nào được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi", Bộ trưởng chỉ rõ.

Đồng thời cho rằng, việc dành quỹ đất 20% thuộc các khu đô thị mới, các dự án nhà ở thương mại chưa được thực hiện triệt để hoặc chưa được sử dụng đúng mục đích, thiếu quỹ đất để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội tại vị trí thuận lợi ở các đô thị lớn; nhiều khu công nghiệp được hình thành, nhưng chưa bố trí quỹ đất để xây dựng nhà ở cho công nhân; chưa quan tâm đúng mức tới việc hỗ trợ chủ đầu tư trong việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật trong và ngoài hàng rào dự án nhà ở xã hội theo quy định.

"Mặc dù Nhà nước đã có nhiều ưu đãi cho nhà ở xã hội, tuy nhiên các cơ chế chính sách ưu đãi hiện nay chưa đủ sức hấp dẫn các doanh nghiệp đầu tư các dự án nhà ở xã hội, nhất là nhà ở xã hội cho thuê. Bộ trưởng Xây dựng cho rằng cần sửa đổi Luật Nhà ở để đồng bộ với Luật Đất đai, Luật Đấu thầu cũng như văn bản liên quan, ưu tiên chính sách, điều kiện hưởng cho người thu nhập thấp cũng như quy hoạch, phát triển quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội...", Bộ trưởng nêu rõ và cho rằng, nếu thực hiện được đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội đang trình Thủ tướng xem xét phê duyệt thì nguồn cung và giá nhà ở xã hội sẽ phù hợp hơn.

Để quy định không chỉ ở ... trên giấy

Nêu trăn trở, các đại biểu đặt câu hỏi: Thời gian tới Bộ Xây dựng có đề xuất gì phát triển nhà ở xã hội, nhất là về đơn giản hóa thủ tục hành chính, nhằm đáp ứng nhu cầu về loại nhà ở này?

"Một trong những quy định đáng chú ý của Luật Đất đai (sửa đổi) là cụ thể hóa nguyên tắc “có chỗ ở, thu nhập và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”, thông qua quy định tiêu chí về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, địa điểm tái định cư theo thứ tự ưu tiên.

Tuy nhiên, nếu luật quy định không khéo thì rất khó thực hiện. Hay nói cách khác, quy định này chỉ “cho có” chứ không thể thực hiện được. Đảm bảo thu nhập, điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ không đơn giản”, ĐBQH Vũ Ngọc Long (Bình Phước) bóc tách vấn đề.

Đại biểu Long lấy ví dụ, nếu có một công trình xây dựng khu đất để làm nhà ở cho công nhân, sau khi thu hồi xong, những người dân nghèo bị thu hồi đất được bố trí tái định cư tại một chung cư hiện đại. Dù là nơi ở có thể tốt hơn nhưng thu nhập và mưu sinh của họ không đạt được do họ vốn sống bám mặt tiền, buôn bán nhỏ nên nếu ở chung cư hiện đại sẽ không có thu nhập. “Như vậy không thể bằng hoặc tốt hơn nơi cũ được”, đại biểu nói.

Cùng quan tâm vấn đề này, ĐBQH Đỗ Thị Thu Hằng (Đồng Nai), cho rằng quy định “chỗ ở, thu nhập và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” là điều đáng mừng. Song định nghĩa như thế nào là điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn thì dự luật chưa nêu rõ.

Đồng thời chỉ ra, thông thường, bà con trước khi bị thu hồi đất đang ở nơi rộng rãi. Dù nhà có thể nhỏ nhưng có sân vườn, có thể tăng gia trồng rau, nuôi cá. “Khi đến nơi ở mới, khu tái định cư thì lấy đất đâu mà trồng rau, như thế có tốt hơn không? Chúng ta nói như vậy nhưng trên thực tiễn lại khác. Khi không làm rõ được thế nào là bằng và tốt hơn thì có thể gây ra khiếu kiện”, ĐBQH Đỗ Thị Thu Hằng nói.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Nguyễn Thanh Nghị, cho rằng, việc thực hiện công tác này vẫn còn một số tồn tại, khó khăn do quy định pháp luật còn vướng mắc đặc biệt là Luật Nhà ở và Luật khác có liên quan đến trình tự thủ tục đầu tư, giá nhà ở xã hội, chính sách ưu đãi cho chủ đầu tư, quy định nhà ở xã hội phải dành tối thiểu 20% cho thuê. Đây là những hạn chế trong phát triển nhà ở xã hội. Việc bố trí nguồn vốn xây nhà xã hội cũng gặp khó khăn, mới đáp ứng được 35% yêu cầu.

"Thời gian qua một số địa phương chưa thực sự quan tâm xây dựng nhà ở xã hội, nhà công nhân, nên chưa đưa vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm, hàng năm; chưa xác định rõ quỹ đất; chưa quan tâm xây dựng hạ tầng kỹ thuật quanh khu vực làm nhà ở xã hội; chưa quan tâm tháo gỡ khó khăn vướng mắc để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân tham gia xây nhà ở xã hội", Bộ trưởng Nguyễn Thanh Nghị nói.

Đồng thời ông nhấn mạnh, thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ vướng mắc tạo điều kiện thuận lợi nhằm tăng nguồn cung nhà ở xã hội; các cơ quan sẽ tập trung triển khai đề án phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp, công nhân...